Een volstrekt on-Hollandse expositie

Een vleugel van het museum is ingericht als balzaal, met ronddraaiende vitrines. Foto Peter Elenbaas Beeld
Een vleugel van het museum is ingericht als balzaal, met ronddraaiende vitrines. Foto Peter Elenbaas

Ruim negentig jaar gelden maakte Karl Karlovitsj Kubesch een serie foto's in Sint-Petersburg. De Russische fotograaf richtte zijn les op de pracht en praal in het Winterpaleis. De ontvangstkamer van tsaar Alex-ander III, de kabinetten van tsaar Nicolaas II en tsarina Aleksandra Fjodorovna, allemaal vol met de prachtigste meubelen, tapijten, kroonluchters, muziekinstrumenten, schilderijen en vazen.

Een paar maanden later bezocht hij dezelfde vertrekken opnieuw, maar inmiddels waren de interieurs kort en klein geslagen door de bolsjewieken. De foto's laten zien hoe schilderijen uit hun gouden lijst zijn gesneden en spiegels kapotgegooid. Het tapijt is bedekt met brokken puin en afgebroken stoelpoten.

De fotoserie toont, heel toepasselijk in onze tijd, de hoogmoed en de val. Ze hangen op de openingstentoonstelling van de Hermitage Amsterdam, als afsluiting van een vlootschouw van objecten die het rijke leven aan het Russische hof in de negentiende eeuw illustreren.

Directeur Ernst Veen benadrukt dat de Hermitage een aanvulling wil bieden op het kunstaanbod in Amsterdam. Schilderijen van Rembrandt en andere zeventiende-eeuwse Hollanders uit de Hermitage zullen dus in Sint Petersburg blijven, om geen bezoekers bij het Rijksmuseum weg te lokken.

Of dat laatste gebeurt, zal nog moeten blijken, maar de eerste tentoonstelling Aan het Russische hof is in elk geval volstrekt on-Hollands. Aan de hand van ruim 1800 objecten vertelt de expositie het verhaal van het rijke leven van zes tsaren die in het negentiende-eeuwse Rusland aan de macht waren.

Het museum pakt groots uit met een historische tentoonstelling die gevuld is met pronkstukken, pracht en praal. Goud, zilver, edelstenen en andere glitter blinken je tegemoet. De vele portretten zijn niet zozeer uitgekozen om hun artistieke waarde als wel vanwege de bijzondere positie van de afgebeelde personen. Vrouwen in galajurken en mannen in militair kostuum zetten de toon, geschilderd in een gladde stijl die weinig van hun persoonlijkheid verraadt.

Er is een grote ceremoniële zaal, waarin een lange stoet paspoppen met galajaponnen en hofuniformen is opgesteld voor de Romanov-troon. Als pendant is de andere vleugel van het museum ingericht als balzaal. Ronddraaiende vitrines en beelden uit de film Russian Ark van de Russische regisseur Alexander Sokurov wekken met een knipoog de indruk dat hier een negentiende-eeuws bal aan de gang is. Dat idee wordt versterkt door de architectuur van het Winterpaleis - het hoofdgebouw van de huidige Hermitage - in subtiele lijnen over de wanden te laten terugkomen.

Terwijl in de grote zalen het sociale leven in het paleis van de Russische tsaren aan bod komt, wordt in een reeks kleinere kabinetten aandacht besteed aan het privéleven aan het hof en tal van andere aspecten van het negentiende-eeuwse Rusland. Het is een veelomvattende geschiedenisles aan de hand van medailles, religieuze objecten, doosjes met kaartspelgarnituren, geweren, witmarmeren bacchanten, een gewei, muziekinstrumenten, theeserviezen en tal van andere voorwerpen. Een soort afspiegeling van het moedermuseum in Sint-Petersburg, waar het overweldigende aanbod ook een verbazingwekkende en intimiderende uitwerking kan hebben.

Volstrekt on-Hollands dus, maar toch wil de Hermitage graag laten zien dat de betrekkingen tussen Amsterdam en Sint-Petersburg innig zijn. De bezoeken van Peter de Grote leidden natuurlijk tot intensieve contacten tussen Rusland en Nederland, maar ook later waren er nauwe banden tussen beide landen. Enkele levensgrote portretten illustreren de banden tussen de Russische heersers en het huis van Oranje. Willem II was immers getrouwd met Anna Paulowna, de dochter van tsaar Paul I.

Een minder bekende link met Nederland is de waaier. De Russische tsarina's zaten er in het Russische noorden blijkbaar warmpjes bij, want het wemelt van de waaiers op deze tentoonstelling. Dit accessoire schijnt in de achttiende eeuw uit Nederland te zijn overgenomen, wat nog terug te vinden is in het Russische woord vejer.

De expositie toont tientallen waaiers in allerlei materialen, met beschilderingen en snijwerk, van parelmoer, ebbenhout, schildpad en goud. Op een gegeven moment werden zelfs reusachtige waaiers van struisvogelveren razend populair, maar met de revolutie van 1917 verdween de elegant wuivende Russische vrouw uit het straatbeeld. (KEES KEIJER)

Aan het Russische hof Paleis en protocol in de negentiende eeuw.
Hermitage Amsterdam, tot 31 januari 2010.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden