PlusTentoonstelling

Dierlijke oerkreten op de trappen van het Stedelijk

De Prix de Rome – een prestigieuze aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars – gaat dit jaar over lichamelijkheid. De genomineerden zijn te zien in het Stedelijk Museum. Er klinkt geschreeuw, maar er is ook plaats voor gefluister.

Kees Keijer
Performance van Alexis Blake. Beeld Daniel Nicolas/Stedelijk Museum
Performance van Alexis Blake.Beeld Daniel Nicolas/Stedelijk Museum

Met een gestage dreun trekt een processie door het oude trappenhuis van het Stedelijk Museum. Vier performers wapperen met een laken, alsof ze een bed aan het opmaken zijn. Telkens als het doek in de lucht opbolt, klinkt een harde knal door de ruimte. Het doek blijkt ook doordrenkt met een penetrante geur die door het wapperen over de ruimte verspreid wordt.

De dramatische optocht is onderdeel van een performance van Alexis Blake, een van de genomineerden voor de Prix de Rome. De prijs, georganiseerd door het Mondriaan Fonds, staat dit jaar in het teken van lichamelijkheid. Daarmee kiest de jury voor een actueel thema, want de afgelopen twee jaar bleek het menselijk lichaam toch minder maakbaar dan gedacht en werden we ons meer bewust van de kwetsbaarheid van het lichaam.

De Prix de Rome werd in 1808 opgericht en is daarmee de oudste prijs in Nederland voor beeldend kunstenaars onder de 40 jaar. Uit meer dan tweehonderd inzendingen koos de jury een shortlist met vier namen, Mercedes Azpilicueta, Alexis Blake, Silvia Martes en Coralie Vogelaar, die speciaal voor de gelegenheid werk maakten dat nu in het Stedelijk te zien is. Op 30 November wordt de prijswinnaar bekendgemaakt. De prijs bestaat uit een geldbedrag van 40.000 euro en een residency in het buitenland.

Klaagzangen

De disciplines zijn dit jaar divers, met installaties, een textielwerk, een film en dus ook een performance. Die laatste kunstvorm was door de pandemie in een soort winterslaap geraakt. Het getuigt dus van lef van Alexis Blake om überhaupt een performance te organiseren. De Amerikaanse deed voor de Prix de Rome onderzoek naar het principe van de klaagzang, een idee dat vorig jaar ontstond tijdens het dieptepunt van de lockdown. Het viel Blake op dat een collectief rouwproces uitbleef, waarna ze op zoek ging naar rouwrituelen in de geschiedenis.

Blake richtte zich vooral op klaagzangen van vrouwen door de eeuwen heen, die vaak werden onderdrukt omdat emoties in het Westen bij voorkeur in toom gehouden werden. In Blakes dramatische performance krijgen ze in elk geval ruim baan. Dierlijke oerkreten worden afgewisseld met quasireligieuze rituelen en een pose die herinnert aan de beroemde Kruisafneming van Rogier van der Weyden.

Dat de performance van Blake plaatsvindt rond de monumentale trap van het museum zal ook geen toeval zijn. Hier presenteerden Gilbert & George zich ooit als levende standbeelden. Even verderop, aan de voorgevel van het museum, liet Marinus Boezem in 1970 kussens en lakens uit de voorgevel hangen, om een frisse wind door het museum te laten waaien. Maar de lakens van Blake verspreiden dus de geur van verval, die ze in samenwerking met geuronderzoeker en kunstenaar Sissel Tolaas heeft ontwikkeld. De boodschap van Blake is duidelijk: we leven in barre tijden en het einde is nog lang niet in zicht. Het is nog onzeker of en wanneer de performance in het Stedelijk zal kunnen worden opgevoerd. In de tentoonstelling heeft Blake een lege zaal gevuld met dezelfde bedorven walm.

Het is niet verwonderlijk dat echo’s van de pandemie ook doorklinken in de werken van de andere deelnemende kunstenaars. Zo presenteert Silvia Martes een film van 21 minuten en 21 seconden die zich afspeelt in 2121. Door een fout in een vaccin sterft bijna de gehele wereldbevolking en blijft de kunstenaar zelf als een van de weinigen over. Sterker nog, ze krijgt het eeuwige leven, wat nog niet zo’n pretje is als je omringd wordt door aliens en een non-binaire robot vol schuldgevoel over wat technologie allemaal heeft aangericht.

Aardappelen

Het werk van Martes is het meest schetsmatige, geïmproviseerde werk in de tentoonstelling en het staat daarmee lijnrecht tegenover Carolie Vogelaars interdisciplinaire installatie. Vogelaar bouwde een laboratoriumsetting waarin drie bezoekers kunnen plaatsnemen. Via een klemmetje aan de oorlel wordt de hartslag geregistreerd. De signalen van de sensoren worden daarna doorgestuurd naar speakers die bevestigd zijn aan grote keramische objecten, 3D-scans van een hart. Maar het geklingel en gebonk is geen hartslag, de software meet juist minieme verschillen in de hartslag van de bezoeker. Het werk laat horen wat smartwatches en andere wearables wegfilteren.

Het werk van Mercedes Azpilicueta heeft een historisch, Amsterdams uitgangspunt. Eind juni 1917 begaf een strijdlustige groep arbeidersvrouwen uit de Jordaan zich in de richting van een grote voorraad aardappelen, in protest tegen de voedseltekorten. Azpilicueta heeft een groot wandtapijt gemaakt waarin het Aardappeloproer een rol speelt, naast beelden van arbeidersvrouwen rond 1900. In de ruimte klinkt hun gefluister en gegiechel. Langzaam verschuiven de voorstellingen naar het heden, waarbij de aandacht verlegd wordt naar #NiUnaMenos, een beweging in Latijns-Amerika die zich verzet tegen op gender gebaseerd geweld.

Terwijl de performance van Alexis Blake de kijker bij de keel grijpt, nodigt de installatie van Mercedes Azpilicueta de bezoeker uit zelf naar betekenissen op zoek te gaan. Ze zou een terechte winnaar van de Prix de Rome zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden