Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Edgard Varèse is op tijd, de mensen lopen achter

Plus

Erik Voermans

Een uitvoering van Edgard Varèses orkestwerk Amériques is altijd iets om je enorm op te verheugen. Dat komt doordat het een stuk dat met niets te vergelijken is. Het duurt ongeveer 24 minuten. Varèse schreef het tussen 1918 en 1921 (eerste versie) en 1927 en 1929 (tweede versie).

De van oorsprong Russische lexicograaf en wandelende anekdotenmachine Nicolas Slonimsky, die goed bevriend was met Varèse, omschreef de muziek als ‘klankgeworden geometrie met een onverbiddelijke logica, gemaakt door een Frans-Amerikaanse Einstein’.

Varèse werd geboren in Parijs, studeerde even in Duitsland en vertrok in 1915 naar de Verenigde Staten. Daar begon hij als het ware opnieuw. Amériques was zijn opus 1.

De klankgeworden geometrie was niet aan iedereen besteed. De New Yorkse muziekcriticus Samuel Chotzinoff dacht bij het horen van Amériques niet zozeer aan abstracte vormen, maar meer aan ‘een verschrikkelijke brand in een van onze grotere dierentuinen’. Je moet hem nageven dat hij de metafoor fraai doortrok. ‘De dieren bemerkten het vuur eerder dan de verzorgers en zetten het op een gruwelijk gejank en diep gegrom. Plotseling werd een sirene hoorbaar in de verte. Die werd steeds luider en doordringender. De brandweerwagens arriveerden. Twintig minuten lang was het gekerm van de dieren en het geschreeuw van de sirene oorverdovend. Als het stuk uit is, tasten we nog steeds in het duister over het lot van de beesten. Was de brand geblust? Meneer Varèse laat het in het midden, als een echte kunstenaar.’

Inderdaad gebruikte Varère een sirene in Amériques. En heel veel slagwerk. En blazers en strijkers die noten spelen zoals geen componist vóór Varèse ze had laten doen. De nieuwheid moet destijds overweldigend zijn geweest.

Toch vond Varèse niet dat hij zijn tijd vooruit was. Nee, zo zit het niet, zei hij in een interview. ‘Ik ben op tijd, maar de mensen lopen achter.’

IJzersterke quote. IJzersterke muziek.

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Paavo Järvi. Werken van Varèse (Amériques), Bernstein, Copland (Klarinetconcert) en Walker, stream op 15/1 (onder voorbehoud).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden