Een Parijs café in het Van Gogh Museum

Bezoekers bekijken de Volpini-serie. Het Van Gogh Museum in Amsterdam toont werken van Paul Gauguin op de tentoonstelling 'De doorbraak naar moderniteit'. Foto ANP

AMSTERDAM - In 1889 maakte Paul Gauguin op aanraden van kunsthandelaar Theo van Gogh een map met elf litho's. In het Van Gogh Museum is een tentoonstelling rond deze Volpiniserie.

Men kon er de allerlaatste technologische snufjes bekijken: stoommachines, elektrische apparaten. En een village nègre, waar meer dan driehonderd mensen uit Vietnam, Senegal, Congo en andere verre oorden werden tentoongesteld. Je kon er wegdromen voor geschilderde panorama's van verre oorden. Buffalo Bill voerde drukbezochte wildwestshows op. De Wereldtentoonstelling, Exposition Universelle, van 1889 in Parijs deed vele monden van verbazing openvallen. En natuurlijk was er de Eiffeltoren. Achtentwintig miljoen bezoekers keken hun ogen uit.

Er was ook kunst. Met werk van dode en levende schilders als Bastien-Lepage, Fantin-Latour, Manet en Couture. Te belegen, te conservatief, oordeelde een groep jonge kunstenaars onder leiding van Paul Gauguin (1848-1903). Tandenknarsend en tegelijk ambitieus bedacht hij een alternatief voor het officiële kunstprogramma.

En dus organiseerde hij samen met collega Emile Schuffenecker - die hij het meeste werk liet doen, terwijl hij zelf in Bretagne bivakkeerde - een tentoonstelling in het Café des Arts op het festivalterrein. Het etablissement werd gerund door een meneer Volpini, die vreemd genoeg verder niet geïdentificeerd kan worden. Ook in de lijvige catalogus die bij de tentoonstelling verschijnt, zoek je vergeefs naar de voornaam van de cafébaas.

Wel heeft het Van Gogh Museum een deel van deze tentoonstelling kunnen reconstrueren. Omringd door tientallen caféstoelen worden op bruine wanden schilderijen getoond die destijds op de tentoonstelling in Café des Arts hingen. Veel werk van Gauguin zelf, maar ook van Schuffenecker, Charles Laval, Emile Bernard, Louis Anquetin en andere gelijkgestemden. Grote afwezige was Vincent van Gogh, die door zijn jongere broer Theo buiten de tentoonstelling werd gehouden.

Theo, die in Parijs kunsthandelaar was, was niet gelukkig met de manier waarop de expositie was georganiseerd. Hij had zich sinds 1887 ingezet om het werk van Gauguin aan de man te brengen, maar door de opzet van de tentoonstelling dreigde hij de zakelijke regie over diens werk te verliezen. Tegelijk was Theo's inbreng in de Volpinitentoonstelling aanzienlijk, omdat hij de aanzet gaf tot het werkelijke onderwerp van de tentoonstelling in het Van Gogh: een map met elf zinkografieën, die tegelijk met de Parijse expositie verscheen en die bekend werd als de Volpiniserie.

Om zijn beeldtaal bij een breder publiek bekend te maken, raadde Theo van Gogh Gauguin aan een serie prenten te maken die in een beperkte oplage verspreid kon worden. Met de elf zinkografieën op kanariegeel papier gaf Gauguin een soort visitekaartje af, maar aanvankelijk had hij wat moeite met de techniek. In het frontispice, de afbeelding die op de map geplakt zat, maakte hij nog een klassieke beginnersfout voor grafici: hij vergat dat de voorstelling in spiegelschrift gedrukt zou worden, waardoor geschreven teksten achterstevoren staan.

Gaandeweg zie je dat Gauguin meer handigheid kreeg in het tekenen en schilderen op zink en lukt het hem om verschillende grijstinten en structuren te verkrijgen. Ook experimenteerde hij met ongebruikelijke composities. In een van de prenten verruilde hij het rechthoekige formaat voor een waaiervorm.

De grootste verrassingen zijn te vinden in de bovenzaal van de tentoonstellingsvleugel, waar we de thematiek van de Volpiniserie terugvinden in schilderijen en prachtige houten en keramische beelden. Je herkent er de exotische landschappen van Martinique, de boerinnen uit Pont-Aven en de melancholische Arlésiennes.

Er ligt ook een facsimile van de Volpiniserie, die de bezoeker kan doornemen. Op barhoogte. Want op de tentoonstelling in Café des Arts hing de serie niet aan de muur. Je moest er bij de ober om vragen. (KEES KEIJER)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden