PlusExpositie

Door de mentale wasstraat in het Hem

De derde expositie in Het Hem, in een tweehonderd meter lange tunnel, wijst de mens op z’n plek. Stop met dat egoïsme en help de natuur met je kennis en technologie. 

Bram Ellens’ robotarm aan de ketting.Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

De camera glijdt over brons, een sculptuur waar al snel De Denker in is te herkennen. Maar deze Rodin lijkt afgezaagd bij de enkels. Dat belooft weinig goeds. Dat wordt bevestigd door Alton Ellis, die keer op keer en met klagerige uithalen zingt: “I was born a loser.”

Ondertussen zwiepen jeneverbesstruiken tegen hekken en doen ook palmen en vingerplanten mee aan de extatische dans. De film eindigt met vuurwerk in het Olympisch Stadion van Berlijn. De camera lijkt met de pijlen mee omhoog geschoten te worden, weg van de aarde en Ellis’ telkens herhaalde zanglijn lijkt getransformeerd tot: “I’m gonna lose her”.

De nog dagen nadreunende video van Cyprien Gaillard, een onderdeel van de expositie Chapter 3Hree in Het Hem, kan als proloog of epiloog van de rest worden opgevat. Als een waarschuwing met een sprankje hoop of een voldongen conclusie.

Van Maarten Spruyt, samensteller van deze derde tentoonstelling in Zaandam, mag het allebei. Hij ziet zijn presentatie als een wake-upcall: we moeten anders omgaan met de natuur, onze kennis en technologie niet gebruiken voor egoïstische doeleinden, maar om de natuur een handje te helpen.

Exotisch onkruid

Het is geen slecht idee om Gaillards film eerst te bekijken. Waarschijnlijk is er een wachttijd voor de schietbaan onder deze oude munitiefabriek, waar de hoofdmoot van Chapter 3Hree staat opgesteld. De ruim 200 meter lange gang is als een mentale wasstraat en spoelt je antropocentrische vooringenomenheid weg. De toegang is beperkt tot één bezoeker per keer: geen afleiding. Ook je telefoon moet je inleveren.

In de tunnel word je verwelkomd door levensgrote figuren van Sander Breure en Witte van Hulzen. De keramische koppen zijn expressief, de houdingen herkenbaar, maar de kleding hangt slap over kale houtskeletten. Ze zijn menselijk en ook weer niet.

Daarna neemt de natuur het over. The Private Lives of Non-Human Entities van Bianca Bondi bestaat uit een tuinsetje, gedekt voor de lunch, dat aangevreten wordt door mineralen. Via onder andere een eik die versneld de seizoenen doorloopt, een Texaans moeras dat langzaam verstikt door een exotisch onkruid en een industrieel grauwe hangende tuin eindigen we bij Tony Martelli’s Weed, een bescheiden plantje dat zomaar uit het gewapende beton groeit.

Sommige werken hebben een expliciete boodschap, zoals The Kiss van John Smith. De film toont een kas met een verleidelijk ontluikende orchidee, maar een ritmisch machinaal geluid leidt de aandacht af. Het blijkt een vacuümpomp, die het glas met geweld laat barsten. De manipulatie van de natuur heeft grenzen.

Geweldige vondsten

De 23 werken in de tunnel vormen één grote associatieve compositie. Geluid speelt daarbij een belangrijke rol: zoemende diaprojectors, knisperend plastic, zachte belletjes, onderaards gerommel en vrolijk gekwinkeleer. Aan de theatrale setting is Spruyts verleden als stylist af te lezen. Hij schrikt niet terug voor schoonheid en beeldrijm. Zo echoën de foto’s die Anthony Hernandez maakte in het riool van Los Angeles de ondergrondse expositiegang en reageren werken op elkaar in kleur en vorm.

Er zitten een paar geweldige vondsten tussen, zoals de zwartleren wandobjecten van Carla van Riet uit het eind van de jaren zeventig, onterecht vergeten. Alsof het erotische vleesbloemen zijn of de SM-variant van Chaïm Soutines geslachte os.

Vanhieruit is het een kleine stap naar de video van John Gerrard, waarin een leerachtige kikker in het luchtledige zweeft als een onvrijwillige acrobaat in een astronautenexperiment.

Hij lijkt ons half vragend, half beschuldigend aan te kijken. Zo zijn er meer werken die op de emotie spelen, zoals de sculpturen van Ivana Basic en Bram Ellens. De eerste bestaat uit een mensachtig figuur die uit een oesterschelp kruipt. Ellens’ robotarm zit achter een hek en ligt aan de ketting. Als hij uithaalt, is dat ronduit beangstigend.

Natureally van Geert Mul. Beeld C. Eeftinck Schattenkerk

Kippenvel

Geluid, kleur, beweging, kippenvel – maar geen tekstbordjes. Spruyt vertelt zijn verhaal met sfeer. Een citaat bij de ingang geeft aan waarom: ‘What is important now is to recover our senses.’ Het is afkomstig uit een essay van Susan Sontag uit de jaren zestig, dat conceptuele kunst bekritiseerde die drie A4’tjes tekst nodig heeft om begrepen te worden. Zij pleitte voor kunst die meer voor het hart is dan voor het hoofd. Sontags essay is anno 2020 weer actueel: in onze wereld zijn we ons lichaam en onze zintuigen vergeten.

It’s Over van Jung Lee is een passende afsluiter. De Koreaanse kunstenaar abstraheerde woorden tot golfjes neon. Verlichting, maar niet van de rationele soort. Daarna, buiten op het industrieterrein, met zachte regen in je gezicht, heb je genoeg om over na te denken.

Chapter 3Hree, Het Hem, Zaandam, t/m 3 mei

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden