Plus

Dit stuk bevat spoilers over Star Wars, Titanic en Fight Club

De spoilervrees lijkt groter te zijn dan ooit. Is het nou echt zo erg om bepaalde details van een verhaal al te kennen? 'Als ik drie zinnen over de plot schreef, ging er al iemand zeuren.'

Brad Pitt in Fight Club. Beeld anp

'Sssst! Niets zeggen! Daar ben ik nog niet!" Iedereen die weleens met collega's praat, een verjaardagsfeestje bezoekt of Facebook gebruikt, kent deze angstkreet.

Spoilervrees is overal en lijkt alleen maar toe te nemen, tot een punt waar Wie Is De Mol?-kijkers zich maar helemaal afsluiten van sociale media en filmjournalisten steevast van 'spoilen' beschuldigd worden als ze een recensie publiceren.

Zijn we niet wat doorgeslagen in onze spoilerhysterie? Spoilers zijn van alle tijden, en iedereen heeft wel een ­eigen trauma. Misschien wist u al dat Jack het einde van Titanic niet zou halen. Of dat Tyler Durden in Fight Club alleen bestaat in het hoofd van de hoofdpersoon.

Druk om een serie af te kijken
Toch zijn we er tegenwoordig wel meer mee bezig, stelt VU-wetenschapper Benjamin Johnson. Hij doet onderzoek naar het fenomeen. "Dankzij de komst van het internet en sociale media zijn er veel meer plekken waar we spoilers kunnen tegenkomen. Daarnaast zijn er ook meer recensies: niet alleen in kranten en tijdschriften, maar bijvoorbeeld ook op blogs en platforms als amazon.com."

Ook de komst van uitgesteld kijken speelt mee, stelt hij. Sommige kijkers doen maanden over een seizoen van House Of Cards, andere zijn binnen een paar dagen klaar. "Veel mensen voelen een druk om zo'n serie snel af te kijken, om maar niet met spoilers te maken te krijgen."

Maite Karssenberg kent die druk. Afgelopen winter voerde ze een experiment uit voor online tijdschrift hard//hoofd: veertig dagen zonder beeldschermen. Dus ook geen series kijken. En al gauw bleek: spoilers zijn overal.

Bryan Cranston als Walter White in de serie Breaking Bad. Beeld anp

Op je hoede
"Dan belde een vriendin en begon ze per ongeluk over de laatste aflevering van Girls. Of ik sloeg een krant open om meteen te lezen wie er uit Wie Is De Mol? was." Op werk of met vrienden voelde ze zich vaak een buitenbeentje, omdat ze niet kon meepraten.

"Iedereen had het bijvoorbeeld over Langs De Oevers Van De Yangtze, die serie over China, maar die had ik dan weer niet gezien."

Ook Danny Nomden heeft last van spoilervrees. Hij volgt meerdere series die spoilergevoelig zijn en is daarom voortdurend op zijn hoede. "Tijdens Wie Is De Mol? heb ik me daar ontzettend aan geërgerd. Ik was niet altijd in de gelegenheid mee te kijken op zaterdag, maar vaak kon ik dan diezelfde avond al op Twitter lezen wie eruit was."

Neem geen enkel risico

Unspoiler
Deze plug-in voor Google Chrome waarschuwt op websites en sociale media voor mogelijke spoilers. Je vult zelf in welke woorden spoilergevoelig zijn, bijvoorbeeld filmtitels of namen van personages of regisseurs. De plug-in scant alleen teksten, dus bij beeldmateriaal verschijnt er geen waarschuwing.

Star Wars Spoiler Blocker
Deze Google Chrome plug-in werkt ­hetzelfde als Unspoiler, alleen dan toegespitst op Star Wars. Je hoeft er zelf niets voor te doen: woorden die een ­risico vormen, bijvoorbeeld ‘Rey’ of ‘R2-D2’, worden automatisch herkend. ‘Gevaarlijke’ sites worden afgeschermd totdat je goedkeuring geeft ze te laten zien.

YouTube Comment Snob
De ‘comment section’ onder trailers op YouTube is vaak een broeinest van spoilers. Met behulp van deze plug-in (beschikbaar voor Google Chrome en Mozilla Firefox) zijn die reacties niet zichtbaar.

Opschepperij
Met de reactie 'kijk dan niet op Twitter' hoef je bij hem niet aan te komen. "Dat vind ik zo'n onzin! Hoe moeilijk is het om die informatie even voor je te houden?"

Het is een goede vraag: waarom spoilen mensen eigenlijk? Er is geen onderzoek naar gedaan, zegt Johnson, maar hij vermoedt dat het een soort opschepperij is.

"Veel mensen willen toch even laten weten: ik heb die film of ­aflevering al gezien." Hoe vervelend zijn spoilers? Beleef je écht geen plezier meer aan een film als je de onverwachte plotwending al kent of weet welk personage doodgaat? Johnson onderzocht in hoeverre een spoiler de verhaalbeleving beïnvloedt.

Unspoilen
"Kort komt het erop neer dat onze vrees buitenproportioneel is. Spoilers hebben doorgaans inderdaad een negatief effect op de verhaalbeleving, maar dat effect is erg klein. Dus vaak weegt de angst voor een spoiler, of de irritatie als iemand ermee te maken krijgt, niet op tegen het echte effect op de kijkervaring."

Ook persoonlijkheid speelt een rol, ontdekte hij. Mensen die het prettig vinden veel emotie te ervaren bij een verhaal, of aan het denken gezet willen worden, hebben meer last van spoilers. Maar er zijn ook lezers en kijkers die dit niet belangrijk vinden: zij vinden die informatie juist handig omdat het ze helpt het plot te volgen."

Het paradoxale van dit onderzoeksgebied is dat je nooit met zekerheid kunt zeggen of een film nou echt minder leuk was na een spoiler. Als je niet had geweten dat Jack doodgaat in Titanic, of dat Edward Norton en Brad Pitt in Fight Club dezelfde persoon zijn, had je er misschien meer van genoten. Maar dat zul je nooit weten, want je kunt ­jezelf niet 'unspoilen'.

Pavlovreactie
Johnson: "We kunnen inderdaad alleen de ervaringen van verschillende mensen vergelijken: de ene groep mensen krijgt een verhaal met spoiler, de andere groep doet het zonder."

Journalist André Nientied vraagt zich al bijna twintig jaar af hoe The Sixth Sense was geweest als iemand hem níet van tevoren had verteld dat het personage van Bruce Willis al de hele film dood is. "Dat verwijt ik diegene nog steeds." Tegelijkertijd heeft hij, in de 25 jaar dat hij film­recensies schreef voor Nieuwe Revu en later voor Nu.nl, ook regelmatig het label 'spoiler' gekregen.

"Op een bepaald moment leek het wel een pavlovreactie: als ik ook maar drie zinnen over de plot schreef, was er altijd wel iemand die ging zeuren. Terwijl er niets werd verklapt. Ga dan eerst de film eens kijken, dacht ik dan."

Hoe zou de The Sixth Sense zijn als je niét van tevoren weet dat Bruce Willis al de hele tijd dood is? Beeld anp

Han Solo Dies
Rond de première van Star Wars: The Force Awakens was de hysterie op een hoogtepunt. "Ik las dat een Amerikaan was gaan rondrijden in een auto met de tekst: 'Han Solo dies'. Dat vond ik eigenlijk wel geestig."

Toch heeft de toenemende spoilerhysterie ook voordelen, denkt hij. "Mensen lijken elkaar er nu meer voor te behoeden. Toen de Netflixdocumentaire Making A Murderer verscheen, las ik overal het advies: zoek geen informatie op internet, maar kijk eerst de hele serie. Dat vond ik een goede zaak."

Hoewel filmjournalisten over het algemeen erg voorzichtig zijn met wat ze prijsgeven, zijn er uitzonderingen. "Tijdens het filmfestival in Cannes wordt er gigantisch gespoiled. Ik herinner me de wereldpremière van Antichrist van Lars von Trier: al binnen een uur stond die bekend als de film waarin actrice Charlotte Gainsbourg haar eigen clitoris afknipt. Dat had een recensent namelijk al op Twitter gezet."

Verjaringstermijn
Over de etiquette valt te twisten. Wat is bijvoorbeeld de verjaringstermijn? Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die nog steeds een keer aan de serie Breaking Bad moeten beginnen, betekent dit dan dat we er nooit over mogen praten?

"Welnee," zegt Nientied. "Vraag iemand gewoon even of hij een bepaalde aflevering of film al heeft gezien, voor je losbrandt." Nomden houdt op sociale media een termijn van een week aan. "Daarna bekijk je Twitter op eigen risico, vind ik. Je kiest er tenslotte zelf voor om een aflevering pas later te kijken."

Steven Avery staat centraal in de documentaireserie Making A Murderer Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden