Plus

'Een film die iets verandert in de wereld, ik denk dat dat te hoog gegrepen is'

Guido Hendrikx' schurende documentaire Stranger in Paradise opent vanavond documentairefestival Idfa. Onderwerp: de uiteenlopende manieren waarop Europa kijkt naar de stroom vluchtelingen.

De vreemdeling zoekt naar geluk, daar zijn procedures voor Beeld Stranger in Paradise

Zijn week Lampedusa in 2013 maakte indruk op Guido Hendrikx. Hij zat nog op de Filmacademie, waar hij in 2014 zou afstuderen met de gevierde artistieke documentaire Onder Ons, over pedofilie. Het bezoek aan het Italiaanse eiland werd de inspiratie voor zijn eerste lange film Stranger in Paradise, die werd opgenomen op Sicilië.

Dit is niet de zoveelste film over het lot van de stroom immigranten na een barre overtocht. Hendrikx: "Het gaat meer over Europa dan over de vluchtelingen. Wat zich op Lampedusa aan me opdrong, was de kloof tussen hun optimistische toekomstdromen en de kansarme Europese werkelijkheid. De film gaat om die machtsverhouding: om hoe de gelukkigen omgaan met de drang naar geluk van de ander."

Fictie
Om die machtsverhouding bloot te leggen, zet Hendrikx een fictief element in, dat hij in deze realiteit laat inbreken. De Vlaamse acteur Valentijn Dhaenens speelt een soort docent, die in een klein klaslokaal verschillende groepen immigranten toespreekt, in drie zeer verschillende dialogen.

Hendrikx stuitte op Dhaenens dankzij diens theatertour Bigmouth, een ode aan 2500 jaar retorica. "Hij doet daarin twintig speeches, en elke keer is hij compleet iemand anders. De eerste versie van het scenario was al aardig, maar hij heeft het enorm aangescherpt. En doordat hij het herschreef, ging hij zelf ook een beetje die argumenten geloven."

De film is verdeeld in drie aktes: Dhaenens verwoordt eerst een rechtse stem, dan een linkse, en tot slot een droge weergave van het proces dat een immigrant in Nederland moet doorlopen om een verblijfsvergunning te krijgen.

Mengelmoes
"Je kan allerlei labels op die twee mannen plakken: de één een xenofoob of neoconservatief, de ander een naïeve socialist. Maar dat is nooit precies wat het is, ze verwoorden meer een geluid dat uit verschillende elementen bestaat. Die eerste is in mijn hoofd een beetje een kruising tussen Halbe Zijlstra en Geert Wilders; voor die tweede ben ik geïnspireerd door migratie-­experts als Henk van Houten en Rutger Bregman. Maar uiteindelijk is het allemaal een mengelmoes."

De twee invalshoeken zijn elk op hun eigen manier kortzichtig, vind Hendrikx. "De eerste sessie maakt de droom die de vluchtelingen hebben kapot; de tweede bouwt hem juist op. Dat eerste voelt heel hard, maar dat de vluchtelingen in de tweede sessie meegaan in de droomwereld die hij schept, vind ik bijna nog wranger. Het is een beetje een cirkeltje: waar die eerste mee begint, daar eindigt de tweede mee, dus wanneer die klaar is, kan de eerste weer op komen draven. Het is een zinloze, vicieuze cirkel."

Champagne
Hendrikx heeft niet de illusie dat Stranger in Paradise veel zal veranderen. "Een film die iets verandert in de wereld... ik denk dat dat sowieso te hoog gegrepen is. Maar ik hoop dat ik mensen in ieder geval een spiegel voor kan houden. Als er straks in Carré bij die opening van Idfa een zaal vol VPRO-mensen zit, denk ik dat zij zich bij het eerste deel wel zitten te verbijten, zich aangesproken voelen. Dat zou ik ook goed vinden."

Guido Hendrickx

Die kritische blik probeerde Hendrikx ook op zichzelf toe te passen, en in een pijnlijk komische epiloog reflecteert hij daar indirect op.

"Het is een kritische film, hij kan vrij hard zijn, dus dan moet ik ook hard voor mezelf zijn. Makers van geëngageerde films roepen vaak dat hun film echt is gemaakt om een brug te slaan tussen hun onderwerp en het publiek, maar een kwartier na de première staan ze met een glaasje champagne hun film aan te prijzen aan sales agents en festivalprogrammeurs. Dat is best wrang. En ik ben natuurlijk geen haar beter, dus ik wilde in ieder geval laten zien: zo zit het gewoon. Niet schijnheilig zijn."

Uiteindelijk is de film een pleidooi voor een genuanceerd middengeluid, vindt Hendrikx. "Ik zoek naar een combinatie van de beste dingen van beiden. Die mensen meer benaderen als complexe wezens, en ze niet simpelweg zien als een bedreiging óf als slachtoffer, dat zou al winst zijn."

Volg al het nieuws over Idfa op parool.nl/idfa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden