PlusInterview

Documentaire toont het activisme van fotograaf Nan Goldin: ‘Ze is altijd iemand geweest die regels brak’

In de documentaire All the Beauty and the Bloodshed portretteert Laura Poitras het werk en activisme van fotograaf Nan Goldin. ‘De recalcitrantie waarmee ze de kunstwereld tegemoet trad is ze ook als gerenommeerd kunstenaar niet verloren.’

Elise van Dam
Nan Goldin in ‘All the Beauty and the Bloodshed’. Beeld T.W. Collins
Nan Goldin in ‘All the Beauty and the Bloodshed’.Beeld T.W. Collins

“Een portret van een individu dat het tegen grote machten opneemt.” Zo omschrijft Laura Poitras haar documentaire All the Beauty and the Bloodshed. Het zou een beschrijving kunnen zijn van vrijwel al haar werk. Zoals haar films over klokkenluiders Edward Snowden (Citizenfour, 2014) en Julian Assange (Risk, 2016).

In dit geval is het individu de Amerikaanse fotograaf Nan Goldin, die in de jaren tachtig doorbrak met haar rauwe, intieme foto’s van vrienden en geliefden, gebundeld in het boek The Ballad of Sexual Dependency uit 1986. “Dat blies me omver,” vertelt Poitras. “De intimiteit ervan, het filmische. Haar beelden vertellen een verhaal dat voorbij het kader gaat.”

De laatste jaren ontpopte Goldin zich als activist. Met de door haar opgerichte actiegroep P.A.I.N. (Prescription Addiction Intervention Now) trok ze ten strijde tegen de familie Sackler, die via hun farmaceutische bedrijf Purdue Pharma een fortuin verdienden met de zeer verslavende pijnstiller Oxycontin. Een dubbele persoonlijke strijd voor Goldin. Ze was zelf verslaafd aan de pijnstiller en dat kostte haar bijna haar leven. Maar wat ook stak is hoe de Sacklers jarenlang hun reputatie witwasten met donaties aan musea als het Guggenheim en Metropolitan Museum of Art.

Voor Poitras was Goldins activisme de ingang die ze als filmmaker nodig had. Voor een conventioneel biografische documentaire over Nan Goldin had ze zich niet de juiste persoon gevonden. “Niet dat ik niet geïnteresseerd ben in Nan als mens, maar ik had die elementen nodig. De parallellen tussen haar werk en activisme, tussen de aidscrisis die ze in de jaren tachtig van dichtbij meemaakte en zichtbaar maakte in haar foto’s, en de huidige opioïdencrisis.”

Kantelpunten

“De eerste berichten in de Amerikaanse media gingen vooral over Oxycontin en Purdue Pharma,” vertelt Poitras over die crisis, die al aan zo’n half miljoen Amerikanen het leven kostte. “De Sacklers wisten gewiekst hun familienaam buiten het nieuws te houden.” Maar zoals de Amerikaanse onderzoeksjournalist Patrick Radden Keefe, die ook in de film zit, in zijn boek Empire of Pain: The Secret History of the Sackler Dynasty onomstotelijk aantoont: de Sacklers hadden hun vingers diep in de pap. “Ze wisten precies wat er gebeurde,” vat Poitras samen, “en waren actief betrokken in het agressief marketen van deze pijnstillers en het bagatelliseren van de verslavende effecten.”

“Wat mij bij politieke en maatschappelijke veranderingen altijd interesseert is hoe kantelpunten ontstaan,” vervolgt ze. “Op welk moment wat iedereen voor onmogelijk hield plotseling mogelijk blijkt. De eerste golf aan protesten van P.A.I.N. genereerden meteen veel aandacht. Maar de musea zwegen. Geen onderzoek, niets.” De houding van de musea laat zien hoe ongemakkelijk de verstrengeling is tussen kunst en kapitaal, zoals ook Renzo Martens liet zien in zijn documentaire White Cube.

Het kantelpunt kwam uiteindelijk toen de National Portrait Gallery in 2019 verklaarde verdere donaties van de Sacklers te weigeren, nadat Nan Goldin had gedreigd haar werk terug te trekken uit een gepland retrospectief. “Dat was mooi om te zien, maar duurde dus wel eerst anderhalf jaar. Hopelijk vangt de film iets van de vasthoudendheid die nodig is geweest.”

Recalcitrantie

Poitras legt dat activisme langs het levensverhaal van Goldin. Wisselend tussen het recente verleden en de jaren tachtig, trekt de film parallellen tussen haar werk en activisme en toont hoe het persoonlijke en politieke onlosmakelijk verbonden zijn in Goldin.

Regisseur Laura Poitras: ‘Nans weigering om voyeuristisch te zijn, om zichzelf buiten het kader te plaatsen, is zeldzaam en krachtig.’ Beeld
Regisseur Laura Poitras: ‘Nans weigering om voyeuristisch te zijn, om zichzelf buiten het kader te plaatsen, is zeldzaam en krachtig.’

Een voorbeeld dat Poitras aanhaalt is hoe ze de actie van P.A.I.N. in het Guggenheim, waar de actievoerders honderden doktersrecepten door de lobby lieten dwarrelen, in de film volgt met Goldins aankomst in New York als beginnend fotograaf. “Die juxtapositie laat zien dat ze altijd iemand is geweest die regels brak. De recalcitrantie waarmee ze de kunstwereld tegemoet trad is ze ook als gerenommeerd kunstenaar, met werk in de vaste collectie van elk groot museum, niet verloren.”

“Er zijn verschillende vormen van moed en haar bereidheid om te spreken over dingen waar de meeste mensen over zwijgen, op een heel persoonlijk level, vind ik ongelooflijk radicaal. Ook de manier waarop ze met de mensen werkt die ze fotografeert, de zeggenschap die ze hen geeft, is een cruciaal aspect van haar werk en daagt mij als documentairemaker uit na te denken over de relatie die je aangaat met de mensen die je filmt, je verantwoordelijkheid ten opzichte van hen. Nans weigering om voyeuristisch te zijn, om zichzelf buiten het kader te plaatsen, is zeldzaam en krachtig.”

“Ik vind altijd dat mijn films ook op een emotioneel niveau moeten werken, niet alleen intellectueel. Als mensen niets voelen bij wat ze zien, dan doe ik iets verkeerd. Maar in deze film zit een sensibiliteit die hem denk ik wel onderscheidt van mijn eerdere werk.”

Poitras stelt dat ze eigenlijk ook niet anders kon, met Goldin als subject. “Nan staat bekend om intimiteit, om haar bereidwilligheid zich kwetsbaar en rauw op te stellen. Als mijn documentaire niet eenzelfde emotionele diepte had aangeboord, dan had ik gefaald.”

All the Beauty and the Bloodshed is te zien De Balie, Cinecenter, Eye, Filmhallen, Rialto De Pijp, Rialto VU, Studio/K en Tuschinski.

Nan Goldin in het Stedelijk Museum

“Er was iets unieks en baanbrekends aan wat zij op dat moment deed,” zegt Poitras over het werk waarmee Nan Goldin in de late jaren zeventig en jaren tachtig doorbrak als fotograaf. Goldin fotografeerde haar vrienden, geliefden en zichzelf in hun dagelijks leven. Een ongepolijste weergave van de lichte en de donkere kanten van vriendschap, seks en queerness.

Zo baanbrekend als Goldins werk in de jaren tachtig was, zo relevant blijkt het ook vandaag nog. In het najaar strijkt in het Stedelijk Museum een grote overzichtstentoonstelling neer. This Will Not End Well brengt vrijwel al Goldins grote werken bijeen, in de specifieke expositievorm waar ze al vanaf het begin van haar carrière voor koos: diareeksen, voorzien van door haar gekozen muziek. Uiteraard zal haar beroemdste werk, The Ballad of Sexual Dependency, te zien zijn, maar ook minder bekend werk, zoals Soeurs, Saintes et Sibylles (2005), een indrukwekkende reflectie op de suïcide van haar zus toen Goldin elf jaar oud was.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden