PlusInterview

Docuserie over huwelijk Willem-Alexander en Máxima: ‘De troonopvolging kwam in gevaar’

Twintig jaar geleden wankelde de constitutionele monarchie omdat Willem-Alexander koste wat kost 
wilde trouwen met Máxima Beeld ANP / Benelux Press
Twintig jaar geleden wankelde de constitutionele monarchie omdat Willem-Alexander koste wat kost wilde trouwen met MáximaBeeld ANP / Benelux Press

Twintig jaar geleden trouwden Willem-Alexander en Máxima Zorreguieta. Achter de schermen liepen de spanningen toen hoog op, zo blijkt uit de vierdelige documentaireserie Een porseleinen huwelijk, die vanaf maandag wordt uitgezonden door BNNVara.

Jan Hoedeman

Ze kunnen er bevlogen over vertellen, de documentairemakers van Een Porseleinen Huwelijk, een film over de aanloop naar de bruiloft van Willem-Alexander en Máxima. Hans Hermans en Martin Maat werken al langer samen dan dat hun onderwerp getrouwd is. Vanaf maandagavond zendt BNNVara hun serie in vier delen uit.

“Het is John le Carré in de polder,” zegt Martin Maat in de Oosterbeekse studio: “Echt heel spannend met al die geheime missies naar New York, São Paulo, het Torentje en het Catshuis. De troonopvolging door Willem-Alexander kwam in gevaar.”

Onbeantwoorde brief

Twintig jaar geleden wankelde de constitutionele monarchie omdat Willem-Alexander koste wat kost wilde trouwen met Máxima, de dochter van Jorge Zorreguieta, die minister was tijdens het regime van de Argentijnse dictator Videla. Dat regime had tienduizenden tegenstanders vermoord. Hoewel Zorreguieta niet direct betrokken was bij de moorden, was hij ‘fout’ omdat hij werkte in een dictatuur, zo concludeerde onderzoeker Michiel Baud. Daarom wilde toenmalig minister-president Wim Kok hem niet bij de huwelijksplechtigheid hebben. Zo geschiedde, maar dat ging niet zonder slag of stoot.

Ruim een jaar hebben ze eraan gewerkt, Hermans en Maat. Zestig mensen spraken ze, maar ze begonnen met een onbeantwoorde brief aan het echtpaar. Hermans: “Dat was echt het allereerste wat we deden, die brief: ‘Dit gaan we maken, en het wordt uitgezonden rondom uw huwelijksjubileum.’ Zo zouden ze ervan weten als mensen hen toestemming zouden vragen mee te werken. Uiteindelijk bleven de deuren gesloten en wilde slechts één vertrouweling van Willem-Alexander met ons praten: dominee Ter Linden.”

Wachten tot het vijfentwintigjarig jubileum vonden de makers geen optie. Hermans: “Een aantal hoofdrolspelers is er al niet meer, over vijf jaar zou dat nog erger zijn. We willen terugblikken op iets wat zich in de recente geschiedenis heeft afgespeeld, dan is dat wel het spanningsveld. Nog later vallen er meer mensen weg.”

Minister-president Wim Kok leeft niet meer, net als oud-minister van Staat Max van der Stoel. Die ondernam in opdracht van Kok de delicate missie om Jorge Zorreguieta weg te houden bij de bruiloft.

“Daar hebben we heel goede vervangers voor,” vertelt Maat. Zo is er toenmalig PvdA-fractievoorzitter Ad Melkert. “Kok moest stoom afblazen in die kwestie, dat deed hij bij Melkert.” Ook de zoon van Max van der Stoel, Scipio, komt aan het woord. “Dat was een vangst. Want Scipio werd door zijn vader het hele proces in vertrouwen genomen. Hij wilde dat iemand wist waar hij mee bezig was. Hij hield Scipio op de hoogte van al wat er speelde in elke fase van de onderhandelingen.”

De koning van vandaag

De makers hebben kunnen putten uit notities en memo’s van verschillende hoofdrolspelers, waardoor ze volgende week nieuwe feiten kunnen melden. Alle notulen van de ministerraad uit die periode hebben ze doorgeploegd. Wat daaruit bleek?

Hermans: “Helemaal nul! Niets over ruzies. Dat moet allemaal in de marge van de ministerraad zijn gebeurd. Van Sevilla, toen de twee elkaar leerden kennen, tot en met de verloving. Kok heeft op een gegeven moment wel gezegd: iedereen moet zijn kop houden.”

Maat: “Ik vind het eerlijk gezegd spannend dat de kroonprins van toen de koning is van vandaag. Dat geeft het een extra laag, het gaat echt ergens over. Dat was ook spannend tijdens het maakproces, op het moment dat je door het sleutelgat mee kan kijken, bijvoorbeeld door die aantekeningen, dan zie je wel dat je als goed ingevoerde journalist nog weinig weet. Zeg maar dat in de public record 60 procent bekend is, dat tillen we met dit verhaal naar 80 procent.”

Politiek spel

De makers zien wel het voordeel van de twintig jaar afstand. “Spelers begrijpen beter wat er is gebeurd,” zegt Maat. “Michiel Baud zei: ‘Ik heb het gevoel gehad dat ik onderdeel was van een ragfijn politiek spel.’ Dat was hij ook. Op het hoogste niveau is er geschaakt door Kok en Van der Stoel. De politiek hete aardappel, daar moesten ze vanaf, maar het koningshuis moesten ze er tegelijkertijd bij houden.”

Tijdens de research heeft een bron die dicht bij de familie staat geprobeerd de makers af te houden van de documentaire. Hermans: “Gaandeweg dat gesprek begon hij ons te ontraden die serie te maken. Moet dit nou weer, belden van Zorreguieta in dat karretje naast Videla? Dat is toch verleden tijd?” Maat vult aan: “Dat triggerde ons juist dieper het verhaal in te gaan.”

Hermans vertelt dat ze die bron hebben uitgelegd wat ze beogen: op televisie tot geschiedschrijving komen. “We hebben geen moreel oordeel over de monarchie, helemaal niet! Gewoon: feiten checken, bronnen raadplegen en proberen zo dicht mogelijk bij de waarheid komen.”

Lessen voor Amalia

De aanloop naar Beatrix’ huwelijk ging niet eenvoudig met haar Duitse echtgenoot, Willem-Alexander ook niet. Kan prinses Amalia hier iets van leren voor haar eigen toekomstige huwelijk?

Hermans: “Ik zou haar gunnen dat het niet op deze wijze hoeft, dat is mijn eerste menselijke gevoel. Maar ook zij zal zich rekenschap van moeten geven dat ons model impliceert dat die parlementaire toestemming er moet komen.”

Maat: “Beatrix stond daar veel rationeler in, was zich veel bewuster was van die staatsrechtelijke component. Willem-Alexander is een veel emotioneler iemand, hij is impulsiever, zo laten we in de documentaireserie zien. Dat is een les voor Amalia.”

Een Porseleinen Huwelijk is vanaf maandag 31 januari vier dagen lang te zien om 22.15 uur bij BNNVara op NPO2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden