Acteurs Thomas Höppener (Vincent Dekker) en Yorick van Wageningen (Pierre Heijboer) spelen twee journalisten van concurrerende kranten in de serie Rampvlucht.

PlusAchtergrond

Dramaserie over Bijlmervliegramp: ‘Dit gaat ook over het Nederland van nu’

Acteurs Thomas Höppener (Vincent Dekker) en Yorick van Wageningen (Pierre Heijboer) spelen twee journalisten van concurrerende kranten in de serie Rampvlucht.Beeld Mark de Blok

Tien jaar broedde Michael Leendertse op een dramaserie over de vliegramp in de Bijlmer. Het resulteerde in een miljoenenproject dat donderdag op televisie komt. “Tijdens mijn research had ik kippenvel tot in mijn nek.”

Hanneke van Houwelingen

Het begint te miezeren bij het monument waar 43 slachtoffers van de Bijlmervliegramp worden herdacht. Scenarist Michael Leendertse schuilt onder ‘de boom die alles zag’, een stevige abeel die de vliegtuigcrash overleefde en zijn bijnaam kreeg door het oogvormige patroon op zijn schors.

Het is 4 oktober dertig jaar geleden dat hier, in Amsterdam-Zuidoost, een Israëlisch vliegtuig neerstortte op de galerijflats Groeneveen en Klein-Kruitberg. Half Nederland zat met het bord op schoot voor de tv en zag hoe Studio Sport werd onderbroken voor een ingelast journaal met Gijs Wanders. Leendertse was tien jaar oud, wonend in Zwijndrecht. “Ik herinner me dat mijn moeder zwaar geëmotioneerd belde naar mijn tante in Amstelveen. Leefde ze nog? Er was iets verschrikkelijks in Amsterdam gebeurd. Later die avond zagen we de beelden van brandende flats in de Bijlmer en de wanhoop van de bewoners. Dat heeft zo’n indruk gemaakt.”

Slachtofferhulp

Vlakbij het herdenkingsmonument werd een groot deel van zijn dramaserie Rampvlucht opgenomen. De set – met brokstukken, ‘gewonden’ en ambulances die af en aan rijden – leek zo levensecht dat Slachtofferhulp paraat stond om bewoners van de Bijlmer zo nodig bij te staan. “Natuurlijk ligt dat enorm gevoelig, maar de bewoners die we spraken zeiden ook: als ons verhaal dan toch verteld wordt, dan het liefste hier,” vertelt de scenarist, bekend van series als Van God Los, Feuten en Vliegende Hollanders.

De vijfdelige serie volgt de jonge dierenarts Asha uit de Bijlmermeer en twee journalisten van concurrerende kranten, die op zoek gaan naar antwoorden. Na de ramp ontstond grote onduidelijkheid over de inhoud van het – naar later blijkt – militaire vliegtuig, de verdwenen zwarte doos en de onverklaarbare gezondheidsklachten van overlevers. Op de puinhopen werden mannen in witte pakken gespot. Wie waren zij? Al die vragen leidden tot complottheorieën. Pas zes jaar later, in 1998, werd een parlementaire enquête gehouden.

“Alle grote gebeurtenissen in deze serie zijn waargebeurd. Dat kun je zo terugvinden op Google. Maar het blijft een gedramatiseerde interpretatie van de werkelijkheid,” benadrukt Leendertse een paar keer.

Kippenvel

Zo is de dierenarts een fictief karakter, een samensmelting van verschillende bewoners uit de Bijlmer die hij sprak. Zijn research besloeg tien jaar. In die tijd las hij alles over de ramp, sprak nabestaanden en oud politici, maar ook gepensioneerd journalist Vincent Dekker van Trouw, die zich vastbeet in de zaak en op wie een van de karakters is gebaseerd. “Tijdens mijn gesprekken met Vincent had ik het kippenvel in mijn nek staan. Hij vertelde over de internationale belangen van Nederland, Israël en Amerika om dit ongeluk – ik zeg bewust ongeluk, het was geen complot – in de doofpot te stoppen. Hij vond op een gegeven moment een pakje sigaretten van een Israëlisch merk in zijn tuin. Hield de geheime dienst Mossad zijn werk in de gaten of was hij paranoia aan het worden?”

Leendertse is na een wandeling door het voormalig rampgebied – de galerijflat Klein-Kruitberg ging helemaal tegen de vlakte en is nu onderdeel van het park – neergestreken bij een halal slager, die ook fungeert als wijkcentrum annex koffietentje. Boven een kop dampende koffie: “Ondanks alle research blijf ik toch een buitenstaander in deze multiculturele wijk.”

Tijdens het schrijven van het script vroeg hij hulp aan Joy Delima (28), een Rotterdamse actrice en schrijfster met roots in Suriname en Curaçao. “Zij was nog niet geboren toen de ramp plaatsvond, maar weet door haar afkomst veel beter hoe Surinaamse en Antilliaanse mensen in het leven staan dan ik als witte man. Door haar inbreng ging haar personage Asha leven.”

Special effects

Behalve de dramaserie Rampvlucht brengt de KRO-NCRV ook een documentaire, podcast en een digitale reconstructie uit met de gelijknamige titel. De tv-serie kostte miljoenen euro’s. Dat zat ’m onder meer in de bijzondere special effects, die – voor zover bekend – niet eerder in Nederland zijn gebruikt. Zo werden de scènes over de parlementaire enquête opgenomen voor reusachtige ledschermen, die volledig rond de set lopen en meedraaien met de camera. Het grote verschil met de bekende groene schermen is dat acteurs midden in een digitale omgeving staan, die er levensecht en spectaculair uitziet.

In de afgelopen jaren heeft Leendertse zoveel research gedaan dat hij wellicht ook een documentaire had kunnen maken, maar hij maakte liever een thrillerserie waarin feiten en fictie vermengd zijn. “Dat geeft mij meer ruimte om een perspectief te kiezen. Voor mij gaat deze serie namelijk niet alleen over de vliegramp, maar ook over het Nederland van nu. In dertig jaar tijd is de kloof tussen politiek en burgers niet kleiner geworden: kijk maar naar de gasboringen in Groningen of de toeslagenaffaire waarin burgers nog steeds worden gezien als nummertjes. Ze worden niet gehoord, omdat er grotere, vaak economische, belangen meespelen. Het systeem faalt keer op keer.”

Als de kijker die diepere laag eruit haalt, is dat bonus, zegt hij. “Ik hoop vooral dat de kijker straks zegt: wat een vette, aangrijpende doofpotthriller. Dan is mijn missie pas echt geslaagd.”

Rampvlucht is vanaf donderdag 29 september dagelijks te zien bij KRO-NCRV om 21.30 uur op NPO1.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden