PlusAchtergrond

Een nieuwe generatie is in de ban van countryster Dolly Parton

Er is een heuse Dolly Partonrevival. Op haar 73ste is weer een nieuwe generatie in de ban van de blonde countryster, die op een dancenummer te horen is en de inspiratie vormde voor een Netflixreeks en podcast. 

Parton beleeft faam als de ondeugende oma van de sociale media.Beeld FilmMagic

Al ruim vijftig jaar geniet ze een sterrenstatus, en opnieuw lijkt de Amerikaanse countryzangeres Dolly Parton een nieuwe generatie aan te spreken. De 73-jarige is het onderwerp van de populaire podcast Dolly Parton’s America, vormt de ­inspiratie voor Netflixserie Dolly Parton’s Heartstrings en is te horen op Faith, een dancenummer van het Zweedse duo Galantis, met rapper Mr. Probz. En, zoals haar bijna 5 miljoen volgers op Twitter weten, weet ze wel raad met een Jolene-meme.

In zeker opzicht is 2019 een raar moment voor een Dolly Partonrevival. Je begrijpt waarom iemand als Jane Fonda – een soort tachtigjarige Greta Thunberg – opeens steun krijgt van een politiek bewuste meute die te jong is om zich haar als anti-oorlogsactiviste te herinneren. Parton heeft zich echter nooit laten betrappen op maar een schijn van een politieke uitspraak, hoe politiek geladen de tijden ook zijn.

De eerste aflevering van Dolly Parton’s America gaat in op de terughoudendheid van de schrijver van 9 to 5 om zich feminist te noemen. Eerder dit jaar zei Partons zus Stella dat ze zich schaamde dat Dolly zich niet duidelijker had uitgesproken over de #MeToobeweging. Parton zei daarover in The Guardian: “Ik heb niet het gevoel dat ik moet betogen, een bord omhoog moet houden of mezelf een label moet opplakken. Ik denk dat de manier waarop ik mijn leven en mijn zaken geleid heb voor zichzelf spreken.”

Over de top vrouwelijk

Eén reden voor de hoge waardering voor Parton is dat alle factoren die haar vroeger kwetsbaar maakten voor kritiek – haar over the top vrouwelijkheid, het schaamteloze zakeninstinct dat nodig was om haar jarenzeventigcross-over te verkopen, zelfs de ongegeneerde manier waarop ze haar cosmetische chirurgie toegaf – niet langer taboe zijn.

Een generatie die is opgegroeid met door Snapchat gecorrigeerde selfies en popfeminisme lijkt te snappen dat kunstmatigheid authenticiteit niet uitsluit, of dat een voorliefde voor imposante pruiken en kunstnagels iemand niet verhindert een geniale songschrijver te zijn.

Het is misschien de reden waarom haar invloed zichtbaar is bij tal van jonge artiesten, zoals Kacey Musgraves en Cardi B, om nog te zwijgen van Partons petekind Miley Cyrus, die een hele nieuwe generatie Partonfans inspireerde, die Parton leerde kennen als de gekke Aunt Dolly in Hannah Montana.

Net zoals Cher, nog zo’n 73-jarig veelzijdig icoon, is Parton opgeklommen tot het exclusieve niveau van intergenerationele faam, als ondeugende oma van de sociale media. Toen rapper Lil Nas X, uithangbord van Generatie Z en het brein achter Old Town Road, zich op Twitter afvroeg of hij Dolly Parton en Megan Thee Stallion warm zou kunnen maken voor een remix van het nummer, reageerde Parton prompt met een gepaste eenhoornemoji. “Ik was zo blij voor hem,” zei Parton onlangs over Lil Nas X. “Het interesseert me niet hoe we countrymuziek brengen of levend houden,” zei ze. “Bij mij draait het allemaal om aanvaarding.”

Die uitspraak is typisch Parton: iedereen kan zich erin herkennen. Die grensoverschrijdende aantrekkingskracht is niet nieuw. Toen haar in 1997 werd gevraagd hoe ze erin slaagde zowel religieus rechts als de lhbti-gemeenschap voor zich te winnen, antwoordde ze: “Het zijn twee verschillende werelden. Ik leef in beide, hou van hen beide, en begrijp en aanvaard ze allebei.”

Parton werd in januari 1946 in Tennessee geboren. Haar ouders waren zo arm dat ze de dokter die haar ter wereld bracht met maïsmeel betaalden. Als kind – ze was de vierde van twaalf – kwam ze nooit in contact met televisie en films, en zelden met tijdschriften. Haar vroegste noties van glamour haalde ze uit twee heel verschillende bronnen: de schitterende koningen en koninginnen die ze leerde kennen via sprookjes en de Bijbel, en de zwervers en vagebonden die ze zag als ze met haar familie naar de stad ging. 

“Ik was onder de indruk van wat ze ‘uitschot’ noemden in de stad,” zei ze later. “Ik weet niet in welke mate die vrouwen echt uitschot waren, maar ze werden vulgair genoemd omdat ze blond haar hadden en nagellak en strakke kleren droegen. Ik vond ze mooi.”

Ze maakte al liedjes voor ze kon schrijven – haar moeder schreef ze voor haar op. Ze zong met een stem als een regenboog: helder, schitterend, zo mooi dat je moeilijk kon geloven dat het natuurlijk was. Ze besefte al snel dat het haar enige kans was om te ontsnappen aan haar geboortestad. Op haar tiende zong ze al in de lokale tv-show van Cas Walker. 

Op haar dertiende stond ze met Johnny Cash op het podium in de Grand Ole Opry, het oudste countrymuziekprogramma ter wereld. Op de avond dat ze haar middelbareschooldiploma haalde – als eerste in haar gezin – waren haar spullen al gepakt. De volgende ochtend reisde ze naar Nashville.

Nashville

Parton sleet haar songs in Nashville, maar de grote doorbraak kwam toen Norma Jean, de zangeres in de populaire variétéshow van Porter Wagoner, terug naar Oklahoma ging om te trouwen. Parton ging met Wagoner zingen, al duurde het een poosje voor zijn fans haar in het hart sloten. 

Bij haar eerste optreden werd ze onthaald op boegeroep, omdat het publiek Norma Jean verwachtte. Dat werd een pijnlijke herinnering voor Parton. Zo waren er wel meer, die ze vastlegde in songs. Ook al komt Parton bijna buitenaards zelfverzekerd over, toch is veel van haar muziek gestoeld op een gevoel van onzekerheid die ze moeilijk van zich kan afschudden.

Al vroeg verbaasde het sommige journalisten dat Parton zoveel vrouwelijke aanhang had – ze gingen ervan uit dat een vrouw die met zulke proporties uitpakte alleen aanleiding kon geven tot Jolene-waardige jaloezie. Maar uit interviews met vrouwen op een concert van Parton in 1979 stelde schrijver Gerri Hirshey vast dat de zangeres vrouwen ook veel aanreikte om over te fantaseren. “Ik zal je zeggen waarom ik gek op haar ben,” zei een huisvrouw uit Wisconsin. “Dolly is alles wat ikzelf nooit heb durven zijn.”

De populaire duetten met Wagoner zetten haar op de kaart, maar hun partnerschap was vaak stormachtig. In 1974 brak ze met Wagoner. Als afscheidsgeschenk voor haar baas schreef ze I Will Always Love You (later gecovered door Whitney Houston). Volgens de overlevering schreef ze diezelfde dag Jolene, waarmee ze een grote hit scoorde.

Parton groeide uit tot een wereldster, waarbij ze de countrymuziek gaandeweg verruilde voor een meer poppy geluid. In de jaren tachtig had ze hits met 9 to 5 en Islands in the stream, een duet met Kenny Rogers. Ze schreef ruim 3000 liedjes, stond 25 keer op nummer 1 in de Billboard countryhitlijst en won negen Grammy’s. En nu zijn er dus ook de Netflixserie en de podcast. In 2019 staat de zangeres voor een unieke mix van oud en nieuw celebritymateriaal.

Lang voor sociale media bestonden, begreep Dolly Parton al het belang van de avatar, het plezier dat je eraan kunt beleven een opgedreven publieke karikatuur van jezelf te maken. En zijn de bekende aforistische dollyismes – ‘Er is veel geld voor nodig om er zo goedkoop uit te zien’ – nou echt zo anders dan een rake tweet?

Lindsay Zoladz, © The New York Times

Podcast en Netflixserie

Een verfrissend aspect van de hernieuwde waardering voor Dolly Parton is dat haar talent als songschrijver eindelijk op de voorgrond komt. Elk verhaal van de achtdelige Netflixserie Dolly Parton’s Heartstrings geïnspireerd op een van haar songs. In één aflevering, gebaseerd op de ballade These Old Bones uit 2002, treedt Kathleen Turner aan als een waarzegster. In een andere wordt Dancing With the Stars-winnaar Julianne Hough opgevoerd als een hedendaagse Jolene. Parton spelt in elke aflevering mee, hier als een brutale countrybareigenaar genaamd Babe.

In de negen afleveringen van de podcast Dolly Parton’s America gaat journalist Jad Abumrad op zoek naar het geheim van Partons populairiteit. In die zoektocht ontleedt hij ook de kern van de Amerikaanse volksaard. De eerste aflevering van de podcast gaat in op Partons terughoudendheid om zichzelf feminist te noemen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden