PlusInterview

Deze podcast onderzoekt de geesten uit het koloniaal verleden

De voorouders van de een werkten op de plantage van de voorouders van de ander. Samen maakten Peggy Bouva en Maartje Duin een podcast over de Surinaamse suikerplantage Tout Lui Faut.

Peggy Bouva en Maartje Duin gingen met hun familie terug naar Suriname. Het bezoek aan de voormalige plantage zorgde voor heftige gevoelens.Beeld Lin Woldendorp

In het kleine plantsoen in ­Amsterdam-West zitten ze naast elkaar in het zonnetje, Maartje Duin en Peggy Bouva. Twee vrouwen, met elkaar verknoopt door het verleden. De familie van Duin was in de negentiende eeuw aandeelhouder van de ­suikerplantage Tout Lui Faut in Suriname. De voorouders van Bouva waren als tot slaaf gemaakten werkzaam op dezelfde plantage.

Maartje Duin (44) is radiomaker. Ze maakte podcasts over haar vriendschap met drs. P. en over Bijlmerflat Gliphoeve. Peggy Bouva (41) werkt als consultant voor gemeenten. Zij ­ontwikkelde het kennisspel Hoe goed ken jij ­Suriname?

Voor de podcast De plantage van onze voor­ouders gingen de nazaten samen op onderzoek uit. De zoektocht leidt in acht afleveringen langs archieven in Nederland en ­Suriname waar wordt gegraven naar informatie over het leven op de plantage, maar ook langs ­leden van de beide families die vertellen wat het koloniale verleden vandaag de dag voor hen ­betekent.

Tout Lui Faut werd omstreeks 1700 gesticht door een Franse planter. Driekwart eeuw later was het een van de grootste plantages. “Het ­eigendom raakte in de loop van de tijd versnipperd,” vertelt Duin. “Mijn familie kwam door een erfenis in het bezit van een aandeel. Dat wil zeggen: mijn voorouder Antonia van Lynden - Van der Heim had samen met haar vijf zussen een twaalfde deel van de plantage.”

De familie plukte de vruchten van het zware werk dat de bijna negentig tot slaaf gemaakten op Tout Lui Faut verrichtten, onder wie dus ook de voorouders van Bouva. “De oudste voormoeder die we hebben kunnen traceren is Philida Willemijntje,” vertelt ze. “Ze stond in de boekhouding als ‘oud en af’. Dat betekent dat ze op leeftijd was en niet meer op het veld werkte. Ze werkte vermoedelijk als kindermeisje.”

Pijnlijk contrast

De schaarse informatie over de voorouders van Bouva is afkomstig uit de inventarislijst van de plantage die bewaard is gebleven. Van de kinderen die op de plantage ter wereld kwamen, werd alleen de moeder genoteerd. Een pijnlijk contrast, zegt Duin. “Van mijn voorouders zijn hele briefwisselingen bewaard gebleven. En menukaarten met wat de familie at als de koning op bezoek kwam.”

Het ongemak over die twee totaal verschillende werelden loopt als een rode draad door de podcast. De twee vinden in de archieven brieven die een Zwitserse officier in 1824 aan zijn familie schreef over het leven op Tout Lui Faut, en het gewelddadige optreden van de Franse directeur, die niet aarzelde tot slaaf ­gemaakten bij wijze van straf aan de ketting te leggen.

Dat ongemak stond de makers van de podcast niet in de weg. “Ik vond het lastig om het eerste contact te leggen met de familie van Peggy,” zegt Duin. “Dat kwam ook voort uit schuld­gevoel. Ik dacht dat ik misschien persoonlijk verantwoordelijk zou worden gesteld voor de daden van mijn voorouders. En mensen moeten er natuurlijk ook maar voor openstaan, voor zo’n confrontatie met het verleden.”

Bouva: “Ik vond het bijzonder dat een jour­naliste dit wilde uitzoeken. Ik was al eens begonnen met het uitzoeken van mijn stamboom. In het standaardwerk van professor Humphrey Lamur, met alle namen van de tot slaaf gemaakten in Suriname, had ik een stuk of twaalf mensen met de naam Bouva gevonden. Maar ik heb de stamboom nooit kunnen afmaken. Nu kon ik het onderzoek weer oppakken.”

In de twee families leidde het plan om een podcast te maken wel tot beroering. Op de familiedag in Zeeland verslikt een enkeling zich in de kreeftensoep wanneer Duin aankondigt aan de slag te willen gaan met het koloniale verleden van de familie. Een oom vreest voor reputatieschade en Duins moeder vraagt waarom dit moet worden opgerakeld. Het droge antwoord van Duin: omdat het nog niet is opgerakeld.

Geesten uit het verleden

Maar ook aan Surinaamse zijde was lang niet ­iedereen enthousiast, vertelt Bouva. “Familie­leden waarschuwden mij voor de samenwerking met witte media. Of ik wist waar ik aan ­begon. In Suriname bestaat grote behoefte om de familiegeschiedenis in eigen beheer uit te brengen. Dat stelt mensen in staat het verhaal te vertellen zoals zij het willen vertellen. Vanuit ons perspectief.”

En ook binnen de familie Bouva zijn mensen die vinden dat het verleden vooral met rust moet worden gelaten. “Er zijn er veel die zeggen dat zij nooit last hebben gehad van het slavernijverleden. Het hangt ook samen met spiritualiteit. Veel mensen zijn katholiek gedoopt. De kerk verbiedt voorouderverering. Voor de familieleden die de winticultuur aanhangen zijn de voorouders nog steeds aanwezig.”

In de podcast gaan leden van beide families de confrontatie aan met de geesten uit het verleden. Het bezoek aan de voormalige plantage, of wat er van over is, zorgt in beide kampen voor heftige gevoelens. De familie Bouva keert ­geëmotioneerd terug van een plengoffer waarbij het contact met de voorouders is hersteld. “Ik snap er geen zak van,” zegt de moeder van Duin, onrustig rokend bij de bus.

Een hele aflevering is gewijd aan een ontmoeting van leden van de beide families in Museum Van Loon in Amsterdam. Duin: “Compleet met kringgesprek. Peggy en ik hebben verteld wat we ontdekt hebben. De uitgangspunten van de families zijn volstrekt verschillend. De familie Bouva wil nog heel veel weten over de stamboom. In mijn familie gaat het gesprek vooral over de schuldkwestie. Wat moeten we met dit verleden?”

Openlijk rekenschap afleggen

Dat is een lastige vraag waarmee Duin in de ­podcast ook aanklopt bij verschillende deskundigen. Ook die komen er niet uit. De Leidse ­onderzoeker Karwan Fatah-Black is er voorstander van dat families die in de koloniale tijd rijk zijn geworden aan slavernij, daarover openlijk rekenschap afleggen. Excuses van families hebben meer betekenis dan excuses van instituties, stelt Fatah-Black.

Duin: “Daar tegenover staat weer iemand als publicist Stephan Sanders die het aanbieden van excuses door individuen gratuit vindt. En juist een demonstratie van morele verhevenheid. Ik vind het ook meer iets voor de overheid. Oké, dan bied ik mijn excuses aan. Maar namens wie doe ik dat? Zeker niet namens de hele familie. En wat betekent het voor de nazaten van de tot slaaf gemaakten?” Bouva: “Mijn familie wil helemaal niet als slachtoffer worden gezien.”

De plantage van onze voorouders is vanaf vandaag te beluisteren op alle podcastapps. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden