Plus Expositie

Dit aaibare heerschap was in het Oude Egypte de god van iedereen

In het Allard Pierson Museum is vanaf vrijdag de tentoonstelling Bes, kleine god in het Oude Egypte te zien. De aaibare Bes was de god van iedereen. Hij bewaakte het huis en hielp bij het zwanger worden.

Bes, met zijn dikke buik, korte been­tjes, en uitgestoken tong, stond dicht bij de mensen. Beeld collectie Museum August Kestner Hannover

Het feesteiland Ibiza is naar hem vernoemd, maar hij behoorde niet tot het grote goden­pantheon van Egypte. Hij werd niet vereerd als Ra, Osiris of Isis. De vrij onbekende Bes, met zijn dikke buik, korte been­tjes en uitgestoken tong, was meer een huis-tuin-en-keukengodje. Om hem draait de tentoonstelling Bes, kleine god in het Oude Egypte, die vanaf vandaag te zien is in het Allard Pierson Museum.

Bes was in de periode van 2450 voor Christus tot 300 na Christus in Egypte de god, maar ook de vriend van iedereen. Hij was een bezweerder van het kwaad, een bewaker van het huis, maar werd als een vruchtbaarheidsgod ook aangeroepen als vrouwen zwanger wilden worden of als er feest gevierd ging worden (hij was ook god van de drank). En als je in nood verkeerde, kon je altijd een beroep op Bes doen.

“Het is een schattig, klein godje,” zegt Kathelijne Eisses, projectmanager tentoonstellingen van het Allard Pierson, en ze wijst op de beeldjes van Bes die in vitrines te zien zijn. “Interessant om ook deze kant van Egypte eens te laten zien. Meestal gaat het in tentoonstellingen over farao’s, de piramides en het dodenrijk, maar niemand kent Bes, terwijl hij in het dagelijkse leven van de Egyptenaar misschien wel de belangrijkste god was. Omdat hij zo dicht bij de mens stond.”

Niet voor mummies

“Die paradox is fascinerend,” aldus museum­directeur Wim Hupperetz. “En er is nog nooit zo’n grote, exclusieve tentoonstelling over Bes gemaakt. We brengen die als een vrolijke, zeer toegankelijke familietentoonstelling.”

Eisses: “Bes wordt geïntroduceerd met een animatiefilm van drie minuten van Mirjam Debets. En dan zijn er dus vele beelden en gebruiksvoorwerpen te zien waarop Bes is afgebeeld. Aan het einde van de tentoonstelling kan iedereen op een computer zijn eigen Bes samenstellen.”

Bes, kleine god in het Oude Egypte is daardoor meer een cultuurhistorische tentoonstelling geworden, terwijl het Allard Pierson een archeologiemuseum is. “Dit is een nieuwe manier om een archeologische verzameling te presenteren,” zegt Eisses. “Er is heel erg ingezet op het verhaal en het verhalende. De werktitel was: Mijn vriend Bes. Waar we naartoe willen aan het eind van de tentoonstelling, is dat je snapt waarom jij ook een vriend als Bes zou willen hebben. Want ook nu, duizenden jaren later, zoeken we bescherming, loert het gevaar.”

Hupperetz: “Heel knap dat je een universele betekenis kunt geven aan zo’n specifieke god, ver weg in de tijd, ook in afstand. We kwamen er ook achter dat iedereen die hem zag, met hem wegliep. Het is een allemansvriend, het is net een aaibare stripfiguur.”

Er waren in het oude Egypte geen tempels of grote beelden van Bes, hoewel hij wel op tempelpilaren is afgebeeld als een bewaker van die tempels. Brokstukken van die tempels, met andere archeologische vondsten van een opgraving in Soedan (dat tot het oude Egypte behoorde), zijn op de expositie te bewonderen.

Wel zijn er ontzettend veel amuletten gevonden met de beeltenis van Bes. “Maar alleen in huizen of in resten van nederzettingen. Nooit op mummies,” zegt Eisses. “Hij staat op potjes en pannetjes en olielampjes en bedden. Er zijn ook veel mallen van die amuletten gevonden, wat wijst op een vroege vorm van massaproductie. Bes was echt een god die midden in het leven van de Egyptenaren stond.”

Bes, kleine god in het Oude Egypte. T/m 8 maart, Allard Pierson Museum, Oude Turfmarkt 127-129. A.s. zondag is het museum op de Open Deurendag van 13.00 tot 17.00 uur gratis toegankelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden