Plus Reportage

Een kijkje achter de schermen bij Expeditie Robinson: ‘Waar zij zijn, zij wij’

Overleven op een eiland is de gouden formule van Expeditie Robinson, RTL’s kijkcijferkanon. Aan de vooravond van het twintigste seizoen een setbezoek op de Filipijnen.

Met twintig kandidaten uit het BN-circuit begint zondag de strijd. Beeld Martijn van Gelder

Het is een idyllisch plaatje, daar even buiten het Gota Village Resort op de Filipijnen. Met de rotspartijen als decor van het dal, de palmen en de kronkelende Manapo River, waarin waterbuffels staan te dommelen. Er is geen zuchtje wind en de zon schijnt niet maar brandt.

Hier, ruim 10.000 kilometer verwijderd van Nederland, worden opnames voorbereid voor het langstlopende realityprogramma van de vaderlandse televisie, Expeditie Robinson. Veertig medewerkers telt de tv-ploeg, waaronder cameramannen, regisseurs, productieleiders, kandidatenbegeleiders en Filipijnse sjouwers voor de spullen.

De hoofdrolspelers zijn er niet bij, die zitten op een eiland dat op drie kwartier varen ligt. Zelfs de twee presentatoren, Kaj Gorgels en Nicolette Kluijver, komen niet op die locatie. Slechts drie mensen mogen dagelijks de oversteek maken en daar is goed over nagedacht.

Voor wie het programma niet kent: in Expeditie Robinson probeert een groep mensen te overleven op een onbewoond eiland. Ze hebben wat visdraad, een vuursteen, mogen wat kleren meenemen en krijgen een waterfles. De etenswaar is minimaal: er is een beetje olie, meel en rijst. Toiletbenodigdheden, tandpasta, telefoon zijn niet toegestaan. Contact met de buitenwereld is er niet.

De kandidaten worden verdeeld over kampen die het tegen elkaar opnemen. In de proeven draait het om fysieke kracht, handigheid of het eten van bijzondere gerechten, zoals varkenshersenen, levende meelwormen of kuikenfoetussen. Het verliezende team moet, tijdens de zogeheten Eilandraad, een eigen lid wegstemmen. Dat kan de minst geliefde zijn of de sterkste.

Die ontwikkelingen, de honger en verveling versterken en versnellen de sociale processen. Als de kampen op een gegeven worden samengevoegd – de samensmelting – is het ieder voor zich. Na zo’n dertig dagen blijven drie finalisten over die in een ultieme proef strijden om de eer.

Gedesoriënteerd

Het is een expeditie op zich om op dit deel van de Filipijnen te komen. Van Schiphol twaalf uur vliegen naar Taipei (Taiwan), dan anderhalf uur naar Manilla en vervolgens een binnenlandse vlucht naar Naga. De tocht door de bergen in een busje voert over abominabele wegen waar de chauffeur net zo net vaak links als rechts rijdt om grote gaten te vermijden. Je zou als kandidaat, met een net opgelopen jetlag, van minder gedesoriënteerd raken.

Expeditie Robinson wordt in de zomer gemaakt, sinds 2011 in het oosten van de Filipijnen. In het Gota Village Resort op het vasteland wordt een productiedorp vanjewelste uit de grond gestampt. De caban’s of strandhuisjes, die gedurende de rest van het jaar aan toeristen worden verhuurd, zijn deze weken bestemd voor de Robinsonmedewerkers, zo’n tweehonderd in totaal.

De deelnemende kandidaten hebben geen idee van het productiecircus achter de schermen. “Dit krijg je allemaal niet te zien,” beaamt Kaj Gorgels. Hij was twee jaar geleden kandidaat en is nu, samen met Nicolette Kluijver, presentator van de show.

Gorgels keek zijn ogen uit toen hij begin deze zomer het dorp betrad: ruimtes voor de eind­redactie, productie, catering (kantine en bar), medische staf, een geïmproviseerd fitness- en boksgedeelte, tentjes voor de Belgische en Nederlandse crew en een gebouw voor de uitgifte van spullen.

Op een groot bord staan de twintig eilanden waar naartoe gevaren kan worden. Ze luisteren naar exotische namen als Matukad, Kalaw, ­Ayunan en Mantapayas. Door de jaren heen zijn vele gebruikt voor Expeditie Robinson. Voor proeven, maar kandidaten kunnen ook beloond worden met een ‘winnaarseiland’, of juist ‘gestraft’ worden en worden verbannen naar ‘Duivelseiland’.

Voor veel volgers van het programma is het een diepe wens om mee te doen aan Expeditie Robinson. Wekelijks smullen ruim 1 miljoen kijkers van de ontberingen, het gekonkel en gekissebis, maar ook van de ontluikende vriendschappen en het natuurschoon. “Aanspoelen op een onbewoond eiland blijft een aantrekkelijk idee. Niet voor niets is Robinson Crusoe zo’n populair boek. Veel mensen verplaatsten zich in de kandidaten. Ze vragen zich af: wat zou ik doen als ik daar was?,” zegt Jourik Vandervorst (49), die samen met Oliver Rynders (47) de eindredactie vormt.

Hoe werkt het eigenlijk bij Robinson? Hoe onbewoond is het eiland van de kandidaten werkelijk? Wie van de medewerkers mogen daar komen? Over de antwoorden doet niemand geheimzinnig. Alleen een verslaggever, geluids- en cameraman varen, elke dag, naar het eiland. Het trio vertrekt ’s morgens tegen zessen en keert terug als het donker wordt, wederom rond zes uur.

Het is veruit de zwaarste taak. Ze staan twaalf uur lang in de verzengende hitte, moeten alert blijven op alles wat daar gebeurt. Duiken de kandidaten de jungle in, dan sluipt het trio mee. Wordt er gevist, dan staan de drie in het water. “Waar zij zijn, zij wij,” zegt geluidsman Rick Verbraak. “Het zijn lange dagen, maar je moet er bij zijn als de kandidaten wakker worden en op zoek gaan naar eten.”

Nightguard

Helemaal alleen zijn de kandidaten niet als de verslaggever, geluids- en cameraman van het eiland zijn. Voor de avond en nacht is er een nightguard. “En ze hebben een walkietalkie voor noodgevallen,” vertelt Marjolein van Westerloo, vanaf 2005 betrokken bij Expeditie Robinson.

In februari gaan de bouwers al aan de slag. Het materiaal halen ze in Paniman, een dorpje op tien minuten varen. Daar, in een enorme loods, wordt alles vervaardigd: proeven, totempalen, kettingen, decorstukken. Daar wordt geschuurd, getimmerd en geschilderd. “Voordat Robinson begint, zijn hier tweehonderd man aan het werk,” zegt Van Westerloo.

Ze werkt van begin april tot eind juli aan de productie. Voordat Nederland en België aan bod kwamen, was ze betrokken bij de opnames van de Finse en Deense producties die op de Filipijnen werden gemaakt.

Twee expedities

Elk land moet zich aan het format houden, maar mag zijn eigen Expeditie vormgeven. RTL heeft er dit seizoen twee, eentje met BN’ers (vanaf morgen op RTL 4) en een editie met onbekenden voor Videoland. Die reeks begint in januari van 2020 en wordt gepresenteerd door Geraldine Kemper.

Eindredacteuren Rynders en Vandervorst zijn zo’n tien maanden per jaar met Robinson bezig. Als ze terug zijn uit de Filipijnen, blijven de twee nauw betrokken bij de montage in Hilversum. Vandervorst: “Aan een aflevering wordt bijna een maand lang gewerkt, maar dan heb je ook wat. Elke aflevering is een film op zich.”

De deelnemers verkeren als hoofdrolspelers in een zorgvuldig in stand gehouden bubbel. Alleen als het echt nodig is, zien ze andere mensen dan de verslaggever, geluids- en cameraman. Als de kandidaten naar de Eilandraad gaan, een duel of proef moeten doen, worden ze opgehaald naar het vaste land of ander eiland gebracht. Daar worden de opnames gemaakt en staat een team klaar onder leiding van Van Westerloo en opnameleider Tjapko Bink.

Dat team moet zich aan strikte regels houden. “Niemand van de crew rookt of eet zichtbaar voor de kandidaten, dat is not done. Horloges worden aan de binnenkant gedragen, zodat ze niet weten hoe laat het is. En niemand draagt een spiegelende zonnebril, zodat de kandidaten zichzelf niet kunnen zien,” zegt Van Westerloo.

Geen enkel lid van de crew praat met de kandidaten, ook de presentatoren niet. Uitzondering is kandidatenbegeleider (die de proeven uitlegt) en opnameleider Bink die de hoognodige aanwijzingen geeft. “We doen er alles aan om de kandidaten in hun bubbel te laten.”

Die bubbel dreigde een aantal jaren uiteen te spatten. In 2010, toen het programma nog met onbekende Belgen en Nederlanders werd gemaakt, overwoog de Belgische zender VTM te stoppen vanwege tegenvallende kijkcijfers. Zonder de Belgen zou het ook voor de Nederlanders, te duur worden. Remco van Westerloo, destijds zenderdirecteur, redde Robinson van een vroege dood. Marjolijn van Westerloo: “Mijn broer kwam met het idee om celebrity’s te laten mee doen. Nou, dat heeft aardig uitgepakt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden