Plus Literatuur

Een liefdevol portret van de eerste vogelaar

Non-Fictie Tim Birkhead De fantastische meneer Willughby Vertaald door Auke van den Berg, Atlas Contact, €34,99 365 blz.

‘Groter dan een raaf, maar kleiner dan een zeearend.’ De Engelse natuurvorsers Francis Willughby (1635-1672) en John Ray (1627-1705) worstelden mei 1663 met de identificatie van twee gekooide ‘zwarte adelaars’ in het stadhuis van Middelburg. ‘Van de plaats van deze vogel, zijn voedsel en leefwijze, de bouw van nest, eieren en leefomstandigheden etc., weten we niets met zekerheid.’ In Middelburg werpt het duo in een rariteitenkabinet ook nog een blik op de slagtanden van een walrus, een gegraveerd struisvogelei en een gedroogde walvispenis. Welkom in het tijdperk van de ongekende honger naar kennis.

Eerder in de paleistuinen van Brussel hadden Willughby en Ray ook al arenden mogen aanschouwen. Maar die waren een stuk groter dan de vermoedelijke steenarenden in Middelburg. Onbekende vogels, verschillende vogelsoorten aangeduid met dezelfde naam, verschillende namen voor dezelfde vogel, het waren rommelige tijden. Classificatie bleek de sleutel voor de moderne wetenschap, waarvoor in de 17de eeuw de basis werd gelegd.

In 1676 verscheen hun boek Ornithologiae, het eerste serieuze standaardwerk over vogels. Willughby maakte de verschijning niet mee. Hij was toen al vier jaar dood, alle lof ging naar Ray. In de door Charles Raven in 1942 geschreven biografie van Ray, vermeldt een voetnoot slechts: ‘op een dag moet er zeker een boek over Willughby en zijn collectie worden geschreven.’

Tim Birkhead, auteur van De wijsheid van vogels (2008), ging de uitdaging aan. Weliswaar pas na een pijnlijk incident met Lady Middleton, echtgenote van een nazaat van Willughby, die hem ondubbelzinnig te verstaan geeft dat Ray ‘niet meer was dan een bediende’. Birkhead heeft een liefdevol portret afgeleverd van de eerste vogelaar, ondanks het gemis aan diens grotendeels verloren geraakte oorspronkelijke aantekeningen en brieven. Tegelijkertijd schetst hij de fascinerende ontstaansgeschiedenis van de ornithologie, toen vogels nog gewoon uit de lucht werden geschoten.

Birkhead signaleert dat Ray in Ornithologiae al herhaaldelijk moppert op Willughby ’s onnodig gedetailleerde beschrijvingen van verenkleden. Op hun reizen had Willughby ook kostbare kleurenafbeeldingen van vogels gekocht of laten maken. Hij kon zich dat als edelman ook veroorloven. Speelde het klassenverschil een rol in de latere afrekening? Of was Ray zoals hij zelf zegt beïnvloed door ‘de zware vermoeienissen van het voltooien’ van de Ornithologiae? Hoe het ook zit, Ornithologiae blijft het unieke gezamenlijke kunststuk van twee verlichte 17de-eeuwse geesten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden