Interview

Directeur Grachtenfestival: 'We zijn een festival zonder festivalterrein'

Voor directeur Marie-Luce Bree is het Grachtenfestival 2019 haar eerste editie. Van de 270 concerten op 90 locaties is een derde gratis, al gaat het haar vooral om de spreiding. 'We willen een festival zijn voor alle Amsterdammers.'

Marie-Luce Bree. Beeld Linda Stulic

Toen Marie-Luce Bree (Muscat, Oman, 1972) in 1996 afstudeerde in politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, zou het nog een jaar duren voordat het Grachtenfestival werd opgericht. Er was alleen het Prinsengrachtconcert, dat ze als studente voornamelijk associeerde met 'vergeefs trekken en duwen om door de mensenmassa heen te komen om in de hoop een glimp van de musici op het ponton voor het Pulitzer Hotel op te vangen'.

"Ik ging in Amsterdam Internationale Betrekkingen studeren om de wereld te snappen," zegt ze met gevoel voor ironie. "Na mijn stage in mijn laatste jaar, bij de Verenigde Naties, wist ik zeker dat de bureaucratie van de internationale politiek en ik elkaar nooit zouden liggen. Dus dat was dat."

Bree werkte daarna onder meer bij het Stedelijk Museum en bij Cirque du Soleil, waarna twaalf jaar volgden als adjunct-directeur van Foam. "Daar vond ik de balans tussen die beide werelden, net als nu als directeur van het Grachtenfestival. Na Foam was ik klaar voor een volgende stap."

Het Grachtenfestival van 2019, editie nummer 22 van 9 tot en met 18 augustus, is het eerste dat op tien achtereenvolgende lange dagen in augustus onder haar leiding zal plaatsvinden. Ze nam het stokje over van Mirjam Barendrecht, die in 2014 de functie van Lidy klein Gunnewiek kreeg overgedragen, die op haar beurt weer de opvolgster was van Alma Netten, met wie het in 1998 allemaal begon.

Veelheid

Het Grachtenfestival, dat onder leiding van Netten uitgroeide tot 166 muzikale evenementen op zestig locaties in de stad, ging in 2009 wegens geldgebrek even kopje onder, maar door een gift van Fonds21 (destijds het SNS Reaal Fonds) kon een doorstart worden gemaakt. Nu, twee directeuren verder, is het festival levendiger en omvangrijker dan ooit te voren.

Door de aandacht voor jonge talenten uit de klassieke muziek, de jazz en alles daartussen en naast, vervult het Grachtenfestival een unieke rol in het Nederlandse muziekleven. Voeg daarbij de laagdrempeligheid, de toegankelijkheid en de veelheid aan bijzondere locaties en je hebt het antwoord op de vraag waarom het zonder twijfel het sympathiekste festival van ons land is.

Brees drijfveren zijn niet vrij van idealisme. "Je doet dit omdat je de wereld een beetje mooier wilt maken door iets te brengen dat misschien niet vanzelfsprekend bij mensen op hun pad komt. Foam had de pretentie kunst, fotografie in dit geval, toegankelijk te maken. Bij het Grachtenfestival geldt dat voor muziek. We willen een groot publiek bereiken, maar níet door louter te programmeren wat de massa graag zou willen horen. We hechten aan authenticiteit en vooral ook kwaliteit, maar zodanig dat het zowel kenners en liefhebbers, als mensen aanspreekt die niet of nog niet makkelijk een kaartje kopen voor een concert in het Concertgebouw. Bij ons is een derde van de programma's gratis toegankelijk!"

Waar komt die emancipatoire drift bij u vandaan?

"Uit dezelfde bron als de impuls om politicologie te gaan studeren. Als je het geluk hebt onder buitengewoon gelukkige omstandigheden op te groeien, omdat je de mazzel hebt dat je wiegje in Nederland staat en niet in een land waar bommen vallen, en je genoeg hebt meegekregen waardoor je ook hoger onderwijs aankunt, heb ik het gevoel dat je daar iets mee moet doen. Dat je méér moet doen dan alleen centjes voor jezelf verdienen. Dat gevoel had ik als kind al. De excellentie van de artistieke programmering van het Grachtenfestival staat buiten kijf, maar ik zie heel graag dat de maatschappelijke kanten van het festival geen bijproduct zijn."

En hoe zou u die maatschappelijke kant in één zin formuleren?

"Dat muziek verbindt. Dat je in een stad als Amsterdam, met al zijn uitdagingen, een podium kunt bieden aan jonge musici, die je vindt door te scouten bij de conservatoria, waar je mensen van achttien tegenkomt die al veertien jaar hun instrument bespelen. Wij vullen het gat tussen het conservatorium en de grotere podia met liefde in, vanuit de gedachte dat een bezoek aan een concert een gegarandeerde positieve ervaring oplevert."

Editie 22 van het Grachtenfestival telt meer dan 270 concerten op honderd locaties. Maar Bree wil niet te veel nadruk leggen op die getallen. "Het gaat om de spreiding. We zijn een festival zonder festivalterrein, al staat ons hoofdkwartier in het Compagnietheater, waar ook veel gebeurt. We zitten tegenwoordig ook tot ver in Amsterdam-Noord en gaan dit jaar ook naar de Gooi- en Vechtstreek, met tien concerten in vijf verschillende dorpen."

Een derde van de concerten is gratis: dat duidt op een gezonde financiële huishouding.

"Ja, financieel zijn we gezond, dankzij een enorme lappendeken van fondsenwerving. Bedrijven, cultuur- en welzijnsfondsen, stadsdelen en particulieren dragen alle een steentje bij. Veel ambassadeurs vinden het geweldig dat er dankzij ons een nieuwe generatie musici ontdekt en gezien kan worden. De gratis buurtconcerten zijn toegesneden op de plekken waar ze plaatsvinden. Je hebt daar bijvoorbeeld te maken met omgevingsverkeer, dus dan moet je meer koperblazers of meer versterking gebruiken, omdat je anders niet boven het gepiep van de trams uitkomt."

Een van de oudste onderdelen van het festival zijn de huiskamerconcerten. Zijn die nog steeds zo populair?

"Zeker! De HTD's, zoals wij ze intern noemen: de Huis-, Tuin- en Dakterrasconcerten. Mensen vinden het fantastisch om bij anderen in huis te komen. Dat gaat via een ingenieus systeem. Het publiek hoort via een sms waar het concert is, om de privacy van de mensen die hun huiskamers beschikbaar stellen te beschermen. Het aardige is ook dat we daar de jongsten onder de musici laten optreden, omdat het publiek tot maximaal veertig man beperkt blijft. Dat is misschien nog veel spannender dan een concert in een zaal geven. In die huiskamers zit het publiek veel dichterbij. De virtuositeit van deze musicerende kinderen blijft me verbazen. Ze spelen vaak al zó goed!"

In de Washington Post schreef de muziekredacteur dat klassieke muziek nog steeds erg wit is. Is dit iets waar het Grachtenfestival mee bezig is?

"Absoluut. Diversiteit is voor ons belangrijk. Het laatste wat je wilt is je programmering ervoor aanpassen, maar in ons geval past het heel erg bij ons. We willen een festival zijn voor alle Amsterdammers. We komen in alle stadsdelen en deden al wereldmuziek, al afficheerden we het liever niet zo omdat er een neerbuigende kant aan die term zit. Bij het Concertgebouw spreken ze van 'de beste klassieke muziek en jazz uit alle werelddelen'. Dat is een route die ik graag wil bewandelen, zonder uit het oog te verliezen dat we een festival voor klassieke muziek zijn."

"Vergeet ook niet dat we met Amsterdam, Den Haag en Rotterdam drie internationaal zeer hoog aangeschreven conservatoria hebben. De jazzafdeling van Amsterdam is zelfs tweede van de wereld. Daar komt heel veel internationaal talent op af, ook uit Azië en Zuid-Amerika. En die kunnen allemaal op het Grachtenfestival spelen, waarna een klein meisje of jongetje met dezelfde achtergond kan denken: hé, misschien is zoiets ook voor mij. Als we daar iets aan zouden kunnen bijdragen, doe ik dat heel graag."

Het thema is dit jaar Schatten van Vrouwen.

"Hiermee willen we vieren dat er tegenwoordig vrouwelijke musici zijn op topposities en dat de composities van vrouwen meer gezien worden. Stukken van de man gingen in de kluis, die van de vrouw in een laatje. Er is dus minder bewaard gebleven. Saxofoniste Kika Sprangers kreeg de compositieopdracht puur op eigen meritis. Je kunt over de nieuwe feministische golf veel zeggen, maar gelijkheid komt niet vanzelf goed. Je moet het agenderen. En dat hebben we dus gedaan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden