PlusBoekrecensie

Édouard Louis spaart zichzelf niet, maar toont de vernederende waarheid achter het succes

Terugkerend thema in de bestsellers van Édouard Louis (1992) is de ‘sociale reis’ die hij heeft afgelegd van een arm, bekrompen arbeidersgezin in Noord-Frankrijk naar een intellectueel bestaan in Parijs als homoseksueel. In zijn bekentenisboek Veranderen: methode gaat hij nog een stapje verder: hij legt de ‘methode’ achter zijn succes bloot.

Dieuwertje Mertens
Aanvankelijk verlangt Édouard Louis naar wraak op zijn jeugd, de armoede en de dorpsbewoners die hem uitscholden voor ‘homo’, maar dat verandert in een verlangen naar revanche. Beeld Arnaud Delrue
Aanvankelijk verlangt Édouard Louis naar wraak op zijn jeugd, de armoede en de dorpsbewoners die hem uitscholden voor ‘homo’, maar dat verandert in een verlangen naar revanche.Beeld Arnaud Delrue

Édouard Louis, nu negenentwintig jaar, is razend populair in en buiten Frankrijk. Zijn memoires (Weg met Eddy Bellegeule, Ze hebben mijn vader vermoord, Strijd en metamorfose van een vrouw) zijn stuk voor stuk autobiografische zedenschetsen over (zijn ontworsteling aan) het arbeidersmilieu. Hij plaatst zich daarmee in de traditie van onder meer Annie Ernaux en Didier Eribon, waarbij Louis en Eribon een bijzondere focus hebben op de rol van klasse bij homoseksualiteit.

Louis is ‘zesentwintig en een paar maanden’ op het moment dat hij begint aan dit verhaal over zijn ‘odyssee’ uit het arbeidersmilieu. Hij voelt zich oud, omdat hij al zoveel levens heeft geleefd en zoveel mensen heeft achtergelaten. Zijn leven is vol van transformaties en breuken, waar hij nu met dubbel gevoel op terugblikt.

Om het verhaal in een interessante(re) vorm te gieten, speelt hij met perspectiefwisselingen. Hij schrijft in de eerste (ik), tweede (je) en derde persoon (hij), interviewt zichzelf en schrijft vanuit het perspectief van zijn jeugdvriendin Elena. Aan zijn vader vertelt hij over de ontmoeting met Elena: ‘De definitieve breuk met jou en met de wereld die ik met jou gemeen had, zou door haar worden veroorzaakt.’

Metamorfose

Als een van de weinigen in het dorp wordt Louis toegelaten op het lyceum in Amiens, veertig kilometer verderop. Daar raakt hij bevriend met Elena, die uit de hogere middenstand komt en opgroeit met kunst, klassieke muziek en boeken. Vanaf de eerste ontmoeting wil hij op haar lijken. Hij wordt kind aan huis bij haar en probeert de interesses, de manier van spreken, kleden, bewegen, eten en de etiquette van het gezin te kopiëren.

Als bewijs van de transformatie, ‘het Elena-effect’, staan er foto’s van de metamorfose in het boek: een stevige Eddy in joggingbroek en T-shirt naast een slanke Édouard (de naam die Elena’s moeder voorstelde), met gesoigneerd kapsel in overhemd en pantalon.

Aanvankelijk verlangt Louis naar wraak op zijn jeugd, de armoede en de dorpsbewoners die hem uitscholden voor ‘homo’, maar dat verandert in een verlangen naar revanche. Die bestaat voor hem uit succes.

Dat begint met de toelating tot de universiteit van Amiens. Niemand in Louis’ familie heeft het ooit zover geschopt. Hij krijgt een bijbaantje in de stadsschouwburg, heeft op die manier onbeperkt toegang tot voorstellingen en kan een eigen flatje betalen. Maar al snel verlangt hij naar méér. De verandering die als een permanente bevrijdingsdaad plaats moet vinden, wordt zijn obsessie, een doel op zich.

Didier Eribon

Van grote invloed is de lezing van Didier Eribon over zijn boek Terug naar Reims. Eribons homoseksualiteit vormde zijn grootste drijfveer om zich te ontworstelen aan de arbeidersklasse van zijn jeugd. Tijdens die lezing realiseert Louis zich: ‘Ik zou net als hij willen zijn, ik zou hem willen zijn.’ Daarna wordt hij overvallen door jaloezie: ‘Waarom heeft hij het gemaakt terwijl ik hier opgesloten zit in dit provinciestadje?’

Hij moet en zal weg uit Amiens naar Parijs en wil hetzelfde als Eribon: vrijelijk homoseksueel zijn, boeken schrijven, lezingen houden. Schrijven is voor Louis eerder een middel dan een doel. Openhartig doet Louis uit de doeken hoe hij dat voor elkaar krijgt.

Hij analyseert zijn transformatie en de ‘methode’ die hij toepaste. Hij heeft heel goed voor ogen welk sociaal en cultureel kapitaal (in navolging van Pierre Bourdieu) hij nodig heeft. Geheel toevallig zijn Louis’ sociale verlangens versmolten met zijn seksuele verlangens. Hij schrijft: ‘Ik voelde me aangetrokken tot de mannen die leken op de wereld waartoe ik wilde behoren.’

Opportunisme

Een reeks rijke homoseksuele minnaars en vriendschappen met gevestigde intellectuelen spelen een belangrijke rol bij het beklimmen van de sociale ladder. De een betaalt zijn gebitsrenovatie, een ander laat hem in zijn studio in Parijs wonen, Eribon bezorgt hem schrijfopdrachten, hij wordt gefêteerd op etentjes en krijgt de mogelijkheid te netwerken.

Louis doet meer dan zijn zielige jeugd (en slachtofferschap) uitventen. Hij spaart zichzelf niet, maar toont de vernederende waarheid achter het succes; zijn opportunisme, hoe hij zichzelf ‘prostitueerde’. Dat is moedig en doet denken aan Dagboek van een dief (1949) van Jean Genet, waaraan hij het motto ontleende dat goed bij Louis past: ‘Ik ben niets meer, alleen nog een voorwendsel.’ Een pijnlijk inzicht. Je vraagt je af of Louis zijn onderwerp met deze bekentenisroman definitief heeft uitgeput.

null Beeld

Veranderen: methode

Édouard Louis
vertaald door Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos
De Bezige Bij, 22,99
304 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden