Plus

Een van de succesvolste schilders, maar niemand herkent Daniel Richter

De Duitse schilder Daniel Richter had veel succes met zijn mysterieuze, apocalyptische werk. Toch gooide hij zijn werkwijze geheel om. Nu exposeert hij schilderijen die zijn gebaseerd op porno, geweld en landkaarten.

Daniel Richter, Music For Orgies, nu te zien bij galerie Grimm op de Keizersgracht Beeld Sonia Mangiapane

Hij is bijna twee meter lang, maar toch geen opvallende verschijning. Als Daniel Richter (1962), een van de succesvolste schilders van zijn generatie, over de Amsterdamse grachten fietst, wordt hij niet herkend.

Dat gebeurde zelfs niet toen hij een paar jaar geleden voor het Centre Pompidou in Parijs als straattekenaar zijn diensten aanbood. Voor de grap maakte hij voor vijf euro portretten van toeristen.

Sommige klanten waren niet tevreden en gooiden de tekening direct weg, anderen frommelden hun blad in hun rugzak, zonder te beseffen wat ze hadden gekocht.

Richter is bij Grimm op de Keizersgracht, waar hij schilderijen exposeert met grote kleurvlakken, abstracte vormen en fragmenten van lichaamsdelen die afgezet zijn met stevige contourlijnen.

De beeldtaal verschilt nogal van de mysterieuze, apocalyptische schilderijen waarmee hij bekend werd. Een paar jaar geleden ging het roer om.

Richter bladert door een aantal oude catalogi van zijn werk. Zombieachtige figuren klimmen over een muur. "Iedereen dacht aan de val van de Berlijnse Muur, maar dit is gebaseerd op foto's van de aanslag van Al Qaida op de Amerikaanse ambassade in 1998. Daarin zit een kruisafname van Christus verwerkt."

Grappig dystopisch
"Mijn schilderijen gingen vaak over de spanning die er altijd is tussen een verhaal en een beeld. De verschillende fragmenten waren gebaseerd op de werkelijkheid. Sommige waren meer psychedelisch of gingen over mijn persoonlijke problemen. Ik zou ze omschrijven als grappig dystopisch."

In de jaren tachtig begon Richter in de Hamburgse krakersscene met het ontwerpen van platenhoezen.

Later concentreerde hij zich helemaal op het schilderen, maar muziek speelt nog steeds een grote rol in zijn leven. Hij heeft zelfs een eigen platenlabel, Buback.

Vanaf 2011 maakte Richter een serie schilderijen waarin clichés een grote rol speelden.

"Het oude cliché van de Romantiek, zoals de figuren van Caspar David Friedrich die uitkeken over weidse landschappen. Maar het waren ook psychedelische schilderijen met observaties en beelden van oorlogen of rampen, gemengd met rokende Talibanstrijders of cowboys in de woestijn. Ik vond ze eigenlijk wel geestig, het was leuk om ze te maken."

Maar toen hij na een vakantie terugkwam in zijn Berlijnse atelier, had Richter geen zin om verder te werken aan de drie onaffe schilderijen die hij had achtergelaten.

"Die schilderijen hadden veel zigzaglijnen, die gebaseerd waren op beurskoersen of berglandschappen. Dat wilde ik niet meer, dus ik dacht: ik ga gewoon rechte banen schilderen. Dat heb ik een half jaar gedaan en vandaaruit ging het verschillende kanten uit."

Systemen van abstractie
Op het patroon van horizontale banen schilderde Richter allerlei vlekken die vrijelijk over het doek drijven.

"Ik dacht na over systemen van abstractie in het dagelijks leven en zo kwam ik onder andere op historische of politieke landkaarten. Je ziet ze in atlassen of in het nieuws. IS rukt op in een bepaalde richting, waardoor de Iraakse Koerden zich terugtrekken in een andere richting en ergens anders zitten weer andere groepen. De kleuren van zulke kaarten zijn altijd heel kunstmatig. Het zijn ook altijd mengkleuren, want je redt het niet met alleen rood, geel en blauw."

In de weergave van strijdende partijen op landkaarten vond Richter een niet voor de hand liggende parallel met pornografische afbeeldingen.

"De kaarten zijn uiteindelijk gerelateerd aan lichamen. Seks en geweld vormen een soort gemene deler op de schilderijen."

Hij geeft toe dat zijn gedachtekronkel lastig te volgen is en benadrukt dat de toeschouwer dit helemaal niet in de schilderijen hoeft te zien. "Het is gewoon een observatie die ik heb gedaan."

De combinatie van kronkelende lichamen tegen een abstracte achtergrond doet soms denken aan Francis Bacon, de schilder die seks en geweld tot zijn belangrijkste thema's rekende.

"Dat heb ik van meer mensen gehoord en ik moet toegeven dat ik het nu ook zelf zie," verzucht Richter.

"Maar dat was absoluut niet mijn bedoeling en Bacon is ook helemaal geen favoriete kunstenaar van mij. Zijn werk staat in een heel andere traditie. Er schijnt een vergelijkbaar soort drama in te zitten, maar voor mij zijn deze schilderijen veel grotesker."

Toen hij zijn nieuwe werk in 2015 voor het eerst liet zien, waren de reacties overwegend positief. "Dat verbaasde me eigenlijk nogal. Vooral als mensen de kleuren mooi vinden. Ik heb zelf helemaal niets met kleur. Ik wilde de kunstmatigheid van de kleuren benadrukken, maar de kleuren zelf interesseren me eigenlijk niet zo. Daar heb ik ook helemaal geen gevoel voor."

Daniel Richter, Music For Orgies. T/m 6 januari 2018 bij Grimm, Keizersgracht 241.

Daniel Richter, een van de succesvolste schilders van zijn generatie exposeert in Amsterdam Beeld Kees Keijer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden