PlusBoekrecensie

Dit boek uit 1946 was de eerste bestseller van een Afro-Amerikaanse

Ann Petry’s De straat uit 1946, nu heruitgegeven, was de eerste bestseller van een Afro-Amerikaanse. Een zedenschets en genadeloze maatschappijkritiek.

Beeld Getty Images/Michael Brennan

‘Ze zat hier vast in deze straat, en in dit donkere, vuile huis. Het zou lang duren om hier weg te komen,’ stelt de jonge, zwarte, alleenstaande moeder Lutie Johnson mismoedig vast, nadat ze haar hoop op een bete­re toekomst in rook heeft zien opgaan. Ann Petry’s debuutroman De straat uit 1946 was de eerste bestseller van een vrouwelijke Afro-Amerikaanse auteur. In deze zedenschets en ­genadeloze maatschappijkritiek laat ze zien wat het betekende om zwart te zijn in Harlem (NY) in de jaren veertig.

Nadat Lutie haar huwelijk in duigen heeft zien vallen en ze een tijdje bij haar alcoholistische ­vader heeft ingewoond, vindt ze voor zichzelf en haar achtjarige zoon Bub een klein flatje in 116th Street in Harlem. ‘Wonen aan een straat zoals 116th Street of zwart zijn, of een combinatie van beide had van haar pa een sluwe ouwe vos en een alcoholist gemaakt en had haar moeders leven in de kiem gesmoord. (...) Maar haar zou niets van dat alles overkomen, besloot ­Lutie, want zij zou zich verzetten en ze zou haar verzet nooit of te nimmer staken.’

Gewaagde roman

Lutie is vastberaden en geobsedeerd om ‘de straat’ te ontvluchten. Ze is ervan overtuigd dat iedereen die dat wil, hard genoeg werkt en ­genoeg vooruitdenkt, rijk kan worden. In die zin is ze ‘typisch een Amerikaanse’, schrijft de Amerikaanse auteur Tayari Jones in de inleiding van deze heruitgave. ‘Maar ze is wel een zwarte Amerikaanse. En die twee kenmerken harmoniëren niet altijd even goed met elkaar.’ Dat de Amerikaanse droom voor een arme, zwarte vrouw in Harlem bijna onhaalbaar is, wordt ­Lutie dagelijks ingewreven.

De straat was, zeker in de jaren veertig, een zeer gewaagde roman, geschreven vanuit een nieuw perspectief. Hoewel het boek anders doet vermoeden, kwam Petry (1908-1997) uit een redelijk welvarend milieu, uit een klein stadje waar de omstandigheden voor die paar zwarte gezinnen veel beter waren dan voor de vele zwarte ­gezinnen in de grote stad.

Vernederende plek

Petry beschrijft het zwarte perspectief op een manier die niet karikaturaal is (zoals zwarte personages vaak in boeken van witte auteurs van die tijd in bijrollen werden opgevoerd als clownesk, dom, dienstbaar, crimineel en seksueel losbandig). Maar ze laat ook zien wat het betekende om een (knappe) zwarte vrouw te zijn en zowel door witte mannen en vrouwen als zwarte mannen als hoer of sloof te worden gezien. Dit maakt de wereld een bedreigende, ­vijandige en vernederende plek.

Luties woedende ondertoon staat het verhaal niet in de weg, maar maakt haar verbolgenheid over zoveel onrecht invoelbaar. Hoe ontsnap je aan het onwrikbare vooroordeel van ‘de ander’; de witte in dit geval? vraagt ze zich af met haar scherpe, analytische, sociologische blik. Lutie Johnson maakt op onvergetelijke wijze inzichtelijk hoe racisme alle gebieden van een mensenleven aantast.

Ann Petry, De straat, Vertaald door­ ­Lisette Graswinckel, Atlas Contact, €24,99, 416 blz
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden