Plus Achtergrond

Deze tentoonstelling onderzoekt hoe leven op Mars eruit zal zien

Hoe ziet het leven van kolonisten op Mars eruit? Rond die vraag is in Amersfoort een tentoonstelling ingericht met werk van kunstenaars en wetenschappers.

Opstelling van een mogelijk verblijf voor Marskolonisten, te zien op de tentoonstellin, gemaakt door De Spullenmannen. Beeld Mike Bink

Als het aan Elon Musk of de initiatiefnemers van Mars One ligt, zullen u en ik nog meemaken dat de eerste mens voet op Mars zet. Zo’n 200.000 mensen van over de hele wereld hebben zich bij Mars One, een in Amersfoort gevestigde organisatie, gemeld om de rode planeet te kolonialiseren.

Wat is het toch aan die Marsreis dat zo tot de verbeelding spreekt? Kunsthal Kade in Amersfoort ontrafelt die fantasie in een ambitieuze tentoonstelling met werken van kunstenaars en wetenschappers – en plaatst kritische kanttekeningen.

Bjørn Melhus heeft YouTubevideo’s verzameld van mensen die bij Mars One hebben gesolliciteerd naar een enkeltje Mars. De kandidaten zijn vooral dromers: mensen die avontuur zoeken, mensen die het hier zat zijn en een nieuwe samenleving van de grond af aan willen opbouwen. Dat utopische denken komt in de expositie verder niet aan bod, de makers hebben zich vooral gericht op het leven van alledag op Mars.

Kunstwerk op Mars

De expositie begint met een foto van Roland Sips van een sterrenkijker gemaakt van speelblokken. Natuurlijk zou je daardoor Mars niet kunnen zien, maar je kunt wel doen alsof. En dat is het leukste: Mars biedt de mogelijkheid de verbeeldingskracht eens goed te trainen.

Constant Nieuwenhuijs gaf in een schilderij uit 1957 de ruimtevaart weer als rechte lijnen die uiteindelijk verdwijnen in een zwart gat. Carel Willink had wel een idee hoe een Marslanding eruit zou kunnen zien. In 1969 tekende hij met houtskool een mensje dat op het punt staat het immense, poolachtige landschap te ontdekken.

Bijzonder is dat de tentoonstelling een kunstwerk bevat dat daadwerkelijk voor de ruimte bestemd is. Damien Hirst ontwierp een Calibration Target for the Beagle 2 Mars Lander (2003) waarvan er een echt op Mars is. Het is een aluminiumplaatje dat is beschilderd met Hirsts kenmerkende stippen. Het plaatje fungeert als kalibratie-instrument voor de camera’s en sensoren van de ruimtesonde. Toch leuk dat we alvast wat cultuur naar Mars hebben gebracht en dat eventuele Marsmannetjes kennis kunnen maken met abstracte kunst.

Huis van lokale grondstof

De gedachtenoefening over een leven op Mars is niet alleen interessant voor kunstenaars, maar ook voor wetenschappers. Hoe ziet het leven eruit op een planeet waar je niet even naar buiten kunt lopen, waar je niet kunt ademen en waar het gemiddeld 60 graden onder het vriespunt is? Layla van Ellen is afgestudeerd aan de faculteit Bouwkunde van de TU Delft op het bouwen van een habitat van een lokale grondstof: ijs. Ecoloog en exobioloog Wieger Wamelink van Wageningen University & Research heeft onderzocht welke voedselgewassen op Mars verbouwd kunnen worden.

De tentoonstelling is opgebouwd uit vier delen: het verlangen, de reis, het verblijf en de heimwee. Dat laatste hoofdstuk komt niet vaak naar voren in verhalen over Mars, want vaker gaat het over het avontuur van het pionieren. Maar het museum richtte een ‘heimwee­kabinet’ in en vroeg mensen wat ze zouden missen op Mars. Bas Nugteren (directeur van museum en sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht) slaat de spijker op zijn kop als hij schrijft: ‘Mars is alleen spannend zolang je er niet bent.’

Wat de link precies is tussen de Kunsthal in Amersfoort en de Samsung Art & Design Institute in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul is niet helemaal helder, maar de studenten van het vak creatieve computation (computerontwerpstrategie) kregen de opdracht om voor de tentoonstelling iets te ontwerpen waardoor je minder heimwee krijgt op Mars. In video’s presenteren ze hun ontwerpen; opvallend veel simulaties van natuurverschijnselen, zoals het gevoel van regen op je huid of het geluid van de zee.

Een eigen schoonheid

Het geluidswerk van theatermaker Carolien Arnold grijpt de bezoeker naar de keel. Met een koptelefoon op kun je door de tentoonstelling dwalen en luisteren naar enkele hoorspelen.

Het eerste deel gaat over de reis en maakt invoelbaar hoe het is als de aarde eenmaal uit zicht is verdwenen. Een bemanningslid vertelt aan de thuisbasis dat ze niet naar buiten durven, omdat er geen uitzicht is. En dat iedereen bijziend is geworden door dat gebrek aan uitzicht. Een ander fragment gaat over het missen van familie, of het missen van de geur van zonnebrandcrème. Langzaam raak je ervan doordrongen wat er allemaal níét is op Mars.

Net als je helemaal zwaarmoedig dreigt te worden van al die gebreken van Mars, laten de foto’s die satellieten en robotwagentjes van de planeet maakten zien dat de woestijnachtige landschappen van Mars, met zijn zandduinen en sporen van stofhozen, wel degelijk een eigen schoonheid bezitten.

Maar dan is de boodschap al binnengekomen; dromen over een leven op Mars is leuk en aardig, maar het is geen werkelijke vervanger voor de aarde. Eenmaal buiten voel je de zon op je gezicht, de wind door je haren. Gelukkig hoeven we (nog) niet uit te wijken naar een andere planeet.

One Way Ticket to Mars, t/m 12/1, Kunsthal Kade, Eemplein 77, Amersfoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden