PlusAchtergrond

Een volle Ziggo Dome, hoe onveilig is dat nou? Niemand die het weet

null Beeld ANP
Beeld ANP

De zalen zijn leeg, de entertainmentbranche staat op omvallen. Maar hoe onveilig is het nou eigenlijk om in een vol Ziggo Dome te staan? Niemand die het weet. Deskundigen gaan het nu testen met publiek.

Eindelijk weer eens op zondag naar je favoriete voetbalclub, desnoods om je te ergeren aan de gemiste kansen. Uit je dak gaan bij een popconcert, je buurvrouw gierend van de lach aanstoten bij een cabaretshow of met het hele gezin meezingen bij een musical. Velen snakken ernaar. Maar een stadion, zaal of veld vullen met mensen is in coronatijd een slecht idee. Toch?

Dat is nog maar de vraag. Alle bioscopen, theaters, congreshallen en sportstadions zijn gesloten voor publiek. Maar is het nu echt zo riskant om met wat voorzorgsmaatregelen samen te komen in een theaterzaal bij de nieuwe show van bijvoorbeeld Claudia de Breij? Is het besmettingsrisico als toeschouwer bij Ajax-FC Utrecht zo veel groter dan in het dagelijks leven thuis? Niemand die het met voldoende onderbouwing kan zeggen. Wetenschappelijk onderzoek is er nooit naar gedaan.

“We gaan tot nu toe uit van aannames en gevoelens,” zegt Dimitri Bonthuis (49), directeur van sportmarketingbureau WSM en betrokken bij onder meer het ABN Amro World Tennis Tournament. “We nemen aan dat zingen op een tribune het risico op besmetting vergroot, maar gegevens hebben we daar niet van,” zegt Pieter Lubberts (47), als directeur van evenementenbedrijf Backbone International betrokken bij onder meer Bevrijdingspop.

Meer dan alleen een experiment

Bonthuis en Lubberts zijn lid van het programmateam van Fieldlab Evenementen, een organisatie die toestemming heeft om bij acht evenementen op een wetenschappelijke manier informatie te vergaren. Zij mogen straks gecontroleerd mensen toelaten bij voetbalwedstrijden, een theatershow, concerten in de Ziggo ­Dome en festivals.

Het doel is kennis te verzamelen waarmee het mogelijk wordt de theaters en andere evenementenlocaties verantwoord te heropenen. De uitkomsten kunnen daarnaast inzichten opleveren die van pas komen op andere plekken in de maatschappij. Er zijn immers meer situaties te bedenken waarbij veel mensen samenkomen.

Omdat vier ministeries en het Outbreak Manage­ment Team (OMT) zich aan Fieldlab hebben verbonden, zijn de uitkomsten van de proeven bij voorbaat meer dan alleen een wetenschappelijk experiment. Eenvoudig gesteld: er kan sneller een goedkeuringsstempel van de overheid op de aanbevelingen van Fieldlab worden gezet, waardoor er mogelijk ook eerder weer iets leuks kan worden georganiseerd.

Want dat is wat Fieldlab vanaf 15 februari in de basis gaat doen, zegt Bonthuis: “Onderzoeken hoe we straks veilig en verantwoord weer leuke dingen kunnen gaan doen.”

De proefprojecten moeten licht brengen in de duisternis, want op dit moment staat de evenementensector denkbeeldig in een pikdonkere kamer. De proeven zijn als het ware de deur naar het volgende vertrek, waar het overigens ook nog aardedonker is. De hoop is dat de acht proeven de deur openen naar een zaal vol daglicht, ofwel kennis van hoe groot de besmettingsgevaren nu precies zijn.

Hoe zit het precies met die proeven?

Fieldlab Evenementen heeft vier types evenementen geformuleerd, voor elke categorie komen er twee proeven:

1. Binnen passief (bijvoorbeeld theater, klassiek concert of bioscoop: mensen zitten stil op een stoel)
Proeven: zakencongres Back to Live in Beatrix Theater Utrecht (15 februari) en op dezelfde locatie de Masterclass Geluk van cabaretier Guido Weijers (20 februari).

2. Binnen actief (een popconcert of sportwedstrijd, mensen bewegen, zingen of juichen, lopen door elkaar)
Proeven worden binnenkort aangekondigd. Het gaat om een dance- en een muziekconcert in Ziggo Dome.

3. Buiten actief (een popconcert, een voetbalwedstrijd, mensen bewegen, zingen of juichen, lopen door elkaar)
Proeven: de voetbalwedstrijden NEC-De Graafschap (21 februari) en Almere City FC-Cambuur (28 februari).

4. Buiten actief festival (een muziekfestival, een kermis, mensen lopen door elkaar, hergroeperen op verschillende plekken en dansen of zingen)
Proeven worden binnenkort aangekondigd. Het gaat om een dance- en een muziekfestival in Biddinghuizen.

null Beeld

Hoe zien de proeven er uit?

Alle bezoekers dragen een soort pasje met daarin een zogeheten ultrawidebandchip, die zeer nauwkeurig iemands locatie bepaalt. In verschillende situaties en settings meten de onderzoekers hoeveel contactmomenten er tussen bezoekers zijn geweest en hoe lang die hebben geduurd. Daaruit komt een risicoanalyse; is het besmettingsgevaar te groot of niet?

In het theater, het stadion of de concertzaal komen bubbels met bezoekers. Die worden voortdurend van elkaar gescheiden gehouden. In het ene groepje mag iedereen doen alsof er geen corona is: zweten, huggen, dansen en drinken. Dat tribunevak zal voor concertgangers voelen als het paradijs op aarde. In het andere vak zijn gelden juist strenge regels als in een lockdown.

Als voorbeeld nemen we de pilots in Ziggo ­Dome, twee liveconcerten waarvan de data en artiesten binnenkort aangekondigd worden. Bonthuis: “We verdelen daar 1300 mensen over zes bubbels. Op de ene tribune zitten 250 mensen de hele tijd op hun stoeltje, op de andere tribune mogen 250 mensen tijdens het concert opstaan en meebewegen, maar alleen voor hun eigen stoel. Achterin de zaal hebben we een viptribune van 50 mensen die vrij mogen bewegen in het vipgebied.”

“Op de vloer vormen we drie stavakken met elk 250 mensen. In het ene vak staan ze in cirkels op vaste plekken, in het tweede staan drie mensen per vierkante meter, zoals we altijd gewend ­waren, en in het derde zit het er net tussenin; wel meer ruimte mogelijk, maar het hoeft niet. Dankzij de technologie en de beelden van bewakingscamera’s kunnen we vergelijken wat de verschillen zijn in het aantal contactmomenten en de duur ervan.”

Daarmee is niet het hele verhaal verteld. Er gebeurt namelijk meer. Bezoekers moeten immers ook wel­eens naar de wc of willen iets eten of drinken. Ook die loopjes worden via de chip vastgelegd. Tijdens de evenementen wordt geëxperimenteerd met horecasystemen. “Neem een voetbalwedstrijd,” zegt Bonthuis, “het ene vak mag in de pauze de eigen drankjes gaan halen bij de bar, in het andere vak worden ze gebracht. Zo proberen we ook de effecten daarvan in kaart te brengen. En misschien blijkt wel dat het besmettingsrisico juist groter is als die paar horecamedewerkers langs al die mensen moeten lopen.”

Het indelen van tribunes gebeurt ook op verschillende manieren. “We vullen er een op volgorde van binnenkomst van links naar rechts, of een van beneden van boven, terwijl we bij een ander vak de mensen gewoon het stoeltje laten opzoeken dat op hun ticket staat aangegeven. Weer een ander vak vullen we via het dambordprincipe of door mensen uit hetzelfde huishouden samen te zetten en daarnaast een stoel vrij te houden.”

Het worden haast militaire operaties, maar het is allemaal voor het goede doel: we willen weer een avondje uit na negen maanden ‘opsluiting’. Desnoods onder toezicht en met beperkingen.

Sommige onderdelen van het onderzoek worden buiten de proeven gehouden. Zo gaan medewerkers van adviesbureau BBA en de TU Eindhoven zich buigen over de luchtkwaliteit van (in dit geval) het Beatrix Theater en onderzoeken TNO en TU Twente hoe het zit met de uitstoot van aerosolen bij mensen die zingen of hard roepen. Dat onderzoek gebeurt om praktische redenen in een aparte proef of een laboratorium.

Bezoekers worden vooraf getest

De onderzoekers bekijken tijdens de proefprojecten niet of het coronavirus overslaat van de ene bezoeker op de andere. Iedere bezoeker is coronavrij. “We willen geen honderden mensen bijeen brengen en riskeren dat het virus wordt overgedragen,” zegt Bonthuis.

De proefpersonen zijn bij de voetbalduels seizoenkaarthouders van de thuisclubs en voor de show van Guido Weijers zijn het mensen die een kaartje hebben gekocht. Zij worden maximaal 48 uur van tevoren getest, er zijn temperatuurmetingen bij de ingang en voor de zekerheid volgt vijf dagen na het evenement nog een controletest.

Hoewel Fieldlab de ontwikkelingen rond sneltests en een ademtest nauwlettend volgt, worden deze niet meteen geschikt geacht voor gebruik bij een evenement. “De ademtest moet nog worden gevalideerd en daarna zijn er ook nog heel wat apparaten nodig om hem uit te kunnen voeren,” zegt Lubberts.

Bonthuis: “De sneltest kan aan de deur hooguit een oplossing zijn voor een kleinschalig evenement. We nemen die wel mee in de pilots. Maar als je in de Ziggo Dome tienduizend man bij de entree moet testen en iedereen dan een kwartier moet wachten op de uitslag, begrijp je wel dat dat niet kan.”

Welke informatie komt er uit de pilots?

In elk geval dus geen besmettingscijfers. Wel kunnen ze dankzij de chip in de pasjes exact zien hoeveel mensen een bezoeker tegenkomt en hoe lang zo’n contactmoment duurt. Met die informatie kunnen wetenschappers van het Radboudumc in Nijmegen, aangestuurd door microbioloog en OMT-lid Andreas Voss, het besmettingsrisico inschatten.

Lubberts: “Het is een samenwerking met meer partijen, zo onderzoekt de TU Delft hoe de risico’s bij een evenement zich verhouden tot de risico’s in het dagelijks leven. Het leven thuis, in supermarkten en winkels. Het gekke is dat wij straks meer data hebben over evenementen dan over ons dagelijks leven. De GGD heeft natuurlijk veel informatie over besmettingen, maar wat er in een supermarkt precies gebeurt, weet niemand. Daar is geen onderzoek naar gedaan.”

null Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Wat hebben we eraan?

Het nut van het onderzoek toont zich hopelijk op de korte, maar zeker op de lange termijn. Als het snel gaat – Fieldlab verwacht drie weken na de proeven de eerste resultaten te hebben – kunnen er mogelijk weer evenementen worden georganiseerd. “Dat zou het mooist zijn, dat we vanaf april alweer iets kunnen dankzij ons onderzoek,” zegt Lubberts. “Daarnaast is dit ook belangrijk voor de toekomst, als er een ­Covid-21 of Covid-22 opduikt. Dan zijn we voorbereid, dat waren we nu niet.”

Bonthuis verwacht dat de uitkomsten waarde zullen hebben voor meer dan alleen de evenementenbranche: “Wat er ook uitkomt, die data zullen heel waardevol zijn voor de hele maatschappij. Het gaat verder dan festivals en concerten, dit levert informatie op die we ook kunnen gebruiken voor een kermis, een markt of een circus.”

Lubberts: “Stel dat een bepaalde pilot uitwijst dat er te veel contactmomenten zijn bij de toiletgroep. Dan weet je dat tenminste en kun je er ook gericht iets aan doen. Zie het als knoppen waar je als organisator van een evenement aan kunt draaien. De toiletgroepen anders inrichten, dat is een concreet punt waar je iets mee kunt.”

“Uiteindelijk willen we komen tot een reeks maatregelen, op maat voor elk type evenement, die de 1,5 meterregel verantwoord en veilig vervangen. Want met de 1,5 meterregel kan wij als evenementenbranche uiteindelijk niet overleven.”

Wat is Fieldlab?

Fieldlab Evenementen is een initiatief van bedrijven uit de zakelijke- en publieksevenementen, cultuur en sport. Fieldlab heeft een programma ontwikkeld met acht proefevenementen. Het doel is kennis opdoen waarmee het mogelijk wordt de coronamaatregelen te versoepelen zodat evenementen weer mogelijk worden.

Het programma van Fieldlab wordt ondersteund door de ministeries van VWS, OCW, Economische Zaken en Justitie en Veiligheid. Bij de uitvoering zijn onder meer Breda University of Applied Sciences en de universiteiten van Delft, Nijmegen, Twente en Eindhoven betrokken.

Wat wordt getest?

Gedrag
Hoe is het gedrag van bezoekers te beïnvloeden?

Triage, track & trace
Hoe voorkom je dat besmette personen het evenement bezoeken?

Sneltesten
Zijn sneltests bij de entree een optie?

Luchtkwaliteit
Hoe kunnen we die beïnvloeden en welke rol spelen de omstandigheden van het evenement?

Dynamiek
Hierbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar contactduur en contactmomenten, of toeschouwers zitten of staan en of ze bijvoorbeeld juichen en/of zingen.

Persoonlijke maatregelen
Mondkapjes, handen wassen of desinfecteren.

Oppervlaktehygiëne
Schoonmaak van toiletten en andere voorwerpen, desinfectie.

Kwetsbare groepen
Speelt leeftijd een rol, is het evenement gericht op bepaalde groepen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden