PlusInterview

Een waarborgfonds voor de culturele sector na de noodsteun

Felix Rottenberg, voorzitter van de Kunstraad, en Annebelle Birnie, directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst, zoeken eensgezind naar extra geld voor de in nood verkerende culturele sector.

‘We do Not sleep as we Parade all Through the Night...’ in het Stedelijk in 2018. Op de voor­grond maakster Raquel van Haver.  Beeld ANP
‘We do Not sleep as we Parade all Through the Night...’ in het Stedelijk in 2018. Op de voor­grond maakster Raquel van Haver.Beeld ANP

Begin april, kort na het begin van de eerste coronagolf, zei Kunstraadvoorzitter Felix Rottenberg dat er een noodfonds voor de Amsterdamse kunst- en cultuursector nodig was van tenminste 25 miljoen euro. Om de schade voor de sector op de middellange en lange termijn te beperken, adviseerde hij het gemeentebestuur een bank op te richten: de Amsterdamse Maatschappij voor het Behoud van Kunst en Cultuur (AMBKC).

De afgelopen maanden voerde Rottenberg in goede samenwerking met Annabelle Birnie, directeur van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK), gesprekken met sleutelfiguren binnen de Amsterdamse bancaire sector om te kijken hoe de financiële problemen in de kunstwereld, ontstaan door het wegvallen van entreegelden, opgelost kunnen worden.

Een ‘toonaangevend bureau’ heeft intussen onderzoek gedaan naar de impact van Covid-19-maatregelen op de inkomsten van de circa vijfhonderd Amsterdamse kunst- en cultuurinstellingen in 2020-2021. Uit de analyse van dat bureau blijkt dat de de culturele sector in Amsterdam dit jaar ongeveer 1,2 miljard euro aan inkomsten is misgelopen. Dit tekort kunnen de instellingen grotendeels opvangen door externe steun en het inzetten van reserves.

Mede door de maatregelen van het rijk en de 17 miljoen euro steun die de gemeente Amsterdam beschikbaar heeft gesteld, zullen de meeste instellingen in 2020 het hoofd boven water kunnen houden. Voor volgend jaar is de situatie echter veel minder gunstig; naar verwachting lopen de tekorten in de Amsterdamse culturele sector dan op tot 2,5 miljard euro.

Felix Rottenberg (FR): “We moeten maar afwachten hoe snel er vaccins op de markt komen en hoe goed ze werken, dus we zijn vrees ik nog wel even zoet met corona. En er komt een dag dat de overheden minder subsidie beschikbaar zullen stellen. Dan moet de AMBKC er staan.”

Annabelle Birnie (AB): “De noodsteun dient vooral voor het voortbestaan van de instellingen. Wij focussen ons op de periode daarna. Als de crisis voorbij is of als er weer meer mogelijk is, heeft niemand meer een algemene reserve of is de reserve heel klein. Een tentoonstelling is er nu eenmaal niet zomaar en een toneelstuk staat ook niet ineens op de planken. Dat kan niet meer uit de eigen middelen worden gefinancierd als die er niet meer zijn. De AMBKC gaat in tegen de verschraling van het aanbod op termijn.”

FR: “Oud-bankier Hans van Hooren is actief als kwartiermaker. Hij bouwt aan een eenvoudige, transparante uitvoeringsorganisatie, die niet hoeft te voldoen aan complexe regelgeving van de Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. Dat is ook de reden dat we van een ‘maatschappij’ spreken en niet van een ‘bank’, zoals we eerst van plan waren.”

Wat voor vorm krijgt de AMBKC?
FR: “Het model is gebaseerd op dat van de Stichting Waarborgfonds Sport, die ooit is ontstaan dankzij een enorme bijdrage uit de Toto. De systeembanken stelden zich vervolgens garant voor een veelvoud, zodat er ruim 100 miljoen gulden te lenen was, tegen aantrekkelijke voorwaarden. We zijn in gesprek met hooggeplaatste vertegenwoordigers van de Rabobank, ING en ABN Amro en er hebben zich al veel mensen gemeld die willen bijdragen, maar het kost wel even tijd om het op te zetten.”

AB: “In dit model is het belangrijk dat je goede adviseurs hebt, die instellingen en makers begeleiden bij het schrijven van plannen en het indienen van aanvragen. Bij het Waarborgfonds Sport kan maar 0,3 procent van de aanvragers niet voldoen aan zijn verplichtingen, wat betekent dat de borgstelling vanuit de stichting maar heel zelden gebruikt hoeft te worden. Zij hebben er veertig jaar over gedaan om dit trackrecord op te bouwen; we spreken met hen en nemen hun ervaringen mee, zodat we bepaalde slagen sneller kunnen maken.”

Heeft de gemeente ook een rol te spelen in het vullen van de oorlogskas?
FR: “De gemeente heeft een groot belang bij het succes van de AMBKC, want zij kan problemen oplossen die de gemeente niet kan oplossen. Daarom is de gemeente betrokken bij het initiatief en hebben de burgemeester en de cultuurwethouder deze publiek-private samenwerking al gesteund door een ambtswoningbijeenkomst te organiseren.”

AB: “Naast de gemeente en de banken praten we ook met particuliere fondsen en private investeerders. Ook zij zien het belang van kunst en cultuur bij de herstart van de samenleving.”

Wie kunnen er terecht bij de AMBKC? Ook zzp’ers en kleinere gezelschappen en instellingen?
AB: “We moeten koste wat het kost voorkomen dat het Amsterdamse culturele leven gaat verschralen, zodat er ook in de toekomst nog Raquel van Havers zijn. Want als zulke talenten zich niet kunnen ontwikkelen heeft dat op termijn ook gevolgen voor de instellingen die in principe too big too fail zijn. Dat zou een enorme verschraling in het aanbod betekenen. Daarom moeten we ervoor zorgen dat er nu, ingegeven door de crisis, geen beslissingen worden genomen ten koste van die groep zzp’ers en kleinere instellingen. Dat zijn er heel veel. Het Amsterdam Light Festival, bijvoorbeeld, zit bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst in de projectfinanciering. Of Metro Movies in de Bijlmer, een groot initiatief van één maker die aanvraagt als zzp’er.”

FR: “Er is een term die ik niet heel fijn vind, maar hier wel van op toepassing is en dat is omdenken: in de wereld van de kunst en de cultuur is het niet gebruikelijk geld te lenen voor je bedrijfsvoering, maar het zal wel moeten, want veel culturele instellingen zijn nu hun reserves aan het opgebruiken. Voor een grote organisatie als Nationale Opera & Ballet is het niet zo’n grote stap om een lening op te nemen in de bedrijfsvoering, maar kleinere organisaties kunnen naar verhouding van hun omzet hetzelfde doen. Ik zie gelukkig een nieuwe generatie zakelijk leiders, die heel vernuftig denken en zeer bekwaam gebruik maken van de mix aan financieringsmaatregelen.”

U trekt hier opvallend eensgezind in op; hoe gaat dat verder als Annabelle Birnie per 1 januari het Amsterdams Fonds voor de Kunst verruilt voor de Hermitage en De Nieuwe Kerk?
AB: “Dit initiatief is niet aan mij persoonlijk gebonden, maar aan het Fonds.”

FR: “Ik ga Annabelle zeer missen, want zij heeft enorm veel kennis, ook omdat ze jaren bij de ING heeft gewerkt. Maar het Amsterdams Fonds voor de Kunst heeft een zeer goed ingevoerde adjunct-directeur in wie ik ook alle vertrouwen heb.”

AB: “Ik ook. En in mijn nieuwe functie is het natuurlijk ook van belang dat de AMBKC er zo snel mogelijk komt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden