PlusAchtergrond

Dolly Bellefleur heeft een expositie en wil laten zien: ‘anders’ zijn is niet eng

Kunstuitleen/galerie ArtZaanstad brengt een ode aan tekstdichter, cabaretier en activist Dolly Bellefleur. Naast aandacht voor haar garderobe is er werk te zien van fotografen, striptekenaars, grafisch vormgevers en kunstenaars met wie ze de afgelopen 33 jaar samenwerkte.

Fiona Hering
Ruud Douma: ‘Dolly voelde meteen lekker, al had ik nooit kunnen bevroeden dat ik dit typetje 33 jaar zou spelen.’ Beeld Ivo van der Bent
Ruud Douma: ‘Dolly voelde meteen lekker, al had ik nooit kunnen bevroeden dat ik dit typetje 33 jaar zou spelen.’Beeld Ivo van der Bent

Thuis op Wittenburg is het altíjd al een groot Dollyparadijs, beaamt Ruud Douma (61), beter bekend als zijn alter ego Dolly Bellefleur. Minstens veertig volumineuze couturerobes en vele kunstwerken gebaseerd op de vrouw met het uit de hand gelopen suikerspinkapsel heeft hij er verzameld. Niet dat hij nou zo op zichzelf kickt, het meeste staat ingepakt in de berging.

Ooit kwam Douma laat thuis met een portret van hoffotograaf Piek, waarop Dolly schittert in een wolk van witte tule. Hij parkeerde de foto naast zijn bed, wat hem een hartverzakking opleverde toen hij ’s nachts wakker werd. “Ik dacht dat ik gehaald werd door een engel.”

Het portret hangt in Zaandam op de tentoonstelling Made in Dolland, waar twee ruimtes een heerlijke dolle Wunderkammer vormen, een kennismaking met de vrolijke beeldtaal van Bellefleur. Een eer, vindt Douma, die zich ‘een beetje koningin Beatrix voelt’ omdat zij in 2001 gastcurator mocht zijn van het Stedelijk Museum.

Jackie Kennedy en Audrey Hepburn

Douma mag dan niet van koninklijken bloede zijn, als Dolly is hij wel vele malen onderscheiden voor zijn jarenlange inzet voor de lhbtq-gemeenschap. Van Roze Zaterdag tot manifestaties bij het Amsterdamse Homomonument en van optredens voor scholieren tot de Pink Christmas Kerkdienst, Dolly laat nooit verstek gaan. Ze ontving er onder meer de Bob Angelo Penning voor van het COC, en de Andreaspenning uit handen van Eberhard van der Laan. Mét een knuffel, zo is te zien op een foto in Zaandam.

Naast werk van fotografen, striptekenaars, grafisch vormgevers en kunstenaars met wie Douma sinds de geboorte van Dolly in oktober 1989 (hij viert elk jaar twee verjaardagen) samenwerkte, liet hij nieuw werken maken, onder meer door mode-illustrator Piet Paris. Dat combineerde hij met kunst uit het depot van ArtZaanstad. Zo wordt een robe manteau met een gezicht van Dolly erop gecombineerd met een geschilderd portret van Aron Kroes in gelijke kleuren.

Veel aandacht is er uiteraard voor Dolly’s waanzinnige robes – ‘een jurk trek je uit het rek in een winkel, dit is couture dus een robe’ – die het vakmanschap en de veelzijdigheid tonen van Tycho Boeker. Onder de naam Prince Charming legt Boeker zich al meer dan dertig jaar toe op unieke theaterkostuums. Vanaf het begin in 1989 broedt het duo soms wekenlang op een outfit. “Intuïtief hadden we besloten dat we een eigen Dollystijl wilden ontwikkelen, sophisticated, geen boa’s. Mijn stijliconen zijn Jackie Kennedy en Audrey Hepburn, die invloed haal je er hopelijk wel uit toch?”

Als Dolly in functie is Ruud Douma 2,05 meter. Beeld Erwin Olaf
Als Dolly in functie is Ruud Douma 2,05 meter.Beeld Erwin Olaf

De term dragqueen vindt hij niet van toepassing op Dolly. “Margreet Dolman vind ik ook geen drag. Dat stempel zorgt bovendien voor verwachtingen die niet kloppen. Alleen al qua make-up, de nieuwe generatie drags is gewéldig met make-up, terwijl ik ben blijven hangen bij Agnetha Fältskog van Abba.”

Het was lastig kiezen welke jurken mee mochten naar Zaandam, maar de battledress met matroesjkaprint en folkloristische elementen móést er te zien zijn. Gedragen tijdens Dolly’s anti-Poetinprotestsong – tegen de Russische antihomowet – in april 2013 voor het Scheepvaartmuseum, waar de Rus op dat moment zat te dineren. Een actie die Douma veel Russische haatmail opleverde. “In het begin gooide ik er nog Google translate tegenaan, maar daar ben ik snel mee gestopt.”

Erg Dolly is ook een regenboogjurk. “Als Frau Antje van het Verkeerde Kantje, trekt Dolly graag een regenboogrobe uit de kast,” zegt Douma. Eveneens typisch Dolly is een couturejurk vol geappliqueerde harten die als ballonnen lijken op te stijgen, gemaakt voor de Canal Parade in 1998. Of een robe geïnspireerd op het werk van de Frans-Amerikaanse beeldhouwer Niki de Saint Phalle. Hoewel haar Nana’s een wat ander figuur hebben dan Dolly. “Ik heb een keer nepborsten geprobeerd, maar ik voelde me er niet prettig bij, dus ben ik al snel gaan roepen: het gaat niet om cuppie cuppie, maar om koppie koppie.”

Voetballen op hakken

Douma’s liefde voor popart wordt zichtbaar in een jurk vol afbeeldingen van Engelse drop en een tube tandpasta. Van een geheel andere orde is een Douwe Egbertsjurk, gemaakt van jute. “Toen had Dol haar ziel verkocht aan de commercie en verscheen ze alleen met A-merken op haar kleding. Nee, helaas werd ik niet gesponsord. Ik heb veel ideeën, maar ik vind het lastig om ze op de markt te brengen. Neem nou die eierwarmers in de vorm van Dolly’s haar, die zouden toch zo bij de Bijenkorf kunnen liggen?”

Hij wil niet alleen de uitbundige Dolly laten zien, ook de meer ingetogen Ruudkant. Zo staat er een beeld van Joke Hak, getiteld De witte Maori. “Toen ik het zag was ik er meteen verliefd op en heb ik het gekocht. Jaren later vond ik een jeugdfoto waarop ik met mijn knuistjes net zo sta.”

In het zwaar christelijke Huizen, nabij Hilversum, geboren in een Fries gezin, was hij een outsider en werd hij flink gepest. “Ik had een hoge stem, was jongenssopraan bij kinderkoor De Zendertjes en werd met gym altijd als laatste gekozen. Na school werd ik vaak opgewacht en in elkaar geslagen.”

“Tijdens voorleessessies in bibliotheken en op scholen discussieer ik nu met kinderen over onderwerpen als pesten en discriminatie en zing ik liedjes. Als ik merk dat jongens er moeite mee hebben, ga ik voetballen, als Dolly op hakken, een beetje keten. Dan is het ijs snel gebroken. Ik hoop ze iets mee te geven waardoor ze meer zichzelf durven zijn, en het idee dat ‘anders’ zijn niet eng is.”

De geboorte van Dolly was puur toeval. Op aanraden van een vriendin nam Douma in 1989 een kijkje bij het inmiddels ter ziele gegane Anthony Theater op de Wallen. De eigenaar vroeg spontaan of hij als ladyspeaker de acts aan elkaar wilde praten, onder meer van Hellun Zelluf en Vera Springveer.

“Mijn enige referentiekader was Craig Russell, een geweldige Canadese performer die ik weleens in Amsterdam had zien optreden. Verder had ik geen flauw idee, ik ben maar gewoon begonnen. In een hoek van het theater lag een witte cavia, die heb ik opgezet. Dolly voelde meteen lekker, al had ik nooit kunnen bevroeden dat ik dit typetje 33 jaar zou spelen.”

Die reusachtige slagroomtoef werd haar handelsmerk, evenals haar benen waar geen einde aan lijkt te komen. Als Dolly in functie is Douma 2,05 meter. Theatercriticus Rob Malasch vergeleek haar goddelijke onderstel ooit met de Twin Towers. In een voor de tentoonstelling gemaakt beeld van Chrystl Rijkeboer lijken die benen vanuit een wolk neer te dalen. Even verderop hangt ‘Dolly à la Dietrich’, een portret van fotograaf Erwin Olaf. Rijkeboer creëerde ook diverse keramieken beelden: het Dollyvirus van de liefde, naar haar favoriete motto: laat liefde regeren.

Geloven in het goede

Die boodschap kan helaas niet iedereen waarderen. In januari 2019 zette de openbare bibliotheek in Nijmegen extra beveiligers in tijdens een voorleesmiddag voor peuters en kleuters, vanwege dreiging vanuit de rechtse organisatie Identitair Verzet.

Douma: “De flyers die ze verspreidden! Ik had op de verjaardag van een vriendin opgetreden, haar twee kleinzoons zaten op een stoel. Ik dacht: leuk om als Dolly op hun schoot neer te ploffen, maar op het laatste moment bedacht ik me. Een foto belandde echter op Facebook. De organisatie zette ’m op een flyer met de tekst dat ik een oude travestiet was die kinderen graag een lapdance geeft. Mijn vriend kon erom lachen, ik nog steeds niet.”

Aan het begin van zijn carrière werd Douma als Dolly aangevallen op het podium. “Ik trad op in een café in Assendelft, vooraan stond een man met lange haren die zichzelf heel knap vond. Ik zei: ‘Wat zie jij er knap uit, maar je moet wel je haar opsteken.’ Toen haalde hij uit.”

“Ik ben het podium afgegaan, het bloed spoot uit mijn neus, maar ik zorgde er wel voor dat er geen spatje op mijn robe kwam. In de keuken die dienstdeed als kleedkamer heb ik me opgekalefaterd en ben met een stofzuigerstang als Dolly de stoere Nilfisk Viking het podium weer opgestormd. Ik dacht: als ik nu niet ga, durf ik nooit meer.”

Hoe zit het nu met de queertolerantie in Amsterdam? “Ik ben misschien te optimistisch of naïef, maar ik blijf altijd in het goede geloven. Er zijn zeker incidenten, maar we moeten ons op de goede dingen richten. Op Wittenburg zag ik vorige week een rugzak uit het raam hangen met een regenboogvlag, dat vond ik zó stoer, ik heb aangebeld met een Dollykalender. De geslaagde leerling bleek zich op school enorm in te zetten voor lhbtq-rechten. Dat zie ik als een enorme opsteker.”

Made in Dolland, t/m 7/8 in ArtZaanstad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden