Plus

Een Rembrandt-tentoonstelling in het licht van zijn vrienden en relaties

Rembrandt had veel vrienden, maar die moesten wel altijd wat met de kunst te maken hebben, blijkt uit de nieuwe tentoonstelling Rembrandt's Social Network in Het Rembrandthuis.

Vrienden en familieleden van Rembrandt zijn nu in Het Rembrandt­huis te zien. Links: Rembrandts vrouw Saskia. Rechts: zoon Titus. Beeld Remko de Wall/ANP

Rembrandt zat nooit met vrienden in de kroeg. Tenminste, dat vertelt Epco
Runia, hoofd Collectie van Het Rembrandthuis, als hij de tentoonstelling Rembrandt's Social Network - naar aanleiding van het 350ste sterfjaar van de schilder - toelicht.

Het is geen wereldnieuws, maar maakt wel meer duidelijk over het leven van Rembrandt (1606-1669) - iets waar we niet zo heel veel van weten, doordat de meeste aandacht altijd naar het werk en ambacht van de schilder uitgaat. Deze tentoonstelling wil Rembrandt laten zien in het licht van zijn vrienden en relaties, zodat we meer zicht krijgen op de mens Rembrandt. Wie was hij? Wie waren zijn vrienden?

Hoewel hij niet in het café zat, was hij geen eenzaam genie, dat pas na zijn dood beroemd werd (zoals Vincent van Gogh). Hij was eerder een workaholic. Er is, anders dan van andere zeventiende-eeuwse schilders, veel bewaard gebleven.

In het Rembrandthuis zijn - uit eigen collectie en geleend - drie schilderijen, 28 etsen, een pentekening, drie penseeltekeningen in vriendenboeken, en een brief aan Constantijn Huygens te zien (Rembrandt was een belabberde brievenschrijver).

Aan de hand van dat werk en werk van (bevriende) kunstenaars wordt duidelijk dat Rembrandt gewiekst en met zorg zijn vrienden en relaties uitzocht. Alles stond in het teken van zijn kunst: hij omringde zich met mensen die verstand hadden van kunst, relaties waar hij zijn voordeel mee kon doen (en van wie hij geld kon lenen dat hij nooit terugbetaalde).

Die vrienden en relaties kwamen in het Rembrandthuis, waar de schilder van 1639 tot 1658 woonde en werkte, over de vloer.

Lunchen met Balthasar Gerards
Rembrandts netwerk is zichtbaar gemaakt aan de hand van vijf categorieën: jeugdvrienden, bloedvrienden (familie), kunstvrienden, kunstkenners en vrienden in tijden van nood.

Zo hangt aan het begin van de tentoonstelling een schilderij van zijn jeugdvriend Jan Lievens: Portret van Rembrandt (1629). Ook zien we een door Rembrandts leerlingen gemaakte kopie van een portret van Saskia van Uylenburgh, Rembrandts vrouw. Zij kwam uit een gegoede familie (Rembrandt was 'slechts' de zoon van een molenaar) met wie Rembrandt goede sier mee kon maken bij het verwerven van opdrachten.

De vader van Saskia stond in hoog aanzien, daar hij de laatste man was die met Willem van Oranje had geluncht. (Na die lunch werd de Vader des Vaderlands om de hoek vermoord door Balthasar Gerards).

Op zijn gemak Topstuk van de tentoonstelling is Portret van Titus (1660). Runia: "Een prachtig informeel, los geschilderd portret. Normaal staat iemand op zijn voordeligst op een schilderij, maar hier zien we een zoon die op zijn gemak is bij zijn vader. Je ziet dat ze een leuke, goede relatie hadden. En zo portretteerde hij veel van zijn vrienden en relaties."

Die goede relatie had er ongetwijfeld ook mee te maken dat Titus na het faillissement van zijn vader in 1656 samen met diens vriendin Hendrickje Stoffels de verkoop van Rembrandts werk regelde om zo de schuldeisers buiten de deur te houden.

Bij de afdeling kunstvrienden zijn landschappen van bevriende leerlingen als Philips Koninck en Roelant Roghman te zien. De schilder maakte onder andere wandelingen met ze naar bijvoorbeeld de Zuiderzee en ze maakten schetsen en tekeningen.

Jan Six I
Bijzonder zijn ook de alba amicorum (vriendenboekjes) waarin portretjes van Rembrandt zijn te zien. Er zijn er drie (waaronder een nog nooit tentoongestelde) te zien van Jan Six I (1618-1700), een bevriende kunstkenner die werk van Rembrandt kocht, en hem ook van veel opdrachten voorzag.

Van de trouwe vrienden op wie hij in zijn moeilijke tijden (de dood van Saskia, zijn faillissement) kon rekenen, zijn portretten te zien, waaronder de ets Portret van apotheker Abraham Francen (Francen was een van de twee voogden van Rembrandts dochter Cornelia).

Wat uit deze tentoonstelling blijkt, is dat Rembrandt zijn vrienden met zorg uitkoos, en dat hijzelf een vriend kon zijn. Als je maar met hem over kunst kon praten.

Rembrandt's Social Network: t/m 19 mei in Museum Het Rembrandthuis, Jodenbreestraat 4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden