Plus

Eeuwige jeugdheld Floris is jarig

Een onervaren filmploeg zwierf 50 jaar geleden door het land, bezig met een tv-serie op een hier nog nooit vertoonde schaal. Floris kluisterde bij uitzending, een jaar later, jong Nederland aan de buis.

Paarden in bedwang, camera klaar, en actie op de Ginkelse Heide Beeld Beeld en Geluid

Alleen de begintune al zorgt voor spanning en genot. Taa-da-da-dá, taa-da-da-daa-daa! Daar komen ze aan gegaloppeerd! Floris op zijn grote donkere paard voorop, Sindala er net achter, zijn kleinere fjord ter aansporing nog eens links-rechts met de teugels op de nek slaand.

Direct zijn we ondergedompeld in het eerste avontuur van de blonde ridder en zijn Indische metgezel, ergens rond het jaar 1500. Ze lopen in een hinderlaag van de hertog Van Gelre. Hoe gaan ze zich daaruit redden?

Twaalf zondagavonden in het najaar van 1969 stond Nederland even stil. Natuurlijk had je Ivanhoe, maar deze ridder van eigen bodem haalde de kijkcijfertop: 3 miljoen.

Er waren in die tijd maar twee zenders voor 13 miljoen inwoners, van wie een aanzienlijk deel nog geen tv had of van de kerk niet op zondag mocht kijken.

Krakende pijnbank
Thuis zaten we op het randje: geen sport op zondag, het nieuws of een serie kon net: pyjama aan voor Floris begon, daarna meteen tanden poetsen en naar bed, met honderden vragen: 'Kan een fakir echt een touw zomaar omhoog laten gaan?' Floris was bloed-stol-lend spannend.

Een paar beelden staan in het geheugen gegrift. De jammerende soldaten van Van Gelre die aan molenwieken door de lucht suizen. De krakende pijnbank waarop een bondgenoot wat wordt opgerekt.

De Koperen Hond, het beruchte kanon dat kasteel Oldenstein zeker zou vernietigen maar door een list van Sindala bij het eerste schot zelf ontploft. 'Mam, zijn die soldaten bij dat kanon nou echt dood?'

En natuurlijk Lange Pier, met dat belachelijk grote zwaard van wel twee meter. Hij is te sterk, maar ook bijgelovig. Daar weet Sindala wel raad mee. Hij laat een chimpansee vermomd als een monstertje de tent binnensluipen van Lange Pier.

Die houdt Jeroen Bosch in de tent vast. Jeroen Bosch! De Vlaams-Nederlandse schilder duikt als personage zomaar op in Floris.

Daar had je als kind natuurlijk geen besef van. Net als van andere historische personages, zoals hertog Karel van Gelre en zijn veldheer Van Rossum. Dat de Friese vrijheidsstrijder Grutte Pier werd neergezet als de bijgelovige dommekracht Lange Pier, leverde een stroom boze brieven uit Friesland op aan de producent NTS.

De omroepen vonden het maar niks. De NTS was er voor het nieuws en de sport, maar directeur Carel Enkelaar drukte zijn plan door, onder het mom van historische educatie. Om dat te onderbouwen zond de NTS 's middags een kwartiertje historische context uit.

Iconisch
Vijftig jaar na dato staat de serie op YouTube en als je dat bekijkt, krab je je wel even achter de oren. Heb ik hier als jochie van wakker gelegen? De conversaties, de vechtscènes, het rechtopstaande touw: het komt nu knullig en traag over.

Floris afserveren is anno 2018 makkelijk, maar dat doet deze zwart-witproductie geen recht. Deze iconische serie was om te beginnen simpelweg baanbrekend: een Nederlandse serie, vrijwel volledig op buitenlocaties opgenomen (kasteel Doornenburg, slot Loevestein en de Ginkelse Heide), vol actiescènes zonder trucages.

Rutger Hauer neemt zelf van 5 of 6 meter hoog een snoekduik in de ondiepe kasteelgracht. Tot verbazing van iedereen, de stuntmannen voorop.

Het scenario van Gerard Soeteman was voor Nederlandse tv-begrippen ongekend origineel. Als vertaler en ondertitelaar bij de NTS had hij voor zijn debuut veel opgestoken van de verhaalstructuur van buitenlandse series.

Beeld ANP

Net als vrijwel alle acteurs uit die tijd had Rutger Hauer (24) wel ervaring op het toneel, maar niet met film.

Toch kreeg hij de smaak snel te pakken. Zoals hij later in Andere Tijden zou zeggen: "Op de eerste draaidag zag ik de camera en dacht: jij wordt mijn vriend."

Regisseur Paul Verhoeven moest dat beamen: "Hij trok de camera als een magneet naar zich toe."

Voor Verhoeven, indertijd 29 jaar, was zo'n serie opnemen ook nieuw. De wiskundige had wat korte films op zijn naam en een documentaire over het Korps Mariniers uit 1965, met veel actie. Hij moest wennen aan een geluidsman met hengelmicrofoon pal boven de acteurs omdat ze ook fluisterend verstaanbaar moeten zijn.

Het klapbord voor elke scène met informatie om bij de montage beeld en geluid synchroon te krijgen? Verhoeven keek ervan op. Voor het eerst werkte hij met acteurs die hij in het wild moest vertellen hoe ze moesten spelen.

Stoorzenders
De opnames stelden de regisseur, zijn veertigkoppige filmcrew en cast van zestig acteurs voor grote uitdagingen. Het veranderlijke weer in Nederland, stoorzenders als vliegtuigjes, brommers en oefenende tanks op de hei, ongetrainde chimpansees en schrikachtige manegepaarden: dikwijls moesten scènes opnieuw, of opnames worden uitgesteld.

Het was een doe-het-zelfcursus filmmaken.

Zo trok het circus zes maanden door het land, twee keer langer dan gepland. Met 1,2 miljoen gulden werd de serie drie keer zo duur als begroot. Twee afleveringen moesten geschrapt en de laatste werd in twee delen gesplitst, de eerste cliffhanger: Floris, bewegingloos afgevoerd van het strijdperk van een riddertoernooi.

Natuurlijk kwam dat goed en galopperen Floris en Sindala aan het eind van de serie vrolijk het beeld uit, de Nederlandse jeugd verweesd achterlatend. Een nieuwe reeks was voor de omroepen een brug te ver, al konden 'we' ook in Nederland nu tv-series van niveau maken.

Voor Rutger Hauer, Paul Verhoeven en Gerard Soeteman was Floris het begin van een succesvolle carrière in de filmwereld. En wij snotneuzen? Voor ons was er geen enkele nazorg, Floris van Rosemondt werd abrupt uit ons leven gerukt.

We hebben de drie Florisboeken (met kleurenfoto's!) nog verslonden en zullen op straat misschien nog een half jaartje met onze plastic zwaarden op elkaar hebben ingehakt. Maar ergens daarna moeten we zwaard en harnashelm hebben ingeruild voor onze cowboypakken en klapperpistolen om Bonanza te spelen.

Het moest maar. Want Floris, daar zou nooit een andere held meer aan tippen.

Vanwege het Florisjaar is er ook een boek: Jaap Kooimans: Floris, het complete verhaal achter de succesvolle televisieserie. Lecturis, € 25,00.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden