Plus

'Een naaktfoto delen is niet erg, doorsturen wel'

Jongeren die een sexy selfie delen met hun geliefde, moet je volgens onderzoeker Willemijn Krebbekx niet veroordelen. 'En trek als school ook niet meteen alle crisisregisters open.' Wél doen: degenen aanspreken die beelden aan derden doorsturen.

Beeld Rob Folkers

Meisjes die naaktfoto's van zichzelf rondsturen, worden neergezet als slet, dom en naïef. Maar uit onderzoek blijkt dat het aantal meisjes en jongens dat een naaktfoto of seksfilmpje rondstuurt, groot is.

"Ouders en scholen moeten niet zeggen dat het dom is. Dat helpt niet. Veel jongeren doen het. Pak daarom de jongeren aan die dergelijke foto's rondsturen naar vrienden," zegt antropologe Willemijn Krebbekx (31). Zij promoveerde in januari bij de Universiteit van Amsterdam op seksualiteit en diversiteit.

In haar proefschrift Making sex, moving difference wijdde ze een hoofdstuk aan het onderwerp sexting: het maken en versturen van naaktfoto's en seksfilmpjes via bijvoorbeeld Whatsapp, Facebook of Instagram.

Volgens het recente onderzoek Seks onder je 25ste. Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2017 van de Rutgers Stichting en Soa Aids Nederland heeft een op de acht jongeren onder de 25 jaar weleens een naaktfoto gestuurd.

Aantekeningen
Ruim een derde van de jongeren in het praktijkonderwijs heeft een naaktfoto van een bekende onder ogen gehad en een kwart van die groep heeft een seksfilmpje gezien. Tien procent stuurde die foto's door.

Krebbekx onderzocht voor haar proefschrift hoe jongeren van diverse afkomst aankijken tegen seksualiteit. Ze volgde vijftien maanden lang vier vmbo-, havo- en vwo-klassen, op vier verschillende middelbare scholen, in en buiten de Randstad.

De leerlingen van deze tweede en derde klas waren tussen de 14 en 16 jaar oud.

De onderzoekster zat vier dagen in de week in de klas, at met de leerlingen in de kantine, danste mee op schoolfeestjes en ging mee op excursie.

Ze luisterde naar hun gesprekken en observeerde de interacties. "Ik zat achter in de klas en maakte aantekeningen. Het was wachten op informatie."

Gesmoes in de banken
Vooraf maakte ze afspraken. "Als er werd afgekeken, zei ik natuurlijk niets. Ik nam ook niet de privileges van de docenten over. Ik nam geen koffie mee naar binnen en stak mijn hand op als ik naar het toilet moest. Zo kreeg ik langzaam een band met de klas," zegt Krebbekx.

In een van de lessen - de namen van de scholen mag ze om privacyredenen niet noemen - liep ze live tegen het verschijnsel sexting aan. Een meisje van 14 uit het vmbo had een naakt­foto van zichzelf gestuurd naar een jongen op wie ze verliefd was. Die jongen had de foto doorgestuurd naar een goede vriendin. En op haar beurt stuurde deze klasgenote het plaatje weer door naar haar vriendinnen.

"Het meisje zat in de bank vlak voor me. Ik zag hoe andere kinderen over haar zaten te smoezen, achterom keken of hun telefoon pakten. Wat is er met haar aan de hand? vroegen medeleerlingen zich af. Het meisje werd geïsoleerd en voor dom versleten. Haar vriendinnen lieten haar vallen. Ze stond in de pauzes alleen en maakte zich aan het einde van de dag direct uit de voeten. Het was haar eigen schuld, luidde het oordeel."

In die week had de 14-jarige scholiere het beslist niet makkelijk, zegt Krebbekx. "Er waren ruzies, drama's en gedoe, maar welgeteld duurde dat een week. Toen was het voorbij."

De school heeft volgens haar uitstekend gehandeld. "Ze hebben haar ouders ingelicht, leerlingen gevraagd de foto te verwijderen en verder niet al te rigoureus ingegrepen."

Kwestie van beschaving
Ouders en scholen moeten het sturen van een sexy selfie niet te snel veroordelen, zegt de onderzoekster.

De boodschap moet dus niet zijn 'Stuur geen naaktfoto's'. Maar: 'Stuur naakt­foto's niet door aan anderen.' Een kwestie van respect voor de privacy, zegt ze.

"Trek als school ook niet alle crisisregisters open. Doe er niet moeilijk over. Als je tegen een meisje zegt dat zij dom heeft gehandeld, leg je de verantwoordelijkheid bij het meisje. Wat is er mis met een jonge meid die een naaktfoto stuurt naar een jongen op wie ze verliefd is? Dat meisje kreeg ook dick pics van hem. Maar zij was de slet en hij niet."

De 15-jarige jongen uit Enschede die vorig jaar zelfmoord pleegde nadat zijn naaktfoto op Instagram werd verspreid, is volgens Krebbekx gelukkig een uitzondering. "Meestal gaat sexting niet fout."

Ook is het een mythe dat sexting voornamelijk op het vmbo-onderwijs voorkomt, zegt Krebbekx. Leerlingen van de havo en vwo en studenten op de universiteit doen er net zo hard aan mee.

De pesterijen tegen de 14-jarige op de vmbo-school hebben volgens Krebbekx 'slechts' een week geduurd.

"Vijf maanden later vroeg ik het meisje hoe ze erop terugkeek. Ze antwoordde: 'Heb je het daar nog steeds over? Ik was aan het puberen.' Haar vriendinnengroep was het voorval al snel vergeten en die naaktfoto was ook nergens meer te vinden. Als dat meisje minister­-president wil worden, kan ze dat nog steeds."

Antropoloog Willemijn Krebbekx bestudeerde hoe jongeren omgaan met seksualiteit Beeld Olaf Posselt

Stappenplan voor scholen

De bevindingen van Krebbekx zijn eind vorig jaar verwerkt in het lessenpakket Lang leve de liefde van Soa Aids Nederland en de Rutgers Stichting voor vmbo-scholen en praktijkonderwijs. In het hoofdstuk over sexting staat ook een stappenplan:

- Geef aandacht aan het slachtoffer. Veroordeel niet, maar steun en luister: wat heeft hij/zij nodig?

- Bepaal de omvang en impact. Soms is een naaktfoto of seksfilmpje niet vrijwillig tot stand gekomen.

- Betrek de vertrouwens­persoon en politie erbij.

- Voer een gesprek met de ouders van het slachtoffer.

- Leg contact met de dader en zijn/haar school. Voer een gesprek met de ouders van de dader.

- Overleg met de politie of er melding of aangifte moet worden gedaan.

- Neem actie om online beelden offline te halen.

- Las een rustperiode in voor het slachtoffer.

- Geef docenten lesmateriaal of gesprekstechnieken.

- Verzoek de foto of het filmpje te verwijderen.

- Aan de slag in de klas: maak afspraken hoe het slachtoffer kan worden gesteund en benoem drie buddy's voor het slachtoffer.

- Informeer ouders van klas­genoten.

- Bij onrust: overweeg gesprekken in andere klassen.

- Wees voorbereid op media-aandacht. Hoe om te gaan met journalisten?

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden