PlusAchtergrond

Digitale kunst salonfähig? ‘Ze kopen plaatjes voor veel te hoge bedragen’

Is digitale kunst door de recordveiling bij Christie’s salonfähig geworden? Waarschijnlijk niet. Maar de technologie die handel in digitale kunst mogelijk maakt, staat voor een doorbraak.

Simpel te kopiëren en te printen, maar aangevuld met een NFT uniek genoeg voor een veilinghit à 69,3 miljoen: Everydays – The First 5000 Days van Beeple. Beeld AP
Simpel te kopiëren en te printen, maar aangevuld met een NFT uniek genoeg voor een veilinghit à 69,3 miljoen: Everydays – The First 5000 Days van Beeple.Beeld AP

Het bieden begon bij honderd dollar en stopte pas bij 69,3 miljoen (58,7 miljoen euro). Daarmee is Everydays – The First 5000 Days het op twee na duurste kunstwerk van een nog levende kunstenaar dat ooit geveild werd. Daar komt bij dat maker Mike Winkelmann, beter bekend als Beeple, tot deze veiling relatief onbekend was. Het bewuste werk is volledig digitaal – een jpeg-collage van de werken die hij sinds 1 mei 2007 heeft gepost. En de koper heeft ook nog eens betaald met bitcoins.

Saillant detail: de verkoop van Everydays verliep via Christie’s. Dat een internationaal gerenommeerd veilinghuis zowel digitale kunst als betaling in cryptovaluta omarmt, is een teken dat beide mainstream zijn geworden.

Arno Verkade, managing director van Christie’s Amsterdam, spreekt van een calculated risk. “We wisten wel wat we hiermee aangingen. Werk van Beeple heeft al eerder veel opgebracht. Christie’s lanceert geen jonge kunstenaars, daar heb je galeries en andere podia voor. Waar wij goed in zijn is iets heel professioneel in de markt zetten en dat promoten.”

Eigendomsbewijs

Kopers van digitale kunst verwerven niet het werk zelf, dat staat veelal gewoon op internet, maar een non-fungible token (NFT, zie kader) dat fungeert als uniek eigendomsbewijs. Veel NFT’s worden gekocht door jonge bitcoinmiljonairs, maar er zijn ook andere verzamelaars. Verkade: “We hebben het over de bovenkant van de markt, over mensen die meer dan tien miljoen voor een kunstwerk kunnen neertellen.”

Het is niet verwonderlijk dat Christie’s graag wil meedoen in de nieuw ontstane markt voor peperdure digitale kunst. In het afgelopen jaar werd het veilinghuis gedwongen om bijna alles online te verkopen, terwijl dat voor de coronatijd nog een minderheid was. “Het sociale deel van de kunstmarkt, de beurzen en de kijkdagen komen wel terug. Maar het wordt nooit meer zoals het was.”

Nieck de Bruijn van Upstream, een Amsterdamse galerie die al jaren digitale kunst verkoopt, bekijkt het recente veilingrecord met enige scepsis. “De aandacht die er momenteel is voor NFT’s wordt aangewakkerd door de grote bedragen waarvoor ze soms worden verhandeld. Dan gaat het ook over hebzucht en dan zijn mensen ineens geïnteresseerd. De kopers zijn vaak mensen die cryptovaluta zien als speelgeld. Ze kopen plaatjes voor veel te hoge bedragen.”

Megaboost

NFT’s vormen maar een klein onderdeel van het domein van de digitale kunst. Het aanbod bestaat uit heel veel creatieve uitingen, maar het meeste daarvan heeft weinig met kunst te maken en is ook niet gemaakt door autonome kunstenaars, benadrukt De Bruijn. “Dat zie je eigenlijk ook aan die Beeple. De meeste kunstkenners zullen niet erg warm lopen voor zijn werk.”

Op zich is Gaby Wijers, directeur van het Amsterdamse digitale media-instituut Lima, blij met alle media-aandacht die de veiling van Beeples werk heeft gegenereerd. “Het zou een megaboost voor de digitale kunst kunnen zijn.” Maar ook zij heeft bedenkingen bij het werk van Beeple. “Het is bijna gadgetachtig, een beetje vergelijkbaar met de allereerste tweet die afgelopen week is verkocht voor bijna drie miljoen dollar. Dat de koop gesloten is met bitcoins, waarvan we eigenlijk niet weten wat ze waard zijn, doet vermoeden dat het hier minder om de inhoud gaat en meer om speculatief beleggen. De kunst fungeert als alternatieve asset, vergelijkbaar met goud of antieke meubels.”

Onvolwassen

Ook Jan Robert Leegte, al sinds de jaren negentig actief als digitaal kunstenaar, heeft geen hoge pet op van de aangeboden NFT’s en Beeples werk. “Het is een nogal conservatieve en onvolwassen toepassing van het medium, die niet echt de mogelijkheden uitbuit. Eigenlijk is het niet eens een eindwerk, want als je het zo op je desktop zet, heb je er niets aan.”

Leegte bestempelt Everydays als collectible, een veilingterm waar allerlei verzamelobjecten onder vallen, van baseballplaatjes tot flippo’s. “Wat niet wegneemt dat hier een nieuwe markt ontstaat die volledig is losgezongen van wat de kunstmarkt was. Het is een vorm van democratisering die je in de entertainmentwereld ook zag met vloggers en realitysterren als de Kardashians. Maar het duwt het meer aandachtige werk nog meer in een hoek. De serieuze digitale kunst wordt nog meer niche.”

Echtheidscertificaat

De technologie die de handel in digitale kunst mogelijk maakt beweegt zich juist richting massamarkt. Met blockchain wordt een unieke code gegenereerd die aan het kunstwerk wordt gehangen, een soort echtheidscertificaat. David Dehaeck en Nathalie Haveman, oprichters en ceo’s van artfintech.one, werken er al sinds 2014 mee. Zij ontwikkelden Artpass ID, een waterdicht identificatiemiddel voor de online handel gebaseerd op blockchain. De bijbehorende transparantie is van groot belang door de antiwitwasregels die de EU vorig jaar in heeft gevoerd voor galeries en kunsthandelaren. Bij iedere verkoop boven tienduizend euro moet de identiteit van de koper worden gecontroleerd en geregistreerd. De Artpass ID voorkomt daarbij een hoop tijdrovende bureaucratie.

“We hebben nu vijfduizend klanten die het product gebruiken voor de aankoop van digitale kunst maar hoofdzakelijk voor traditionele schilderijen en sculpturen,” zegt Dehaeck. “De jonge generatie die zo meteen een ongekende hoeveelheid kapitaal erft, is gewend aan snelheid en helderheid. Die gaan niet zitten wachten tot een formulier is ingevuld.”

NFT: digitaal én uniek

Een NFT (non-fungible token) is een gegevenseenheid op een digitaal grootboek, genaamd blockchain. Elke NFT vertegenwoordigt een uniek digitaal item waardoor deze niet uitwisselbaar is. NFT’s kunnen digitale bestanden vertegenwoordigen, zoals afbeeldingen, audio, video en andere vormen van creatief werk. Wie een NFT koopt, krijgt een stuk unieke code in de blockchain waarin is vastgelegd dat het werk van jou is. De techniek maakt het mogelijk om digitale kunstwerken, die je normaal gesproken eenvoudig kunt kopiëren, uniek en authentiek te maken. Dat wordt in de kunstwereld altijd zeer gewaardeerd, want unieke producten zijn waardevoller dan dingen die makkelijk te kopiëren zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden