PlusInterview

Directeur Muziekgebouw: ‘Er staat in de muziekwereld veel op het spel’

Met de nieuwe serie Up Close voegt het Muziekgebouw zich voor de derde keer naar de eisen van de coronacrisis. 

Maarten van Boven:  ‘Financieel gezien zou je er beter aan doen de deur deemoedig te sluiten en te bidden voor betere tijden.’
 Beeld Erik van Gurp
Maarten van Boven: ‘Financieel gezien zou je er beter aan doen de deur deemoedig te sluiten en te bidden voor betere tijden.’Beeld Erik van Gurp

Maarten van Boven (50), directeur van het Muziekgebouw, leeft sinds maart naar eigen zeggen in een soort tussentijd. “Alles wat we kenden, hebben we moeten loslaten. We zijn opnieuw op zoek naar betekenis, waarbij alle maatregelen die ons door de overheid worden opgelegd voor extra beperkingen zorgen. Tegelijkertijd denk ik dat, zoals het spreekwoord zegt, zich in de beperking de meester toont, dus we zien deze tijd ook als een kans op zoek te gaan naar nieuwe concertvormen. De serie Up Close, waarmee we afgelopen week zijn begonnen, is er daar een van.”

Deze tijd vergt veel veerkracht van elke organisatie. Het Muziekgebouw heeft bijvoorbeeld inmiddels drie nieuwe concertformules ontwikkeld. “Na de terrasconcerten in de zomer, de eerste bypass die we ontwikkelden, en de anderhalvemeterconcerten waarbij we niet meer dan 200 mensen konden ontvangen, is Up Close alweer de derde,” zegt Van Boven. “Gelukkig zie je bij het publiek en zeker ook de musici meteen het geluk dat van iedereen afstraalt bij die livemuziekervaringen en de bijbehorende magie die wordt gecreëerd. Dan weet je ook weer waar je het voor doet.”

Zoeken naar andere vormen

Tot zover het goede nieuws, want bedrijfseconomisch noemt Van Boven het allemaal gekkenwerk. “Onze zaalcapaciteit is normaal 725 stoelen. Nu zijn dat er dertig. Als je in het beste geval uitgaat van twee concerten op een avond bereik je dus nog geen tien procent van je terugverdiencapaciteit. Intussen lopen de vaste kosten gewoon door. Het komt erop neer dat hoe meer je doet, hoe meer geld het kost. Als het puur financieel bekijkt, zou je er beter aan doen de deur deemoedig te sluiten en te bidden voor betere tijden.”

Maar het bedrijfseconomische aspect is voor het Muziekgebouw niet de essentie. “We hebben een verantwoordelijkheid voor de musici, de componisten, de makers, het publiek en de stad. Mensen hebben behoefte aan de beleving van muzikale schoonheid, aan het contact dat daarbij hoort, aan verdieping en contemplatie. Gelukkig kunnen we dat wel bieden. Daarom gaan we op zoek naar andere vormen om die muziek te laten klinken. We kunnen niet anders.”

Zoals alle organisaties teert ook het Muziek­gebouw in op het eigen vermogen. “We weten dat we leeglopen. En er zijn steunpakketten van de overheid en andere regelingen, die de kwetsbare mensen in de sector kunnen helpen. Amsterdam wordt relatief hard geraakt, doordat hier de grootste concentratie kunstenaars zit, een oververtegenwoordiging van de sectoren toerisme en cultuur. Je ziet daardoor dat de werkloosheid in vergelijking met de rest van Nederland hier vele malen harder groeit. Daar moet over worden nagedacht.”

Volgens Van Boven komt er een moment waarop de zaak stagneert, maar weet niemand wanneer dat aanbreekt. “De Raad voor Cultuur heeft de minister voorgesteld het huidige Kunstenplan verder door te trekken. Dat loopt nu tot 2024, maar misschien moet dat worden uitgesteld tot 2026 of 2027, om de sector de mogelijkheid te bieden weerbaar te worden. Alles hangt af van hoe lang deze situatie duurt. Wat dreigt is een verlies aan cultureel vermogen. Alle netwerken die we met z’n allen hebben opgebouwd, het samenspelen van orkesten – als je dat niet overeind kunt houden, verlies je iets wat je niet zomaar weer kunt opbouwen. Er staat veel op het spel.”

Van Boven is er overigens van overtuigd dat de overheid doet wat ze kan, met steunpakketten van eerst 300 miljoen en daarna nog eens 482 miljoen euro.

Grote intimiteit

Met de nieuwe serie Up Close, die live voor dertig mensen te zien en te horen zal zijn, maar ook als stream beschikbaar komt, gingen Van Boven en zijn team op zoek naar een manier om de concertervaring ‘te evenaren of zelfs te overtreffen’.

“Door met camera’s dicht op de musici te werken krijg je een perspectief dat je nooit kunt hebben als je in de zaal zit. De minuscule stofdeeltjes die opwaaien als de hamer in de het binnenwerk van de piano de snaar raakt bijvoorbeeld. Of de ademhaling van de pianist. Of de toelichting die je op het concert kunt geven. We zijn nu aan het kijken of en in hoeverre dat de ervaring verrijkt.”

“Het eerste concert, van Asko|Schönberg, heb ik in de zaal meegemaakt, en daarna ben ik als snel naar huis gegaan om de streaming te bekijken. Mijn eerste conclusie was dat de grote intimiteit van zo’n registratie zeker iets oplevert. Je gaat als luisteraar echt deel uitmaken van het concert.”

Blijft over: het verdienmodel. Dat is er niet. Wel krijgen de kijkers de gelegenheid iets te doneren. “En dat gebeurt ook wel, gelukkig. In deze fase vind ik dat wel een mooie en elegante manier, maar we zijn er nog lang niet over uitgedacht.”

Tweede concert in Up Close: donderdag met violiste Diamanda La Berge Dramm, om 17.00 en 20.00 uur. Livestream om 20.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden