Plus PS

Deze technologie was ooit magisch: 'Er is een enorme sprong gemaakt'

De cassetterecorder, de video en de fax. In hun boek Wonderjaren blikken Pam van der Veen en Albert Wiglema terug op technologie die ooit magisch was - maar die nu in één telefoon past.

'Ze gingen ook weleens kapot, die bandjes, dan moest je er een potlood insteken en ze weer aandraaien' Beeld -

Ze groeiden op in de tijden van de eerste grote spelshows op televisie, van Babbelonië en Willem Ruis. Voor de kinderen was er Ren Je Rot, Stuif Es In, Klassewerk.

De telefoon, met draaischijf, stond in de hal en bellen mocht niet te lang want dan werden je ouders boos. Pudding kwam uit pakjes van Saroma, 'Leve de man van de SRV! Van je hiep, hiep, hiep, hoeree!' kwam langs en de - 'Boe, boe, bla, bla' - Domovla zat in van die makkelijke pakken ('Moeh').

Technostalgie
Journalist Pam van der Veen (51) en communicatieadviseur Albert Wiglema (49), oude vrienden ook nog eens, lijden aan 'technostalgie' - een hang naar de technologie die in hun jeugdjaren baanbrekend was.

Op tafel bij Van der Veen een keur aan wat ooit kekke apparaten waren. Van antwoordapparaat en elektrische typemachine met correctielint tot oude Nokia's en de eerste iMac. De 'spullen' die we in de jaren tachtig en negentig massaal ons huis indroegen om ons leven te vergemakkelijken, maar die we in het era van de smartphone 24/7 tot onze beschikking hebben.

Ze schreven er het boek Wonderjaren over, vol 'o ja-momenten'. Over een tijd dat je op vakantie in pinloze jaren, als het zomaar een nationale feestdag was en daarna weekend, zonder geld kwam te zitten omdat je niet naar het postkantoor kon om je reischeques te innen.

Dat je tijdens vijf maanden door India je moeder één keer 'collect callde' bij een schimmig postkantoortje, om te vernemen dat je oma was overleden en begraven en dat de Berlijnse Muur was gevallen. Van der Veen: "Terwijl je nu met één druk op een knop vanuit fokking nowhere met iedereen in contact staat." Wiglema: "Beeld erbij."

Het verlangen iets te bezitten
Niet dat ze die tijd per se missen, benadrukken ze, ze kijken met enigszins scheef oog naar de revival van vinyl, cassettebandjes, polaroids bij de generatie van knotjes en baarden. Wiglema: "De hang naar analoge apparaten snap ik niet zo heel goed."

Van der Veen: "Het is niet zozeer ­terug, maar erbij. Vinyl: de handeling van een plaat opzetten, een object dat van jou is. Het komt uit het verlangen iets te bezitten. Spotify, dat héb je niet, dat kun je niet in je handen houden."

Maar zij hebben de grote, soms revolutionaire technologische ontwikkelingen aan den lijve meegemaakt. Van der Veen: "We zaten er middenin en daarom was het zo leuk dit boek te schrijven." Wiglema: "Het was echt magisch, het heeft onze levens veranderd en echt ten goede. Het is prachtig om te zien hoe ingrijpend en snel dingen zijn veranderd."

Geldingsdrang
Van der Veen: "Ik heb me er destijds ook altijd met ­enthousiasme in gestort. Alleen die mobiele telefoon, die vond ik eerst aanstellerig. Nu ben ik er behoorlijk aan verslingerd. Ik wandel de hele dag heen en weer tussen telefoon en laptop."

Wiglema: "Nou, ik vind het wel fijn als ik hem bij het wandelen ben vergeten. Dat geeft rust. Al kan ik dan niet alle mooie paddestoelen fotograferen." Van der Veen: "Maar hij hoeft ze ook niet te delen, hij zit niet op ­Facebook."

Wiglema: "Ik geloof dat ik niet zo'n geldingsdrang heb. En ik vind het geen goed bedrijf. Maar dat is een andere discussie. Qua privacy zijn we er in deze jaren niet op vooruitgegaan."

Een reis door de tijd aan de hand van een aantal iconische golden ­oldies:

Albert Wiglema en Pam van der Veen Beeld Ruud Pos

Cassettebandjes

Wiglema: "BasF, TDK." Van der Veen: "Chroom, dure, voor de kenner. Je eigen mixtape maken, van Top 40-nummers of van platen - je eigen playlist, maar dan van de jaren tachtig. Het was een revolutionaire manier om ­muziek te verspreiden, eigenlijk wat later illegaal downloaden werd. Power to the people, de platenindustrie verloor zijn greep."

Wiglema: "Ze gingen ook weleens kapot, die bandjes, dan moest je er een potlood insteken en ze weer aandraaien. Als ze knapten kon je ze plakken met sello­tape." Van der Veen: "Het was echt een identiteitsdingetje. Als je nou vraagt, mis je iets, dan is het dat: dat je een bandje kreeg van een leuke jongen, dat hij speciaal voor jou had gemaakt. Zo romantisch. Dat kon je onder je kussen leggen."

Tikkenteller

Wiglema: "Die hadden we in het studentenhuis. In de hal stond een telefoon, draaischijf, zo'n opgekruld snoer. En aan een klem een lijst gekopieerde blaadjes waarop de ­bewoners hun tikken moest noteren. Die rekende ik elke twee maanden uit als de rekening van de PTT kwam. Maar er waren altijd 'resttikken' die niemand natuurlijk had verbeld, daar kreeg je altijd discussie over."

Antwoordapparaat

Van der Veen: "We kunnen ons het nu niet meer voorstellen dat er ooit een tijd was dat je niet wist wie belde. De ­telefoon ging. Punt. Maar toen het antwoordapparaat kwam kon je wachten met opnemen, horen wie een boodschap insprak - je moeder, je werkgever - en dan bepaalde je alsnog of je opnam. 'O, je bent er wèl?!'"

"Ook fijn: dan kwam je thuis, de enige plek waar je gebeld kon worden, en dan knipperde het lampje. Alhoewel: soms knipperde het niet. En dat gaf dan ook wel weer een mislukt gevoel: dat niemand had geprobeerd je te bereiken. Ik heb het boek Gimmick! van Joost Zwagerman uit die tijd, in bijna elk hoofdstuk staat hoeveel berichten de hoofdpersoon heeft. Ja, het is een soort equivalent van de likes op Facebook."

Videorecorder

Van der Veen: "Eerst Betamax, toen VHS. Wij hadden er geen thuis. Pas toen ik op kamers ging, eind jaren tachtig, huurden we video's bij Videoland en als je geen videorecorder had, kon je een moviebox huren, met drie films. Die moest je altijd terugspoelen voor je ze terugbracht. Pas als je zestien was, of achttien of zoiets, mocht je pornofilms huren." Wiglema: "Heb ik nooit gedaan."

Van der Veen: "En je deed marathons, tien films met z'n allen, chips en bier. Net als nu met Netflix, alleen was het aanbod niet zo groot. En héél belangrijk: je kon programma's opnemen. Al was dat vaak een heel geklooi. We hebben in Wonderjaren twee pagina's opgenomen met een werkelijk totaal onleesbare gebruiksaanwijzing."

Floppy

Wiglema: "Wat hier op tafel ligt, is geen floppy maar een diskette. Een floppy was een flexibele schijf van vijfeneenkwart inch waarmee je kon wapperen. Op de diskette van begin jaren negentig kon je 1,4 MB kwijt, twee keer zo veel als op een floppy. Je hebt nu SD-kaartjes waar 64.000 MB op kan. Er is een enorme sprong gemaakt."

Van der Veen: "Maar voor toen: wat hándig was het. We vonden het fantastisch. Al gingen ze ook stuk. Dan stond je scriptie erop en was het: weg scriptie. En de tekstverwerker Word Perfect was de hemel. Maar het kon je ook op de rand van een burn-out brengen. Internet heeft zo veel overbodig gemaakt, ­zo veel is nu online te vinden."

Praatpaal

Wiglema: "Heb jij die weleens gebruikt?" Van der Veen: "Ja zeker, gewoon pech langs de weg." Wiglema: "Die heeft het best lang volgehouden, de praatpaal. Hij is nu pas afgeschaft."

Van der Veen: "Omdat toch - wacht even, ik pak even het boek erbij - in 2017 nog 10.000 meldingen binnenkwamen. Meestal van mensen met een lege telefoon. Of dat ze in het buitenland zaten of het nummer van de wegenwacht niet konden vinden."

"Een verhaal dat bij mijn onderzoek steeds terugkwam betrof een vrouw die door haar man langs de weg was achtergelaten. Ik heb het niet opgenomen in het boek, zo stom, ik geloof het niet. Nu staan die praatpalen langs de weg met een soort mutsjes eroverheen: 'buiten gebruik'. Dat ziet er heel treurig uit."

Verandering en gemak

Eerst was er Gouden Jaren, de bestseller van Annegreet van Bergen bij uitgeverij Atlas Contact uit 2014 over hoe ons leven na de Tweede Wereldoorlog door razendsnelle economische groei ingrijpend veranderde. De wekelijkse teil werd een dagelijkse douche, het papieren loonzakje een bankrekening, in de plaats van de ­kolenkachel kwam de verwarming.

De opvolger Wonderjaren (€20) van Pam van der Veen en Alfred Wiglema, die morgen verschijnt bij dezelfde uitgeverij, beschrijft de decennia daarna, toen tal van technische vindingen nog meer verandering en gemak brachten, tot en met onze eerste voorzichtige schreden in het internettijdperk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden