Plus Theater

Een bonte stoet van dictators en volksmenners in Am Königsweg

Heel even flitsen in een videobeeld zijn kuif en das voorbij, verder is Donald Trump de grote afwezige in een stuk dat in alles zijn geest ademt. In het bejubelde Am Königsweg wordt zelfs het publiek uitgefoeterd. 

Beeld Arno Declair

Natuurlijk gaat het over hém. De verkiezing van Trump tot president was de aanleiding voor Am Königsweg. Hij had koud het Witte Huis ingenomen of de Oostenrijkse toneelschrijver Elfriede Jelinek was op verzoek van het Schauspielhaus Hamburg al aan het werk. Zoekend naar antwoorden op vragen die Trumps verkiezing opriepen: hoe had dit kunnen gebeuren? Hadden we dit kunnen voorzien?

“Ik was net zo verbijsterd als Elfriede,” herinnert Falk Richter (Hamburg,1969) zich, via Skype vanuit zijn appartement in Berlijn. “Maar ik was ook gefascineerd, op een negatieve manier, om alles wat Trump uitstraalde. Het gevoel van ‘dit kan niet waar zijn’ overheerste. En ik stelde me toen ook al de vraag hoe je hem moest bevechten. Met satire, humor? Belachelijk maken? Met de tekst waar Jelinek mee kwam, kon ik goed uit de voeten. Die kijkt veel breder dan alleen naar Trump. Ze gebruikt elementen uit de hele geschiedenis, van de oude Grieken tot aan de opkomst van AfD hier in Duitsland.”

Esthetiek van Trump

Jelinek shopte in tweeduizend jaar mensdom en filterde daaruit een stoet van zonnekoningen, manipulerende dictators en volksmenners.

Falk Richter (van wie hier eerder dit seizoen nog Small Town Boy te zien was en I am Europe): ’Aan mij om in de regie de esthetiek van Trump erin te brengen, de nouveau riche, dat protserige met veel goud zoals we dat kennen van die Trump Tower. Tijdens de repetitie heb ik geprobeerd om het tegendeel te scheppen van fascistische systemen waar alles tot in streng geordend is – vrouwen zó, mannen zó. Ik wilde juist een ‘free performance’ waar alles is toegestaan. Met heel veel verschillende kostuums, extravagant, waar ook mee gesmeten mag worden. Dat is wel goed gelukt, ik kijk er met plezier naar.’

Am Königsweg werd in zijn handen een multimediaal spektakel met muziek, zang, dans, stand up comedy en videoprojectie, in Duitsland sinds de première in 2017 overladen met prijzen. (oa Beste Regie, Beste Stuk en Beste Kostuums van 2018).

Stampvoetend middelpunt

Richter: ‘En dan te bedenken dat we hem tijdens de repetitieperiode behoorlijk hebben geknepen. We dachten: ‘die Trump houdt het vast geen drie weken vol. Tegen de tijd dat Am Königsweg in première gaat, is hij alweer weg. Straks zitten we met een achterhaald en overbodig stuk!’ Maar het is het tegendeel geworden.’

Als stampvoetend middelpunt in het overrompelend pandemonium dat Am Königsweg bij vlagen is, trekt de Vlaamse acteur Benny Claessens alle aandacht naar zich toe. Paraderend als een Romeinse keizer, als Charlie Chaplin in The Great Dictator voetballend met een wereldbol. Een egocentrisch koningskind met in zijn hofhouding Kermit de Kikker en Miss Piggy met een machinegeweer. Aan waarheid of democratie heeft zijn personage geen boodschap. Hij foetert op het publiek (‘niet klappen, anders ga ik extra lang door en mis je de metro!’) en ook de auteur is niet veilig voor hem: ‘Ich bin die Elfriede Jelinek, bei mir wird nur geredet!’ Regisseur Falk Richter daarover: ‘Ja die vrijheid heeft hij. Dat was al snel duidelijk: Benny mag álles, omdat Trump óók alles mag, die trekt zich ook van geen regels iets aan’.

Richter: ‘Benny’s totale vrijheid was voor de andere spelers nog best even wennen, want zij hebben dat veel minder, hoewel ik iedereen de ruimte heb gegeven om te improviseren rond hun vaste tekst. Dat is ook de manier om de voorstelling actueel te houden, we zijn inmiddels alweer twee jaar verder, het populisme toont zich nog elke dag. Ik vind het wel mooi hoe Benny’s stijl contrasteert met die van de andere acteurs. Zeker met die van Ilse Ritter, vijfenzeventig inmiddels. Zij opent de voorstelling als de ouder wordende schrijver die zich afvraagt hoe het heeft kunnen gebeuren, de komst van die nieuwe koning. Zij heeft een soort Shakespeariaanse tekst, heel anders dan Benny. Ik weet trouwens wel zeker dat hij ook in Amsterdam losgaat met improviseren en reageren op de zaal. Verbieden heeft geen zin meer, dan doet hij het juist!’

Am Königsweg – Elfriede Jelinek/Deutsches Schauspielhaus Hamburg/Falk Richter. Dinsdag t/m donderdag, ITA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden