Plus

Documentaire Mi país imaginario zit dicht op de huid van het geweld en de hoop in Chili

Patricio Guzmán (81), al vijftig jaar chroniqueur van de Chileense samenleving, focust in Mi país imaginario op de massale protesten die daar de afgelopen jaren leidden tot een politiek kantelpunt – en een gevoel van nieuwe hoop.

Joost Broeren-Huitenga
Still uit ‘Mi país imaginario’. Beeld
Still uit ‘Mi país imaginario’.

Het was geen uitbarsting maar een ontlading, stelt een van de activisten die Patricio Guzmán interviewt voor zijn documentaire Mi país imaginario. In zijn nieuwe film legt de Chileense docugrootmeester (in 2019 eregast op het Idfa) de protesten vast die eind 2019 losbarstten in zijn vaderland. Vanuit hoofdstad Santiago verspreidden massale protesten zich over het hele land. Op het hoogtepunt van de golf van protest verzamelden ruim anderhalf miljoen demonstranten zich rond het centrale plein van Santiago. Ze eisten meer democratie en een rechtvaardiger samenleving.

Het leidde voor Guzmán, zo vertelt hij in de opening van de film, tot een vreemd gevoel van déjà vu. In 1973 ging hij ook al de straat op om grootschalig protest vast te leggen, toen tegen de staatsgreep van Pinochet. Het resulteerde in het gevierde drieluik La batalla de Chile (1975/’76/’79), een verslag van een neergeslagen revolutie.

De protesten in 2019 zijn vergelijkbaar en toch fundamenteel anders, merkt Guzmán met een gretige nieuwsgierigheid op. “Er is geen sturende ideologie, geen leiders. Dit is nieuw.” Iets verderop verwoordt een activist het zo: “We staan met zijn allen aan het front. Iedereen is even belangrijk. De een is dapperder dan de ander, zeker, maar we staan schouder aan schouder.”

Guzmán vat de protesten in imponerende beelden van kolkende mensenmassa’s en gewelddadige botsingen met de oproerpolitie, maar meer nog in afgewogen en ingetogen commentaar van betrokken activisten, relschoppers, experts en kunstenaars – allen vrouwen.

Diepe verbondenheid

Op het filmfestival van Cannes, waar Mi país imaginario afgelopen mei in wereldpremière ging, vertelt Guzmán over zijn werkwijze bij het vangen van de chaos van deze protesten. “Ik schreef wel een soort scenario, maar dat was slechts een startpunt – een gids die telkens meeveranderde met de realiteit. Documentaires maken is onzeker werk vol risico’s. Soms neem je een afslag die nergens heen leidt en moet je op je schreden terugkeren. Of val je als een blok voor een personage dat uiteindelijk onbelangrijk blijkt en op de montagevloer belandt.”

Maar het omgekeerde kan ook gebeuren. “Iets heel eigenaardigs was dat de protesten precies zo bewogen als ik het voor me had gezien. Dat emotioneerde me, ik voelde een diepe verbondenheid, we bewogen met zijn allen dezelfde kant op. Op een andere manier was het met de politie eigenlijk precies hetzelfde – de agressie waarmee die reageerde was volstrekt voorspelbaar.”

Tekst gaat verder onder de video

De beelden zitten dat geweld in Mi país imaginario dicht op de huid, net als soms het vandalisme van de protesterende massa. Waar Guzmán in 1973 nog zelf de camera ter hand nam en zich in de strijd stortte, hield hij ditmaal – ver in de zeventig toen de opnamen plaatsvonden – wat meer afstand. “Ik sprak vooraf uitgebreid met mijn cameramensen, en vervolgens stuurde ik hen het gewoel in,” zegt hij glimlachend. Wat voor instructies ze kregen? “Soms vroeg ik ze om alleen maar close-ups te draaien. Niet eens van gezichten, maar een been, een oorbel, een steen op straat.”

Nieuwe protesten

Hoe vind je een eindpunt voor je film, als de geschiedenis zich maar eindeloos verder blijft ontwikkelen? Guzmán koos ervoor zijn film te eindigen met hoop, als president Piñera bij verkiezingen in 2021 wordt verslagen door de 35-jarige voormalig activist Gabriel Boric. “Het voelde alsof die hele periode van protest een eindpunt bereikte,” aldus Guzmán. “Het was een radicaal politiek kantelpunt, een conclusie voor de strijd. Daar wilde ik de film mee eindigen.”

Maar is hij echt zo hoopvol over het vervolg? Hij denkt even na. Dan: “Min of meer. Het is ingewikkeld, moeizaam, er zijn zo veel en zulke uiteenlopende problemen. Het wordt een uitdaging om echt iets te veranderen.”

Dat bleek al in het halfjaar tussen de première van de film en nu. De nieuwe grondwet werd afgerond – en vervolgens in een referendum verworpen. President Boric heeft aangekondigd aan te sturen op een nieuwe poging. Ondertussen laait het protest, dat al die tijd op een laag pitje is doorgegaan, alweer onherroepelijk op.

Patricio Guzmán

Hoewel Patricio Guzmán bekendstaat als de voornaamste chroniqueur van de Chileense maatschappij, een rol die hij met Mi país imaginario verder bestendigt, woont hij al decennia niet meer in Chili. Hij vertrok na de staatsgreep van Pinochet in 1973 uit zijn geboorteland, en hoewel hij er regelmatig terugkeerde heeft hij er sindsdien nooit meer gewoond. Hij leefde na zijn vertrek onder meer in Cuba en Madrid en woont inmiddels alweer lange tijd in Parijs. Maar al zijn films bleven altijd over Chili gaan – van het in ballingschap gemonteerde La batalla de Chile tot het recente, meer lyrische drieluik Nostalgia de la luz (2010), El botón de nácar (2015) en La cordillera de los sueños (2019).

Documentairemaker Patricio Guzmán: ‘Ik sprak vooraf uitgebreid met mijn cameramensen, en vervolgens stuurde ik hen het gewoel in.’
 Beeld ANP / AFP
Documentairemaker Patricio Guzmán: ‘Ik sprak vooraf uitgebreid met mijn cameramensen, en vervolgens stuurde ik hen het gewoel in.’Beeld ANP / AFP

Mi país imaginario

Regie Patricio Guzmán
Te zien in De Balie, Eye, Filmhallen, Rialto De Pijp, Rialto VU

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden