PlusFilmrecensie

Documentaire Martin Luther King vs. the FBI: onthutsend verslag van een heksenjacht

In zijn documentaire Martin Luther King vs. the FBI onthult Sam Pollard hoe de geheime dienst het imago van King probeerde te schaden. De archiefbeelden schetsen een onthutsend relaas.

null Beeld

Eigenlijk zou Martin Luther King vs. the FBI niet moeten bestaan. De documentaire van regisseur Sam Pollard gaat over de lastercampagne die de FBI opzette tegen de zwarte activist Martin Luther King. Aan de hand van archiefmateriaal en Hollywoodfilms schetst de documentaire een treffende impressie van de beeldvorming in de Verenigde Staten. Maar Martin Luther King vs. the FBI worstelt ook met zijn bestaansrecht.

Na zijn ‘I have a dream’-toespraak tijdens de March on Washington in 1963, werd King door de FBI aangemerkt als staatsgevaarlijk. Wat volgde was een jarenlange poging van de dienst om de baptistendominee in diskrediet te brengen – eerst aan de hand van zijn omgang met communisten, later met zijn buitenechtelijke affaires – die uiteindelijk culmineerde in een aansporing tot suïcide. De FBI zette een intensief ­afluisterprogramma op, met apparatuur in telefoons en hotelkamers, waarmee ze belastend materiaal verzamelden.

Om deze wanpraktijken naar buiten te brengen, moet de documentaire juist aandacht schenken aan de beelden en geluidsopnames die vergaard werden terwijl King alleen dacht te zijn. Dit is een kwestie waar de makers van Martin Luther King vs. the FBI zich ongetwijfeld lang over hebben gebogen – extra bemoeilijkt door het feit dat de surveillancetapes die de FBI maakte van King over enkele jaren, in 2027, openbaar worden gemaakt.

Dubbelleven

De keuze die de documentaire maakt – er wordt alleen gerefereerd aan Kings buitenechtelijke affaires, maar ze worden nooit besproken – is een soort middenweg. Dit waarborgt weliswaar de privacy van een man die werd verguisd door de FBI, maar het geeft tegelijk ­gewicht aan het idee dat zo lang werd gebruikt om King te discrediteren: dat hij een soort dubbelleven leidde.

De ­film lijkt daarmee te handelen vanuit de gedachte dat Kings seksleven zijn imago kon schaden. In een poging de aandacht af te leiden van wat we eigenlijk nooit hadden moeten weten, zet de documentaire Kings privéleven juist in de schijnwerpers.

De documentaire bevat een belangrijke scène waarin aandacht wordt gevestigd op het idee dat de seksualiteit van zwarte mannen vooral gevaarlijk is. Aan de andere kant wordt volledig voorbijgegaan aan de rol van zwarte vrouwen in de beweging. Er wordt ook weinig aandacht besteed aan Coretta Scott, zijn vrouw. En wat moeten we met de verkrachtingsbeschuldigingen, die door de FBI werden geuit?

Beeldvorming

Pas op het laatst is er tijd voor reflectie over dit soort kwesties. Het lijkt alsof de film in het voorgaande vooral een ­objectief beeld wil schetsen van wat er is gebeurd. Dat lukt aardig; vooral de vele archiefbeelden geven een waardevol inkijkje in de civil rights-beweging van de jaren zestig.

Maar dit gaat wel ten koste van waardevolle subjectiviteit.De vertellers, die allemaal een ander perspectief op de affaire hebben, komen pas aan het einde van de film in beeld en worden eerder alleen kort met hun naam aangeduid (en dus niet met hun functie), waardoor er onduidelijkheid bestaat over de waarde van hun inzichten.

Verbijsterend is Martin Luther King vs. the FBI niet echt – de lastercampagnes van de FBI en de middelen die het ­bureau daar voor inzette, zouden toch bekend moeten zijn. Boosmakend is de documentaire wel. Interessantst zijn daarbij de inzichten over het publieke imago van de FBI, gecureerd door FBI-baas J. Edgar Hoover en geholpen door Hollywoodfilms over dappere agenten (gespierde witte mannen van 1 meter 80) die mensenlevens redden.

Dit maakt duidelijk dat beeldvorming niet alleen iets is waaraan machtige mannen in pakken zich schuldig maken, maar ook de consumenten van het vermaak.

Regisseur Sam Pollard. Beeld Henry Adebonojo
Regisseur Sam Pollard.Beeld Henry Adebonojo

Vergeten verhalen

De Amerikaanse filmmaker Sam ­Pollard is vooral bekend om zijn ­documentaires. Als editor werkte hij aan meerdere films van regisseur Spike Lee, waaronder de fictiefilms Mo’ Better Blues, Jungle Fever en Bamboozled en de documentaires Four Little Girls en When The Levees Broke. Net als Martin Luther King vs. the FBI gaan deze over de geschiedenis van de zwarte bevolking in de VS. Daarmee is Pollard een soort historicus, die met zijn documentaires inzicht geeft in een vaak onderbelicht deel van de Amerikaanse geschiedenis. Het met een Oscar genomineerde Four Little Girls, geproduceerd en gemonteerd door Pollard, gaat bijvoorbeeld over de moord op vier zwarte meisjes door de Ku Klux Klan. Het vier­delige When The Levees Broke toont de impact van orkaan Katrina op de inwoners van New Orleans en stelt bovenal dat de ramp door de overheid voorkomen had kunnen worden.

Martin Luther King vs. the FBI

Regie Sam Pollard
Te zien in De Balie, Eye, Filmhallen, Rialto

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden