Plus Film

Dovlatov wekt het Leningrad van de jaren zeventig meesterlijk tot leven

In de Sovjet-Unie van Dovlatov is censuur, repressie, spionage. Beeld -

Makers van biografische films hebben grofweg twee opties voor de vorm van hun verhaal: ofwel ze schetsen in grove streken een complete levensloop, van geboorte tot dood – bijna ondoenlijk in hooguit twee uur; ofwel ze kiezen één cruciaal moment en gebruiken dat als prisma om een heel leven door te bekijken.

De Russische filmmaker Alexei German jr. kiest die laatste strategie in Dovlatov, zijn portret van schrijver Sergei Dovlatov, die pas na zijn emigratie naar Amerika in 1980 uitgroeide tot een van de gerenommeerdste Russische schrijvers. Waar de meeste filmmakers in dit soort gevallen kiezen voor een doorslaggevend moment, toont German in Dovlatov juist een moment van complete stilstand.

We volgen de schrijver zes dagen in 1971 in zijn woonplaats Leningrad (nu Sint-Petersburg). De periode van ‘dooi’ onder Chroesjtsjov is ten einde gekomen, onder Brezjnev is de repressie weer stevig opgeschroefd. De schrijver zit, zoals vele kunstenaars, in een politieke tangconstructie: om zijn werk te kunnen publiceren moet hij lid zijn van de Unie van Schrijvers, maar om lid te worden van de Unie moet hij eerst iets gepubliceerd krijgen. Het is een vernuftig systeem, waarmee kunstenaars wiens mening de staat niet welgevallig is buitenspel worden gezet, zonder dat er officieel sprake is van censuur.

Dus wordt er gedronken. In kroegen of bij iemand thuis ontmoet Dovlatov zijn vriendenkring van schrijvers en kunstenaars, onder wie Joseph Brodsky en Anatoli Koeznetsov. Ze dragen hun werk voor, beklagen zich over de politici en bureaucraten die hen werkeloos houden, en verdrinken hun verdriet in wodka.

Dovlatov is opgebouwd als een reeks vergeefse pogingen om iets gedaan te krijgen. In zorgvuldige, lang uitgesponnen shots volgen we Dovlatov in Leningrad. We zien hem afgewezen worden door een redacteur van een literair tijdschrift (“Je bent een scherp observator, maar je personages zijn doelloos”). We zien hem zijn eigen glazen ingooien door de president van de Unie van Schrijvers uit te kafferen om zijn decadentie. En we zien hem herhaaldelijk proberen een speelgoedpop uit Duitsland te verkrijgen voor zijn dochtertje Katja.

Om te zorgen voor die dochter en zijn echtgenote Elena, van wie hij gescheiden leeft, werkt Dovlatov als ‘journalist’ voor een publicatie van een scheepsfabriek. Ook hier loopt hij vast, omdat hij weigert zich te verloochenen en er dus niet in slaagt het gewenste ongebreidelde optimisme in zijn teksten te verwerken. Ook zijn vlijmscherpe ironie, voortreffelijk neergezet door hoofdrolspeler Milan Maric, wordt door zijn bazen allerminst op prijs gesteld. “De realiteit is in Rusland niet te onderscheiden van fictie,” stelt Dovlatov. Het wordt de schrijver niet in dank afgenomen als hij opschrijft hoe dingen écht zijn.

Dovlatov wekt het Leningrad van de jaren zeventig meesterlijk tot leven. De Poolse cameraman Lukasz Zal filmt de stad in bijna monochrome bruintinten, waarin groots opgezette straatbeelden worden afgewisseld met intieme scènes in gedetailleerd aangeklede interieurs. Het leverde production designer en kostuumontwerper Elena Okopnaia op het filmfestival van Berlijn in 2018 een Zilveren Beer op.

Met dat zorgvuldig heropgebouwde verleden zegt Dov­latov tussen de regels door veel over het Russische heden. Ook nu wordt kunstenaars en andere onafhankelijke denkers op slinkse wegen de mond gesnoerd. Zoals een schrijver in de film zegt: “Hier in het oosten vervangt het nieuwe het oude niet, maar wordt het er onderdeel van.”

Dovlatov

Regie Alexei German jr.

Met Milan Maric, Helena Sujecka

Te zien in Filmhallen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden