Plus

Een ode aan modefotograaf Bart van Leeuwen (1950-2017)

Bart van Leeuwen was de meester van de verhalende fotografie en laat veertig jaar mode- en reclamefotografie na. Twee weken terug is hij overleden.

Apollonia van Ravenstein ('Plonja') in Napels, 1985. Beeld Bart van Leeuwen

'Hij had een rock-'n-roll-imago, maar was uiterst georganiseerd," vertelt Frans Ankoné die als chef mode van Avenue in de jaren tachtig veel met fotograaf Bart van Leeuwen (1950) werkte.

"Zijn hotelkamer was altijd keurig op orde, alle rolletjes genummerd op een rij. Bart was ook de eerste met een archief, veel fotografen bewaarden in die tijd hun werk, áls ze dat al ­deden, in een plastic zak in een oude kast."

Geen storyboard
In dat tienduizenden foto's tellende, inmiddels gedigitaliseerde archief, bevinden zich vele schitterende modeseries die ze samen op exotische locaties maakten.

"Acht rode jurken fotograferen in een studio, dat vond Bart niet interessant. Hij wilde niet dat het van die bedachte mode-modefoto's werden. We deden veel research, maar maakten gebruik van de situaties waarin we verzeild raakten. Veel fotografen waren op reis zenuwachtig of het weer wel goed zou blijven. Bart kon het niets schelen als het regende, dan zochten we wel een oplossing."

"Die vrijheid was er, er bestond geen storyboard, en als er al een artdirector bovenop zat, dan luisterden we niet. We maakten zo'n vijf foto's per dag, soms drie. Meestal waren we slechts met z'n viertjes: Bart, het model, de visagist en ik. We sliepen geregeld met z'n allen op één kamer."

Van Leeuwen heeft de verhalende fotografie in Nederland neergezet. Hij behoorde net als de Duitser Peter Lindbergh bij de groep fotografen die mode interessant vindt als fenomeen, maar voldoende afstand van het wereldje behoudt. Hij kon genieten van fantastische outfits op de set, maar de kleding stond op het tweede plan. Voorop stond het avontuur.

Rennen door Napels
Topmodel Apollonia van Ravenstein, zijn eerste vrouw, liet hij bijvoorbeeld als Sophia Loren in een kostbare couturejurk door de arme volkswijk Rione Sanità in Napels rennen.

"Iedereen had ons gewaarschuwd dat we beroofd zouden worden," zegt Ankoné, "maar niets was minder waar. Vrouwen hingen uit de ramen tussen het wapperende wasgoed en riepen: 'Ma dai la povera qualcosa da mangiare', geef dat arme meisje toch iets te eten. Ze vonden blijkbaar dat Plon wel een paar extra kilootjes kon gebruiken. Een man liet zijn broek zakken en begon met zichzelf te spelen. Omdat we illegaal bij een kerk aan het fotograferen waren en een opstootje vreesden, voordat we hét beeld hadden, riep Bart: 'Gewoon doorlopen, Plon'."

Van Leeuwen raakte ook nooit uitgepraat over fotografie. Over Lartigue, Cartier-Bresson en Newman, wiens beroemde foto van Stravinsky 'zonder ooit te vervelen' meer dan 25 jaar in zijn studio in de Amsterdamse Langestraat hing.

De snapshot-esthetiek van Arbus, Frank en ­Winogrand en meer recent Parr en Richardson. En zijn favoriet Vivian Maier, de Amerikaanse nanny en amateur straatfotograaf, "die heel dichtbij kon komen en objectief foto's van ­mensen kon maken zonder interactie, door ­louter aanwezigheid. Met een perfect gevoel voor licht, compositie en timing. En daarom de allerbeste, de meest bijzondere was."

Zelf streefde Van Leeuwen in zijn foto's ook naar dat ongedwongen registreren, in de beste documentairetraditie van Ed van der Elsken en Johan van der Keuken. Maar daarbij wilde hij zijn fantasie in de werkelijkheid integreren en door enscenering, styling en minimale regie, een nieuwe werkelijkheid creëren. "Kunstmatig realisme," noemde hij dat.

Hij was dertien en het was liefde op het eerste gezicht. Zijn eerste films ontwikkelde hij bij beginnend fotograaf Sjoerd Holsbergen, bevriend met Hans Pelgrom en Philip Mechanicus, bekende fotografen uit het hippe Amsterdam van de jaren zestig.

Nooit vrijblijvend
Hoewel Van Leeuwen veel portretten en reclamefoto's maakte, speelde hij vooral een belangrijke rol in de modefotografie van de jaren zeventig, tachtig en negentig. De periode van de onbegrensde mogelijkheden, waarin naakte modellen, rock-'n-roll en lijntjes cocaïne hand in hand gingen.

Op zijn foto's in Viva, Avenue en Elegance baanden vrouwen in avondjurken zich rennend een weg door het verkeer of lagen ze champagne drinkend achterover op een trap, maar nooit stonden ze vrijblijvend hun jurkjes aan te prijzen.

Mijn lievelingsfoto van hem is een liggend beeld van een jonge Sylvia Kristel, in 1974 gemaakt in een treincoupé op het rangeerterrein bij Amsterdam CS.

Pastelgroene zijden nachtpon aan, haar in papillotten, onschuldige blik, sigaret, een effortless snapshot. Na afloop ­werden ze bijna gegrepen door een voorbij­razende trein. Het was gelukkig nog lang niet hun tijd.

Fiona Hering is modejournalist bij Vogue Nederland en RTL Boulevard. Wekelijks deelt ze haar visie op mode.

Bart van Leeuwen, 1992. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden