Plus PS

Een uitstervende generatie filmverzamelaars zweert bij celluloid

In zijn boek Tot De Laatste Akte! portretteert journalist Barend de Voogd een uitstervende generatie filmverzamelaars die zweert bij celluloid, waaronder deze drie Amsterdammers.

Peter Kok Beeld Marjolein Ansink

Peter Kok (75)
Jordanees Peter Kok was al vroeg gegrepen door de magie van film. "Ik was vier of vijf toen ik mijn eerste Laurel & Hardyfilm zag, en een filmpje van Popeye. Toen ik zeven was kreeg ik mijn eerste 16mm-projector, en begon ik filmrolletjes te sparen. Stomme films en animatiefilms, die vind ik nog steeds leuk."

Die verzamelwoede ging soms letterlijk ver: "Ik ben een keer in Oost-Duitsland achter een verloren gewaande Laurel & Hardy-film aan gegaan, The Rogue Song. Die was in 1961 nog voor de Russen in Oost-Berlijn gedraaid. Ik heb hem toen niet gevonden en hij is nog steeds niet opgedoken, al moet er nog een kopie in een Russisch archief zitten."

Wat de meest waardevolle van zijn duizenden films is, kan Kok niet zeggen. "Dan zou ik alle andere kleine kunstwerkjes onrecht aan doen. Zoals een filmpje van een ­namaak Buster Keaton die wordt gearresteerd op het Rembrandtplein."

Noem Kok echter geen filmverzamelaar: "Ik ben een ­beschermer van wat mooi is, en film heeft toevallig mijn interesse. Verzamelaars zijn een raar soort mensen, ze verraden hun eigen moeder nog als ze iets per se willen hebben. Het zijn fanatieke idioten, de IS onder de filmliefhebbers. De meeste filmverzamelaars hebben een thuisbioscoop met gordijntjes voor het filmdoek en fauteuils met een tafeltje voor hun biertje. Hou toch op!"

Kok ziet meer heil in openbare filmvertoningen. "Films moeten gezien worden. Het gaat om de magie van het ­geprojecteerde beeld, liefst gecombineerd met muziek."

Niet toevallig doceerde Kok filmgeschiedenis en was hij muzikant. "Ik ben in de jaren zestig begonnen met het draaien van films met levende muziek, en dat doe ik nog steeds, nu met de David Kweksilber Big Band. Ik verzorg het voorprogramma: filmpjes om het publiek in de stemming te brengen."

Zo houdt hij zijn verzameling levend, want verzamelaar is een uitstervend beroep. "Er zijn steeds minder verzamelaars. Als er één overlijdt komen de aaseters, zoals het Filmmuseum, en die nemen alles in voor een prikkie."

Kevin Brouwer (29)
De jongste verzamelaar in het boek Tot De Laatste Akte! is Kevin Brouwer, die sinds een paar maanden in Amsterdam woont en ook pas kort films verzamelt. Voor hem geen oude Charlie Chaplinfilms, maar de biopic Chaplin uit 1992. "Ik verzamel films sinds 2014.

Na mijn acteursstudie leerde ik Adriaan Bijl (dramaturg, verzamelaar en operateur, red.) kennen, hij werd mijn coach. We keken veel films op 35mm en ik werd ik op slag verliefd op celluloid. Ik wilde de traditie voortzetten, het ambacht van films projecteren."

Kevin Brouwer Beeld Marjolein Ansink

Dus nam hij een afgedankte projector over en begon hij films te draaien in zijn toenmalige woonplaats Leeuwarden, waar hij zijn tweede studie, media en entertainment management, volgde.

"Als ik films draai voor mijn studiegenoten merk ik dat ze het verschil voelen met digitale projectie en dvd. Ze ervaren veel meer emotie bij het kijken naar 35 mm: de korrel, de kleuren. Digitaal is zo steriel, het heeft voor mij niets romantisch, niets van het magische filmgevoel. Hopelijk is er nog toekomst voor 35 mm. Je ziet tenslotte ook dat de elpee een nieuw leven heeft ­gekregen."

Brouwer wil zijn films graag met anderen blijven delen. "Ik heb nog altijd de droom om een eigen bioscoopje te hebben. Ik zie film als gemeenschappelijk goed. Ik ben trots op sommige films in mijn collectie, zoals mijn lievelingsfilm The hours, maar als je een unieke 35mm-print hebt moet je die ook delen met de wereld. Ik hoef mijn verzameling niet voor mezelf te houden."

Ook Brouwer noemt zich liever geen verzamelaar: "Als ik dat woord hoor denk ik aan oude grijze mannen met een stoffen tas die rommelmarkten afstruinen. Ik ben wel een beetje ­ouderwets, maar ik doe óók een mediaopleiding."

Dat hij in Amsterdam nog geen plek heeft voor zijn projector - die hij 'Miss Moneypenny' heeft gedoopt - voelt hij als een groot gemis. "Ik heb nu een leuk en druk leven in Amsterdam, maar als ik 's avonds thuiskom mis ik dat ik niet even met mijn handjes in het celluloid kan."

Michael Helmerhorst (66)
In zijn pand op de Oudezijds Achterburgwal heeft acteur, regisseur en filmverzamelaar Michael Helmerhorst zo'n 6000 filmblikken staan, ook van medeverzamelaar Peter Kok (zie hierboven). "Wij hebben met Picture Search het grootste particuliere filmarchief van Amsterdam."

Ook zijn filmliefde ontstond thuis. "Mijn vader draaide thuis 16mm-films om te kijken of ze geschikt waren voor het bejaardenhuis waarvan hij cultureel directeur was. Dat hij een Russische tekenfilm of Chaplin uit zo'n ratelende projector tevoorschijn wist te toveren staat op mijn netvlies gebrand."

Als twintiger begon Helmerhorst films te verzamelen. "Vooral films die ik kon gebruiken als achtergrondprojectie bij voorstellingen van mijn theatergroep Perspekt. Atoombomexplosies zonder ondertiteling en zo."

Michael Helmerhorst Beeld Marjolein Ansink

Die verzamelwoede nam steeds serieuzere vormen aan: "Ik ging naar Amerika om kopieën te zoeken, bij laboratoria en andere verzamelaars. Zo heb ik ooit een prachtige kopie van de originele The taking of Pelham 123 onder ­iemands bed vandaan gehaald."

Dat soort 'bijvangst' vindt Helmerhorst het leukst: "Dat je niet vindt waarnaar je op zoek bent, maar wel iets anders leuks tegenkomt. Zo vond ik bij toeval de film noir The big combo. Die lag onder de Nederlandse titel Het mysterie van Mister Brown bij een privéverzamelaar in Den Haag. Ze hadden de titel eraf geknipt omdat hij dan in Nederland zonder rechten kon worden uitgebracht."

Film noir en curiosa zijn de favoriete genres van Helmerhorst. Kaskrakers interesseren hem niet. "Ik had ooit een kopie van Star Wars, maar die heb ik weer doorverkocht. Ik ben niet geïnteresseerd in blockbusters, meer in documentaires en raar materiaal: familiefilmpjes, tekenfilms en andere curiosa.

Ik kan heel enthousiast worden over een filmpje van de Kamer van Koophandel uit Yokum, Idaho, uit de jaren veertig. Dat is een soort tijdmachine voor mij."

Er is ook concurrentie onder verzamelaars: "Ze zullen nooit zeggen waar ze hun spullen vandaan halen. Maar ­iedere verzamelaar heeft zijn eigen ding: musicals, of Laurel & Hardy, en ik dus curiosa en film noir. Maar het is een uitstervende generatie, de moderne mens kijkt films op zijn telefoon. Iemand die thuis naast zijn ratelende 16mm-projector een film kijkt behoort tot een ander slag mensen."

Barend de Voogd: Tot De Laatste Akte! 19 verzamelaars en hun sterke verhalen verschijnt 9 december, uitgave van het Geoffrey Donaldson Instituut­, €29,90

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden