Recensie

'Een sneeuw' van Het Toneel Speelt voelt soms gedateerd aan (***)

Met 'Een sneeuw' creëerde Willem Jan Otten in 1983 een tsjechoviaans familiedrama. In de nieuwe opvoering van Het Toneel Speelt is het spel van de cast prettig en subtiel, maar het stuk voelt soms onbedoeld gedateerd aan.

Beeld Leo van Velzen

Grote bedrijvigheid versus totale indolentie: Mevrouw Quint (Anne Wil Blankers) reddert door het huis terwijl haar man Panda (Joop Keesmaat) bewegingloos in zijn stoel zit. Dat zie je niet - de stoel staat met de hoge rug naar de zaal - dat weet je doordat zij tegen hem aan praat. Over de kinderen, de kleinkinderen, een cadeau. Het is Panda's verjaardag en de hele familie is uitgenodigd.

P.C. Hooft-prijswinnaar Willem Jan Otten situeerde zijn toneeltekst 'Een sneeuw' (1983) in de jaren zeventig. Het is de tijd van processen tegen SS-kopstukken. De tijd dat een moeder kokend water over zichzelf gooit als ze hoort dat haar dochter met een getrouwde man gaat.

Tegen die achtergrond creëerde Otten een tsjechoviaans familiedrama waarin de verzwegen pijn uit het verleden sporen trekt in het heden: de Tweede Wereldoorlog met z'n kampen in Nederlands-Indië en Europa heeft bepaald hoe deze mensen zijn geworden wie zij zijn. Kalm worden de karakters geschetst, de relaties ontvouwd, de ongemakken blootgelegd - voor de pauze gebeurt er ogenschijnlijk weinig.

Ensembletoneel
Het Toneel Speelt, dat Ottens stuk achttien jaar geleden al eens opvoerde, brengt 'Een sneeuw' nu opnieuw, dit keer in een regie van Mette Bouhuijs. In een eenvoudig maar smaakvol decor - fotobehang van besneeuwde bomen, de beslagen glazen deuren van een tuinkamer - voert een negenkoppige cast kleine gesprekjes.

Klassiek ensembletoneel is het. Een onzekere jonge dichter (Benja Bruining), zijn in de steek gelaten moeder (Marisa van Eyle), een overspannen dokter (Bart Klever), zijn nieuwe geliefde (Fockeline Ouwerkerk) en zijn ontspoorde ex-vrouw Bibi (Carine Crutzen) weifelen, twijfelen, mopperen en kibbelen, maar proberen vooral, geforceerd vrolijk, de sfeer te behouden.

Fijne zinnetjes zitten ertussen, gevat in licht spel. Over het onvermogen het verleden af te schudden gaat het, en de hulpeloosheid van mensen die elkaar niet werkelijk weten te naderen. Echt scherp of vilein wordt het niet; de pijn zit vooral in het ongezegde.

Onmacht
In dat licht bezien is de zwijgende rol van Panda, die wegens een ongeneeslijke ziekte niet meer kan spreken, mooi getroffen: de onmacht die de oude man voelt door zijn opgelegde sprakeloosheid vangt hij in stuurse gebaren. Niemand weet zich raad met hem. Alleen 'gekke' Bibi lijkt de woordeloze man te begrijpen, hetgeen in het wat dynamischere deel na de pauze uitloopt op een dramatische wending.

En toch, hoe prettig en subtiel ook het spel, hoe licht de dialogen, hoe herkenbaar sommige thema's, deze nieuwe enscenering roept de vraag op of 'Een sneeuw' inderdaad de 'toneelklassieker' is die de folder belooft. Want de manier waarop op de oorlog wordt gereflecteerd wortelt wel erg stevig in de jaren tachtig, waardoor het stuk onbedoeld gedateerd aanvoelt. Meer dan naar tijdloze thema's of een tijdsbeeld van de jaren zeventig kijk je naar een stuk uit 1983.

Zoals een historische roman vaak meer zegt over de tijd waarin die werd geschreven dan over de beschreven periode, zo toont 'Een sneeuw' weinig inzichten die anno 2015 nog verrassen.

Een sneeuw

Ons oordeel: ★★★☆☆

Door: Het Toneel Speelt
Regie: Mette Bouhuijs
Met: Anne Wil Blankers, Joop Keesmaat, Benja Bruining, Marisa van Eyle, Bart Klever
Theater: Schouwburg Amstelveen 6/3, DeLaMar 17-22/3, Meervaart 10/5
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden