Interview

E.L. James over haar nieuwste ‘Vijftig tinten’: ‘Afschuwelijk, vrouwen die elkaar de maat nemen’

Met haar Vijftig tinten-reeks pakte E.L. James de wereld in met zweepjes en bondage. Vrouwen zeggen me: ‘Jij hebt mijn huwelijk gered’, maar ook: ‘Door jou heb ik mijn man verlaten’.

Britse bestsellerauteur E.L. James. Beeld Nino Munoz/CPi Syndication
Britse bestsellerauteur E.L. James.Beeld Nino Munoz/CPi Syndication

Bijna iedere schrijver is tot op het bot beledigd als journalisten zijn of haar boek niet voorafgaand aan het interview van a tot z hebben gelezen. Maar in het universum van de Britse bestsellerauteur E.L. James (58), ook wel bekend als Erika Leonard, gelden andere regels.

Hoewel al lang en breed bekend is dat ook het nieuwe boek Vrij, net als de vijf voorgangers, weer draait om de heftige seksuele escapades van miljardair Christian Grey en de onderdanige studente Anastasia, wordt de precieze inhoud door de uitgever beschouwd als topgeheim. Er is slechts een voorproefje van vijftien pagina’s – van de 800 – beschikbaar en daarin is meteen sprake van een seksuele strafbeurt, pulserende ledematen en een orgasme als een vulkaanuitbarsting.

Waarom die geheimzinnigheid? Om een megahype die enigszins tot bedaren is gekomen wellicht weer iets op te poken? E.L. James moet lachen. Iets wat ze vaak en luidruchtig doet. En ze is eerlijk: “Nee joh, er is helemaal geen diepere strategie. Recensenten kraken mijn boeken vaak op voorhand af. Dus waarom moeite doen om iedereen van een exemplaar te voorzien?”

Vanwege de pandemie geeft ze haar interviews via Zoom vanuit haar huis in Ealing, West-Londen. Daar woont ze in een statig jarendertigpand dat ze volgens de tabloids in 2012 voor vier miljoen euro kocht van de opbrengst van Vijftig tinten grijs, haar eerste bestseller. Ze deelt de stadsvilla met schrijver en echtgenoot Niall Leonard – de strengste criticus van haar seksscènes – met wie ze 34 jaar getrouwd is, en met haar oudste zoon (26). “Hij voelde zich door corona zo eenzaam dat we hem gevraagd hebben weer bij ons te komen.”

Net als haar zoon moest zij zichzelf de afgelopen periode opnieuw uitvinden, vertelt ze. “De laatste tien jaar zat ik letterlijk elke twee weken in het vliegtuig op weg naar weer een ander hotel. Interviews, promotie, feestjes, gesprekken met zakenpartners, bezoeken aan filmsets. Fijn om daar een tijd verplicht afstand van te doen, maar omdat ik geen hobby’s heb, is het op een gegeven moment ook saai als de hel. Ik heb een beetje verstand gekregen van tuinieren. Sterker: ik heb nog nooit zo lang naar gras en bloemen gekeken. Lovely.”

Naast zoon en man heeft ze nog een huisgenoot. Ze wijst naar de witte West Highland white terriër die achter haar bureaustoel door het beeld scharrelt, op zoek naar zijn mand. “Hij is 15,5 jaar. En hij is een beetje doof, blind en helaas ook incontinent. Daardoor stinkt het soms in mijn werkkamer.”

E.L. James, Vrij,  Prometheus, €20. Beeld
E.L. James, Vrij, Prometheus, €20.

In die ruimte schreef ze Vijftig tinten donkerder (2012), Vijftig tinten vrij (2012) en de opvolgers Grijs (2015), Donkerder (2017) en dit jaar is er dus Vrij, verteld vanuit het perspectief van Christian. Door deze exercitie transformeerde de schrijfster van hobbykrabbelaar die voorzichtig online wat zweterige fantasieën postte in een schrijvende multimiljonair die gespecialiseerd is in kinky reeksen met eigen films en een lijn seksspeeltjes. Met haar veelbesproken Vijftig tinten-afranselpartijen in ‘de Rode Kamer van Pijn’ introduceerde ze de term mummy porn, zette ze sm op de kaart en vijzelde ze de omzet van seksshops op. De bijbehorende statistieken zijn even opwindend: 150 miljoen verkochte boeken, vertalingen in vijftig landen en een miljard dollar aan opbrengst bij de bioscoopkassa’s voor de drie films met Dakota Johnson en Jamie Dornan.

Maar ze oogstte ook forse kritiek. Hordes recensenten, onder wie Salman Rushdie, bestempelden haar stijl en taalgebruik als zwaar onder de maat en putten zich uit in superlatieven hoe ultiem slecht ze E.L. James’ werk inhoudelijk vonden. En ze kreeg ervan langs omdat ze vrouwen vooral als onderdanige wezens portretteerde, waardoor ze de klok decennia zou terugdraaien. Hoe kijkt ze naar dat commentaar, ook in het licht van #MeToo, dat de laatste jaren zo’n impact had?

E.L. James, die tot dan toe relaxed praat, schiet plotseling verbaal uit haar slof. “Fuck that! Ik vind de MeToobeweging net als gelijkheid en emancipatie ontzettend belangrijk. Iedereen moet evenveel kans krijgen om zich te ontplooien en te uiten. Maar waarom mag ik mij dan niet uiten? De opmars van preutsheid en politieke correctheid groeit met de dag. Verschrikkelijk, die gedachtepolitie. Net als vrouwen die elkaar de maat nemen een afschuwelijk verschijnsel van deze tijd. Het gaat in tegen de feministische zaak, die ook staat voor solidariteit en vrijheid van meningsuiting. De Vijftig tinten-boeken zijn fantasieën, geschreven door een vrouw voor vrouwen. Het is fictie, mensen! Met niet-bestaande personen in een niet-bestaande verhouding in niet-bestaande huizen in de hoofdrol. Er zijn toch veel meer belangrijke dingen in de wereld om je druk over te maken?”

“Ik ga mijn verhalen over Christian en Ana echt niet voor hen aanpassen. Hun relatie en alles wat daarbij komt kijken, is juist wat miljoenen vrouwen over heel de wereld aansprak tien jaar geleden. Daar blijf ik trouw aan. Ik heb wel een paar passages in mijn eerdere boek De Mister (over een Britse aristocraat die een verhouding krijgt met zijn Albanese werkster, red.) veranderd. Bepaalde beschrijvingen van machtsverhoudingen vond ik niet meer van deze tijd.”

Na deze uitbarsting wil ze dan toch nog even wat kwijt over haar laatste creatie Vrij. Ze begon ermee eind 2019, toen een ‘gezondheidscrisis’ roet in het eten gooide. “Ik wil er verder niet over praten, het bleek achteraf mee te vallen. Maar door de paniek die me overviel, kon ik een paar maanden geen letter op papier krijgen. Daarna kwam corona, wat gek genoeg voor mij een sein was om niet langer met mezelf bezig te zijn, maar figuurlijk juist naar buiten te kijken. Ik kon het verhaal Vrij opschrijven.”

“Best ingewikkeld. Want de zes boeken vallen in elkaar als een legpuzzel, doordat dezelfde gebeurtenissen vanuit verschillende perspectieven worden verteld. De tijdlijn van ontmoetingen, reizen, gedachten en ontwikkelingen binnen de relatie moeten kloppen. Want er zijn vrouwen die me mailen: ‘In Vijftig tinten grijs stond dit en dat klopt niet met wat je in er in Donkerder over vertelt.’ Geloof me: er zijn ontzettend veel van die close readers. Dat zorgde bij mij wel voor druk, want ik wil hen niet teleurstellen. Maar het is me gelukt. Ik ken Christian en Ana na al die tijd natuurlijk door en door. Ze zitten tien jaar onafgebroken in mijn hoofd en zullen dat nog wel even blijven doen.”

Hoe voelt zo’n afscheid dan? “Ik ben blij en opgelucht: I did it! Ik heb Christian en Ana op een mooie manier achtergelaten. Tegelijkertijd is het afscheid ook verdrietig en het doet pijn. Christian en Ana hebben mij zoveel gegeven. Mijn leven is veranderd. Ik heb meer dan één huis bijvoorbeeld (behalve in Londen heeft ze in de Hollywood Hills een onderkomen van zeven miljoen euro, met infinity pool en inloopwijnkast, red.). Ik hoef me financieel geen zorgen te maken. Een bitterzoete bonus: mijn moeder heeft de ziekte van Alzheimer en ik kan me veroorloven dat ze dag en nacht de beste zorg krijgt. Verder vind ik het fantastisch om te zien dat ik vrouwen aan het lezen heb gekregen die nog nooit een boek hadden opengeslagen. Er zijn ook vrouwen die door Vijftig tinten zelf zijn gaan schrijven. Daar ben ik trots op. Er zijn tot op de dag van vandaag vrouwen die naar me toe komen en zeggen: Je hebt mijn huwelijk gered. Of: Door jou ben ik anders en vrijer naar seks gaan kijken. Maar ik krijg ook te horen: Door jou heb ik mijn man verlaten. Dan moet ik echt wel even slikken en denk ik: o jee, ben ik daar verantwoordelijk voor? Het is ongelooflijk wat Vijftig tinten teweeg heeft gebracht.’

Vrij, Vijftig tinten vrij verteld door Christian Grey verschijnt op 1 juni bij Prometheus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden