Plus

Echt waar: horror biedt voor ieder wat wils

Geen filmgenre kent zo veel fanatieke fans en rabiate haters als horror. Of is er toch voor iedereen een passende horrorfilm te vinden?

Beeld Getty

Wie zegt niet van horrorfilms te houden, heeft nog nooit de juiste horrorfilm gezien. Dat stond in juni in Time bij een recensie van de goed ontvangen horrorfilm Hereditary, die ook in Nederland volle zalen trok.

Een aanrader, maar de stelling is net zo intrigerend. Kan een horrorhater worden bekeerd met de juiste film?

Wie meer over horror wil weten, kan niet om Mr. Horror heen, de geuzennaam van festivalorganisator, filmmaker en fulltime horrorpaus Jan Doense (58). Hij stond aan de wieg van het Weekend of Terror (nu Imagine Film Festival) en organiseert jaarlijks de Halloween Horror Show en het minifestival Amsterdamned.

Doense onderschrijft de stelling volmondig. "In de categorie 'Ik hou niet van horror' kom ik twee soorten mensen tegen: mensen die er zo'n hekel aan hebben dat ze het er niet eens over willen hebben, en mensen die niet snappen wat er zo leuk is aan horror."

"Die laatste categorie is bereid het avontuur aan te gaan en raad ik dan bijvoorbeeld Let the Right One In aan. Een vampierfilm, maar hij gaat ook over universele zaken als opgroeien en pesten."

"Het is een gelaagde film en daarmee geschikter om mensen geïnteresseerd te krijgen in het genre. Ook de distributeur wilde destijds niet aan Let the Right One In, want de directeur zei dat ze niet van horror hield. Maar toen ze de film had gezien, was ze er helemaal verliefd op. Die ervaring heb ik wel vaker."

Jeugdtrauma's
Maar waarom laat de ene persoon zich graag de stuipen op het lijf jagen en mijdt de ander horrorfilms als de pest? "Sommige mensen vinden horrorfilms vooral lachwekkend," zegt Ad de Jongh (61), gz-psycholoog en hoogleraar angst- en gedragsstoornissen aan de Universiteit van Amsterdam.

"Anderen betrekken het meer op zichzelf: ze denken dat hun ook zoiets engs kan overkomen. Dat heet in de psychologie een flash forward - je fantasie gaat met je op de loop. Of je nu in een vliegtuig zit of een horrorfilm, je denkt dat het slecht afloopt."

En die ervaring kan in sommige gevallen een levenslang trauma opleveren. De stelling uit Time kan namelijk ook worden omgedraaid: wie zegt niet van horrorfilms te houden heeft ooit de verkeerde horrorfilm gezien.

Veel horrorhaters hebben vaak op te jonge leeftijd een te enge film gezien en zijn door dat jeugdtrauma vervolgens voor de rest van het leven genezen van horror. De Jongh: "Naarmate je harder schrikt, maak je meer adrenaline aan en herinner je je een gebeurtenis heftiger. Die herinnering is helder en emotioneel en kan daardoor jarenlang in je hoofd rondzingen."

Helpt het in zo'n geval om de confrontatie met die enge film uit je jeugd aan te gaan - desnoods met de afstands­bediening binnen handbereik - om te beseffen dat het eigenlijk maar flauwekul was?

Volgens De Jongh wel: "Bij zo'n gedragstherapeutische interventie geef je een andere betekenis aan die film, bijvoorbeeld door te beseffen dat het niet echt is. Dan wordt er géén adrenaline aangemaakt en maak je een nieuwe, realistische, versie van de herinnering aan die niet snel ontspoort in een rampfantasie."

"Die oude herinnering is overigens niet meteen weg en kan op zich opnieuw getriggerd worden, maar ook daar zijn therapieën voor." Dat is dus goed nieuws voor mensen die nog steeds nachtmerries hebben van poppen of van clowns.

Watje
Filmjournalist Hedwig van Driel (33), die onder meer voor het horror- en fantasymagazine Schokkend Nieuws schrijft, vindt zichzelf geen hardcore horrorkijker.

Beeld Getty

"Ik ben eigenlijk een ontzettend watje. Sommige horrorfilms kijk ik niet in de bioscoop, want daar kan ik niet wegkomen. Die zie ik liever thuis op de bank."

Hoewel ook die plek niet veilig is: "Ik heb ooit als tiener Cube gehuurd bij de videotheek en die heb ik halverwege afgezet. Daarna hoefde ik een tijdje geen horrorfilms meer."

"En soms worden films enger in je eigen gedachten of herinnering dan ze daadwerkelijk zijn. Ik heb jaren The Texas Chain Saw Massacre niet durven bekijken en toen ik hem uiteindelijk zag, bleek hij wel heel naar, maar niet echt eng."

Maar waarom kijkt ze ernaar als ze er vaak niet tegen kan? Van Driel: "Door het aanspreken van primitieve angsten kunnen ze heel interessante onderwerpen aansnijden. Horrorfilms zijn alsof je een wondje in je mond hebt waar je toch steeds aan blijft zitten. Je wordt er tegelijkertijd door afgestoten en aangetrokken. Er zijn ook mensen die graag naar tearjerkers kijken. Dan kan je ook wel zeggen: maar huilen is toch helemaal niet fijn?"

Puur effectbejag
Het imago van horrorfilms heeft ook te lijden onder vooroordelen. Van Driel: "Omdat er ook horrorfilms zijn die vrij goedkoop gemaakt worden, hebben mensen het idee dat het een dom genre is, vol puur effectbejag."

"Maar het is niet manipulatiever dan een romantische komedie met aanzwellende violen. Films willen nu eenmaal emoties oproepen en daar zijn trucjes voor. En goede filmmakers vertrouwen zo min mogelijk op die trucjes. Veel goede regisseurs zijn ook met horrorfilms begonnen: Francis Ford Coppola, Steven Spielberg en David Cronenberg."

Jan Doense introduceerde Cronenberg ooit bij een groter publiek op het Weekend of Terror. "Zijn films Rabid en ­Shivers werden genegeerd door de filmkritiek die ze smerig vonden en niet zagen dat er diepere thema's in zaten."

Ook het omgekeerde gebeurt trouwens: veel horrorhaters noemen spannende films die ze wél goed vinden weer geen horror. Doense: "Ik snap het nooit als mensen zeggen: 'Maar The Exorcist of Rosemary's Baby is toch geen horror?' Dat is het wél, net als Jaws, of The Silence of the Lambs."

Dubieuze subgenres
Er zijn binnen horrorfilms ook dubieuze subgenres als torture porn (sadistische films als de Saw-reeks) of rape and revenge movies (films waarin een verkrachte vrouw wraak neemt).

Zowel Doense als Van Driel hebben niets met deze subgenres, die horror een slechte naam geven, maar Van Driel heeft wel een onverwachte favoriet: "Revenge, die ­deze week uitkomt, gemaakt door Coralie Fargeat. Het is een rape and revenge-film, maar de rape wordt niet zo expliciet in beeld gebracht, de revenge des te meer. Doordat het horror is, kun je verder gaan dan in een dramafilm."

Niet bepaald een datemovie misschien, al houdt Doense wel van een gokje. "Ik ben met mijn ex naar The Texas Chain Saw Massacre geweest. Ik vroeg het eigenlijk voor de grap, maar ze wilde mee."

"'Waarschijnlijk slaap ik een week niet,' zei ze, 'maar dan weet ik in elk geval hoe die film is waar jij het steeds over hebt.' Ik was bang dat hij haar zou tegenvallen, maar zij vond hem ook hartstikke goed. Het is eigenlijk primitieve kunst, met dat bizarre sounddesign en die rare mensen. Alles in die film is ontregeld, zelfs de helden zijn niet helemaal normaal."

Kunst met een kettingzaag óf de zoetsappige vampier­romantiek van Twilight - horror biedt inderdaad voor ­ieder wat wils.

Beeld Getty

Filmtips van Jan 'Mr. Horror' Doense, óók voor horrorhaters

1. Let the Right One In (2008)
"Over vampiers, maar vooral over opgroeien en pesten. Heel gelaagd. Ik ga hem trouwens opnieuw in de bioscoop uitbrengen, vanwege het tienjarig bestaan."

2. Hereditary (2018)
"Dat is bijna een arthousefilm, ook met een diepere laag. Een psychologisch drama met een langzame opbouw."

3. Get Out (2017)
"Deze Oscarwinnaar is ­natuurlijk ook een aanrader. Die is ook elevated, zoals films die over meer gaan dan alleen spanning ­oproepen tegenwoordig genoemd worden."

4. Thelma (2017)
"Een toegankelijke, Noorse horrorfilm die in de arthouses draaide. Een echte slowburner, met een langzame spanningsopbouw."

5. The Babadook (2014)
"Een van de beste horrorfilms van de laatste jaren. Ook elevated, want hij gaat over rouwverwerking."

Jeugdtrauma's van horrorhaters

Horrorclown uit It
"Ik heb op mijn zesde per ongeluk It gekeken in mijn eentje in plaats van E.T. Ik heb nooit meer een horrorfilm durven kijken. Ik heb serieus psychologische hulp gekregen als kind door middel van speltherapie. Ik ben inmiddels zelf clown van beroep maar kan nog steeds niet tegen horrorfilms, zeker niet als er clowns in zitten." (Sharida Hakim, 32)

Masker uit Scream
"Ik ging met een vriendinnengroepje 'gezellig' naar de bios. Alleen voor Scream was nog plek. Ik denk dat ik driekwart niet gezien heb! Mijn ogen dicht, mijn vingers stijf in mijn oren, in elkaar gedoken in die bioscoopstoel, het hielp niets. Nog steeds als ik dat masker van Scream tegenkom, lopen mij de rillingen over de rug en staat het kippenvel op mijn armen." (Annoesjka de Graaf, 40)

Draaiende hoofd uit The Exorcist
"Ik kijk geen horrorfilms omdat ik de ervaring heb dat het in de avonduren weer naar boven komt. Als kind van 9 keek ik eens stiekem The Exorcist met vriendinnetjes. Dat heeft me jaren achtervolgd, en nog steeds. Het beeld van dat draaiende hoofd raak ik maar niet kwijt." (Yvonne de Noord, 37)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden