Achtergrond

Drang naar kennis en zwarte randen van geschiedenis: Ramsey Nasr ontsluit zijn privémuseum

 Ramsey kijkt hier in de Eerste Schilderijenzaal van Teylers Museum in Haarlem naar ‘Goltzius’ rechterhand’ (1588) van Hendrick Goltzius (1558-1617).  Beeld NTR
Ramsey kijkt hier in de Eerste Schilderijenzaal van Teylers Museum in Haarlem naar ‘Goltzius’ rechterhand’ (1588) van Hendrick Goltzius (1558-1617).Beeld NTR

Acteur en dichter Ramsey Nasr woont in zijn uit de hand gelopen hobby: een privaat Amsterdams museum naturalis. In de zesdelige serie Dr. Nasrs Wunderkammer ontsluit en bevraagt hij zijn collectie en verzamelzucht. ‘Ik wil reizen zonder te hoeven bewegen.’

Marjolijn de Cocq

Hij is als een kind in de snoepwinkel, Ramsey Nasr (48), in de bibliotheek van Artis. Oude encyclopedieën van vloer tot plafond, vele gestrekte meters muur lang. Eerbiedig haalt hij een deel uit de rij, vraagt eerst hoe dat aan te pakken. Niet de band van bovenaf eruit pulken, zoals je instinctief zou doen, even met je wijsvinger. Maar de kaft aan beide zijden omvatten en voorzichtig schuiven. Ademloos hangt hij boven de kaarten van de Pruisische natuurvorser Alexander von Humboldt (1769-1859).

Even voor deze beelden heeft Nasr (48) zijn eigen bibliotheek getoond, in de Amsterdamse bovenwoning die is uitgegroeid tot privémuseum. Hij heeft een boek gescoord van de beroemde zoöloog en natuurvorser Ernst Haeckel (1834-1919) met prenten van kwallen en straaldiertjes. Hij is gek op kwallen. En op straaldiertjes, de kleine eencelligen waarover hij op zijn eerste middelbare school al een werkstuk had gemaakt. “En nu is dat boek op weg naar mij! De een is blij met een nieuw paar Nikes, de ander...”

Eigen microkosmos

In de televisieserie Dr. Nasrs Wunderkammer ontsluit en bevraagt de acteur, dichter en sinds enkele jaren verzamelaar zijn collectie en verzamelzucht. Een hobby die ‘een beetje uit de hand is gelopen’, waardoor hij nu woont in een huis als eigen microkosmos, met wonderbaarlijke spullen die hem brengen naar de andere kant van de wereld of naar miljoenen jaren geleden. ‘Ik wil reizen zonder te hoeven bewegen.’

Zijn vader was geoloog, thuis stonden fossielen en daar heeft hij zijn liefde voor alles wat oud is opgedaan. Op vakantie, Nasr vertelt het beeldend, hadden hij en zijn broertje ook een geologisch kinderhamertje mee. “We liepen als gekken alles kapot te slaan als kleine gnomen, en niks vinden natuurlijk.” Hun vader liep turend naar de grond, en als hij iets zag: tik, kristal! “Het had iets magisch, hij wist waar de paaseieren zaten.”

Een opgezette das kijkt mee over Nasrs schouder als hij de encyclopedie uit zijn jeugd erbij pakt. “Over diepzeevissen, als je dit leest als 6-jarige: een potvis die een reuzepijlinktvis bevecht. Ik kon er uren in bladeren. En toen de ontdekking dat er oude encyclopedieën waren. En, nieuwe magie: dat je die kunt kopen, dat je die kunt hebben!” Dus, loopt hij door zijn volgepakte Wonderkamers, dát daar zijn verschillende natuurencyclopedieën – al verliest hij het natuurlijk van het ‘walhalla’ in Artis.

Hallooooo bijtjes!

De schoonheid van de 19de eeuw, de oude theorieën, de waarheidsvinding, het zoeken en de onzin, Nasr is bevlogen, als zowel geïnterviewde, ondervrager en voice-over. Over die man die door een megafoon naar de bijen schreeuwde om hun gehoor te testen, hallooooo bijtjes! Of over de korstmossen van de Britse botanicus en illustrator James Sowerby (1757-1822) waarop hij instant verliefd werd.

Dan komt ook een keerzijde, die van dat kopen en hebben. Wanneer is het genoeg, wanneer is het af? Toen hij een eerste korstmosprent van Sowerby op een site had gevonden en gekocht, bleek de handelaar er een week later nog een te hebben. En toen hij die had gekocht... “Hij had er 150! Toen werd ik zo kwaad dat ik ze allemaal heb gekocht. En er waren meer handelaars met meer prenten. Nu ben ik de grootste verzamelaar van korstmosprenten van de Lage Landen.”

En ook die waarheidsvinding heeft een keerzijde. Want na Nasrs bewondering voor de eigengereide Duitse Maria Sibylla Merian (1647-1717) die naar Suriname reisde, krijgt hij een spiegel voorgehouden. Hij, trotse bezitter van drie wonderschone prenten (‘meer kan mijn beurs niet aan’) van Merian, ontmoet hij in het Centraal Museum in Utrecht ‘beeldverstorend kunstenares’ Patricia Kaersenhout (57).

Kaersenhouts werk in het depot van het museum is geïnspireerd op Merian, maar zij bewerkt de tekeningen in Photoshop door er afbeeldingen van inheemse bewoners en tot slaaf gemaakten overheen te leggen. Schitterend, je ziet Nasrs hongerende blik. Ja, erkent Kaersenhout, Merian leverde belangrijk wetenschappelijk werk. Maar het is ook belangrijk te weten dat het niet haar ontdekkingen waren: veel was al bekend bij de tot slaaf gemaakten en oorspronkelijke bewoners.

Peacock flower

Ze vertelt het huiveringwekkende verhaal van de peacock flower (Caesalpinia pulcherrima): daar trokken de vrouwen op de plantages thee van om abortussen op te wekken als zij waren verkracht. Toen Merian die werking optekende, werd de bloem verboden en keerde de wetenschap zich zo tegen de vrouwen. Kaersenhout: “De notie van de westerse wetenschap die nog steeds denkt de waarheid in pacht te hebben, wil ik een beetje van het voetstuk halen.”

Het exploreren en categoriseren is heel West-Europees, houdt Kaersenhout voor, heel dominant en het heeft verregaande consequenties gehad: het categoriseren van mensen ging gepaard met destructie. En dus moet Nasr concluderen, in wat nog maar een (rijke) eerste aflevering is, dat alles wat hij zo idolaat van die vroege vorsers verzamelt, tegelijk samenhangt met ons plunderend verleden.

Maar, werpt hij dan de retorische vraag op, maken we niet nog steeds gebruik van dezelfde vernietigende systemen? De gevolgtrekking zoals ook Mark Rutte het verwoordde in zijn excuses voor het Nederlandse slavernijverleden: het verleden is nog niet voorbij, het werkt door. En met zijn ‘oude meuk’ kan Nasr ook in de afleveringen die volgen maatschappelijke thema’s behandelen; de enorme drang naar kennis, maar ook de zwarte randen van de geschiedenis.

Dr. Nasrs Wunderkammer, vanaf 11 januari elke woensdag om 22.20 uur bij de NTR op NPO2.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden