PlusAchtergrond

Een Monet zal Murillo nooit worden

In zijn eerste Nederlandse solo verbindt kunstmarktlieveling Oscar Murillo impressionisme met migratie, plastic tuinstoelen en protestborden. Het gebaar is groot maar overtuigt niet.

Edo Dijksterhuis
Oscar Murillo, Surge (Social Cataracts), 2019. Beeld courtesy Oscar Murillo
Oscar Murillo, Surge (Social Cataracts), 2019.Beeld courtesy Oscar Murillo

In de internationale kunstmarkt, waar komeetachtige carrières steeds meer regel dan uitzondering zijn, geldt Oscar Murillo als een van de snelst rijzende sterren. In minder dan tien jaar tijd heeft hij het geschopt van Colombiaanse migrant in Londen, die zijn kunstopleiding bekostigde door ’s nachts te werken als schoonmaker, tot troeteltalent van internationale topverzamelaars. Die vergelijken hem graag met Jean-Michel Basquiat, het te vroeg gestorven wonderkind uit de jaren 80 wiens schilderijen nu verkocht worden voor recordbedragen. Ook Murillo’s werk doet het goed op de veiling. Elke keer dat het onder de hamer komt, komt er een nulletje bij.

Nagebouwde snoepfabriek

Heel bijzonder dus dat een relatief klein museum als KM21 in Den Haag een solo van zo’n kunstenaar kan presenteren, de eerste in Nederland bovendien. Maar het past in de strategie van David Zwirner, de megadealer die Murillo vertegenwoordigt en zorgvuldig zijn cv opbouwt met tentoonstellingen in – voor Amerikaanse verzamelaars – exotische instellingen met een solide programma. Want dat laatste heeft KM21 absoluut, getuige de recente tentoonstellingen van onder andere Helen Dowling, Kati Heck en Lisa Brice.

Helemaal bijzonder is dat KM21 dat doet met welgeteld één zaal, die bij elke presentatie weer anders aanvoelt. Ook Murillo weet de ruimte naar zijn hand te zetten, wat verwacht mag worden van een liefhebber van grootschalige installaties. Zo bouwde hij voor een expositie in Zwirners New Yorkse galerie de snoepfabriek na waar zijn moeder vroeger werkte, inclusief dertien ingevlogen Colombiaanse lopendebandarbeiders. In Den Haag is de opzet minder ambitieus maar wel allesomvattend. Losse werken worden hier als het ware verpakt in zwarte schilderijen die samen één werk vormen.

Doffe grot

The Institute of Reconciliation heet de verzameling doeken, die sinds 2014 in verschillende vormen is opgedoken. De maker beschouwt de stukken aan elkaar genaaid linnen, canvas en fluweel als universeel ‘eerbetoon aan verdriet en rouw’. Maar staand in de doffe grot die ermee gemaakt is, komt dat larmoyant en obligaat over. Alleen links bij binnenkomst, waar lappen loshangen en flarden een gewelddadige behandeling verraden, is iets van spanning voelbaar.

In dit deel van de zaal draait Collective Conscience, het videowerk dat van de hele tentoonstelling nog de meeste indruk maakt. Te zien zijn mateo’s, poppen van papier-maché die in Colombia met oud en nieuw worden verbrand om de start met een schone lei te verbeelden. Murillo kleedde ze als landarbeiders en legde ze in een lange rij door de suikerrietvelden van zijn geboorteregio. Associaties met de stoet migranten die dagelijks naar de Amerikaanse grens trekken, zijn snel gemaakt. Als de percussiemuziek aanzwelt, vliegen de poppen in brand en blijft van de ‘mensen zonder papieren’ weinig meer over dan een smeulend hoopje as.

In een andere video, Letter from America, figureert ook een mateo. Hij wordt vernietigd terwijl Murillo in de weer is met olieverfsticks op een zwart stuk linnen en iemand een songtekst declameert. De nachtelijke performance is rommelig gefilmd en wordt getoond op een veel te kleine monitor, waardoor elke mogelijke boodschap verloren gaat.

Doodles

Murillo heeft de video’s waarschijnlijk bedoeld als voetnoot bij de schilderijen en tekeningen die de hoofdmoot van deze tentoonstelling vormen. Maar die tekeningen had hij beter achterwege kunnen laten. Het zijn niet meer dan doodles, gemaakt tijdens de vele vluchten tussen tentoonstellingen en kunstevenementen. Termen als ‘power’, ‘protest’ en ‘bad cop’ worden bijna dwangmatig herhaald, vergelijkbaar met sommige outsider art.

Op schilderkunstig vlak is Murillo sterk geïnspireerd door het impressionisme en Claude Monet in het bijzonder. Deze tentoonstelling ontleent zelfs de titel Social Cataracts aan de Franse kunstenaar. Monet kreeg als zestiger last van staar (cataract) maar liet zich niet behandelen, waardoor hij kleur en textuur niet goed meer kon zien. Dat ongemak leverde wel de waterlelies op waar hij zo beroemd mee werd. Murillo trekt een parallel tussen beperkt zicht en de hedendaagse maatschappelijke blindheid jegens vluchtelingen en arbeidsmigranten. In zijn vijvers heerst geen rust maar een woeste stroming.

Protestmars annex familiefeestje

De analogie is even plompverloren en moeizaam als de uitwerking. Murillo zet dikke toetsen op ruw aan elkaar gestikt canvas, maar nergens voel je de kracht en het grote gebaar die hij er ongetwijfeld in wil leggen. In het klein en op papier oogt de abstractie helemaal tuttig, vooral omdat de werken keurig zijn ingelijst, aan latten gespijkerd alsof het protestborden zijn en op plastic tuinstoelen geplaatst. Mesmerizing Beauty is de zelfoverschattende titel van de installatie die het symbolisch houdt tussen protestmars en familiefeestje bij de barbecue.

Door zijn verwijzingen naar ontwrichtende wereldhandel en de na-ijleffecten van het kolonialisme zal Murillo nog wel een tijdje ‘in’ zijn. Maar de waarde van dit werk over tien, twintig jaar is zeer twijfelachtig. Murillo is geen Basquiat. En al helemaal niet de nieuwe Monet.

Oscar Murillo: Social Cataracts. T/m 18 april in KM21, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden