Plus Achtergrond

Een prachtig boek over de Amsterdamse grachten

De grachten van Amsterdam, door Brian Delf en Leonoor van Oosterzee Beeld Brian Delf

Brian Delf tekende álle ­panden van de vier Amsterdamse hoofdgrachten en de Brouwersgracht. Leonoor van Oosterzee vertelde de verhalen erbij. Van het spook in de Ossenspooksteeg bijvoorbeeld, dat schippers lastigviel en kinderen bang maakte.

Het is nogal wat: alle grachtenpanden van Amsterdam tekenen. Tekenaar Brian Delf deed er dan ook tien jaar over om het Singel, de Herengracht, de Keizersgracht, de Prinsengracht en, als een bonus voor de kijker-lezer, ook nog de Brouwersgracht vast te leggen.

De neiging is groot meteen naar de tekeningen te bladeren, maar dan mist u de verduidelijkende verhalen van Leonoor van Oosterzee over het ontstaan van de grachten. We fietsen, lopen en rijden er immers zo vaak langs, maar wat weten we eigenlijk van die wereldberoemde grachten?

Van Oosterzee legt de ontstaansgeschiedenis helder uit: van de naamgeving, Eerste en Tweede Uitleg, de houten palen waarmee de huizen op de slappe veengrond moesten worden ondersteund, de Derde en de Vierde Uitleg (de verlenging van de grachten), tot het dempen van smerige grachten en een karakterstudie van de huizen en de bewoners.

Na deze korte geschiedenis komen de getekende huizen. Te beginnen bij het Singel, in 1425 gegraven als vestinggracht. Daar past Delf een mooie, grafische truc toe: we kijken vanuit normaal perspectief naar de huizen met de oneven nummers, maar willen we de tegenovergelegen grachtenhuizen bekijken, dan moeten we óf ons hoofd óf het boek 180 graden draaien. Op de bladzijden ontstaat door deze weergave het beeld van een ‘echte’ gracht.

Smalste huis

Élk huis is getekend (wandel maar met het boek langs de grachten en controleer het), maar niet elk huis is beschreven. Er is een selectie gemaakt. Het eerst beschreven huis is Singel 7. ‘Dit pand van amper een meter breed staat bekend als het smalste huis van Amsterdam. Het is echter geen voorgevel, maar de achteruitgang van een pand aan de Jeroenensteeg.’

Ook leren we meer over de topografie van Amsterdam. Weleens van de Ossenspooksteeg gehoord, tussen de Lutherse Kerk op Singel 11 en Singel 13? ‘Volgens een volkslegende huisde er in de Ossenspooksteeg een spook dat schippers lastigviel en kinderen bang maakte. Het spook werd het zwijgen opgelegd toen in de kerk de koorzang werd ingevoerd.’

En dan zijn we nog maar zeven huizen op weg in De grachten van Amsterdam, dat natuurlijk ook een geschiedenis is over de stad. Die stad was, leren we, voor 1795 ingedeeld in 14 Districten en 420 Grondvergaderingen. Zo was het adres van Herengracht 263 ooit D13G24N18 (24ste Grondvergadering van het 13de District, nummer 18).

En nu we toch op de Herengracht zijn: let eens op nummer 223-225. ‘In 1629 kocht schilder Jan Tengnagel, met een loopbaan in de politiek, dit dubbelhuis. Een van zijn drie zonen werd bekend als schrijver van scabreuze liedjes, geïnspireerd op de bordelen in de nabijgelegen Gasthuismolensteeg – wat hem zijn erfenis kostte.’

Suykerhofje

De neiging te blijven citeren is groot. Op Keizersgracht 489 opende arts Jan van Breemen in 1905 ‘een instituut voor fysiotherapie, de eerste in zijn soort in Nederland’. En achter Prinsengracht 383-397 ligt het in 1755 gestichte Nieuwe Suykerhofje, gebouwd voor 54 katholieke oude vrouwen. En Zwarte Riek (de artiestennaam van zangeres Hendrika Elisabeth Jansen) werd in 1924 geboren op Brouwersgracht 21. Ze werd de ster van de Moulin Rouge aan het Thorbeckeplein.

De grachten van Amsterdam. Huis voor huis is een prachtig boek. Om lang in te blijven lezen en kijken, en te verdwalen in de verhalen die om de grachtenhuizen hangen. Wat een stad!

De grachten van Amsterdam. Huis voor Huis

Non-Fictie De grachten van Amsterdam. Huis voor Huis

Auteurs Brian Delf (tekeningen), Leonoor van Oosterzee (tekst)

Uitgeverij Bas ­Lubberhuizen, € 24,99 132 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden