Max Pam (l) en Paul Brill Beeld Artur Krynicki
Max Pam (l) en Paul BrillBeeld Artur Krynicki

Eén kwestie, twee visies: het monster Weinstein

PlusMax Pam en Paul Brill

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: het monster Harvey Weinstein.

Andere tijden

Was Harvey Weinstein in New York vrijgesproken van de aanklacht wegens aanranding en verkrachting, dan was ik niet verbaasd geweest. Maar nu hij is veroordeeld en voor vele jaren achter de tralies gaat, ben ik evenmin verbaasd.

Want laten we wel wezen: het juridisch bewijsmateriaal was flinterdun. Behalve een tape, opgenomen de dag erna, was er nauwelijks direct bewijs. Er waren wel getuigenissen, maar in verschillende gevallen ging het om zaken die al waren verjaard. Van de twee vrouwen die wel met substantiële aanklachten kwamen, moest één toegeven dat zij ook na de aanranding contact met Weinstein had gezocht en hem zelfs

had laten weten dat zij zich door hem geheel ‘vrouw had gevoeld’. Voor wie precies wil weten wat in de rechtszaal van dag tot dag is gezegd, verwijs ik naar de podcastsite Anchor: anchor.fm/harveyweinstein.

Toch is ook Weinsteins topadvocaat Donna Rotunno er niet in geslaagd haar cliënt vrij te ­krijgen. Ze wist zelfs ’s werelds grootste geheugenspecialist Elizabeth Loftus zo ver te krijgen voor Weinstein te getuigen. Deze psycholoog zei ernstig te twij­felen aan de betrouwbaarheid van de verjaarde getuigenissen, maar het mocht niet baten: het was onmogelijk dat Weinstein zou worden vrijgesproken. De tijden zijn veranderd.

Het is onbevredigend dat Weinstein is veroordeeld op grond van zo weinig bewijs, maar niemand zou er vrede mee hebben gehad als hij met al die getuigenissen – verjaard of niet – zo maar was weggekomen. Daarbij vond ik het veelzeggend dat geen enkele Hollywoodactrice voor Weinstein in de bres is gesprongen, hoewel hij ook veel van hen moet hebben geholpen. Op een twijfelachtige manier, moet je aannemen, en daarvoor krijgt hij nu de rekening gepresenteerd.

In Nederland hadden rechters Weinstein misschien moeten vrijspreken, maar in de Verenigde Staten worden dit soort zaken door een jury beoordeeld. In verschillende opzichten moest ik denken aan het strafproces (1995) tegen O.J. Simpson, zij het dat de jury toen tot de tegenovergestelde uitkomst kwam. Hoewel het bewijs overweldigend leek, werd Simpson door de jury vrijgesproken. Ook bij dat proces waren be­roemdheden betrokken en ook dat proces hield Amerika – en de rest van de wereld – lange tijd in zijn greep.

In ons land wordt vaak met afgrijzen over juryrechtspraak gesproken. Het idee dat recht en rechtvaardigheid op de een of andere manier ook verbonden zijn met de bevolking leeft hier niet erg. Juristen beginnen meteen te kreunen als je erover begint. Toch vind ik het een mooi principe om burgers te betrekken bij rechts­zaken. In het slepende ‘minder Marokkanen’-proces tegen Geert Wilders had ik graag in de jury gezeten.

Max Pam

Het bewijs

Toen de jury in het Weinsteinproces dagenlang aan het delibereren was, moest ik denken aan de Hollywood-klassieker 12 Angry Men (plechtstatige Nederlandse titel: De twaalf gezworenen). De film gaat over een uitputtend juryberaad in een moordzaak die aanvankelijk lijkt af te stevenen op een snelle schuldigverklaring.

Elf juryleden achten de verdachte schuldig, maar de twaalfde (Henry Fonda) ligt dwars. Hij vindt het bewijsmateriaal zwak en de getuigenverklaringen niet overtuigend. Eerst overheerst wrevel jegens de man die in zijn eentje een pronte afwikkeling van het proces blokkeert, de ge­moederen raken verhit, maar geleidelijk slaat de twijfel over op andere juryleden. De een na de ander gaat overstag. Uiteindelijk wordt de verdachte vrijgesproken.

Niet dat ik meende dat Harvey Weinstein op een zelfde happy end mocht hopen. Maar een hung jury – een jury die wegens verdeeldheid niet tot een uitspraak kan komen – leek me een aannemelijk scenario. Per slot van rekening is de bewijsvoering in vrijwel elke verkrachtingszaak problematisch. Weinsteins roemruchte advo­cate had bovendien een paar sterke troeven in handen.

Was de jury tot geen enkele uitspraak gekomen, dan was dat zeer onbevredigend geweest – want je voelt aan je water dat Weinstein als een seksueel beest tekeer is gegaan – maar toch ook een onbetwistbare consequentie van een rechtssysteem waarvan een van de leidende beginselen is dat beklaagden alleen worden veroordeeld bij overtuigend bewijs. Ongeacht de zwaarte van het misdrijf. Als gevolg hiervan lopen er vermoedelijk nogal wat moordenaars vrij rond.

Dat Weinstein niettemin aan twee van de vijf aanklachten schuldig is bevonden, is dan ook een daverende overwinning voor het Amerikaanse OM – en voor de #MeToo-beweging. Ik begrijp dan ook niet waarom er bij sommigen vooral teleurstelling is over het feit dat de drie zwaarste aanklachten niet zijn gehonoreerd.

De strafbepaling moet nog volgen, maar zeker is dat Weinstein een flinke douw krijgt. Er wacht een tweede strafzaak in Los Angeles, die er nog slechter voor hem uitziet. De rest van zijn leven zal bestaan uit celverblijf en het betalen van declaraties van dure advocaten.

Ik vind de uitkomst ook een opsteker voor de Amerikaanse juryrechtspraak, waarover in Nederland nogal eens geringschattend wordt geoordeeld. Er waren duidelijk uiteenlopende inschattingen binnen de jury, maar die hebben een collectieve uitspraak van betekenis niet in de weg gestaan.

“Representatief bestuur en juryrechtspraak zijn het hart en de longen van de vrijheid,” zei John Adams, founding father en tweede president van de VS. Dat klinkt anno 2020 een beetje pompeus. Maar er zit nog steeds een kern van waarheid in.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden