PlusInterview

Deze journalist muntte in 2014 de term ‘fake news’. Nu heeft hij er spijt van

Het Parool - Fake newsBeeld Torben Everaert

Journalist Craig Silverman muntte in 2014 de term ‘fake news’. Tot zijn spijt, zegt hij nu. ‘Fake news wordt gebruikt om legitieme media aan te vallen: het tegenovergestelde van wat ik beoogde.’

Als nepnieuwsexpert staan Craig Silverman (42) drukke tijden te wachten, en hij ziet er niet per se naar uit. “Het vooruitzicht dat ik me, als Canadees, de komende tien maanden waarschijnlijk non-stop moet bezighouden met de leugens die voorbijkomen in de Amerikaanse verkiezingscampagnes is een vermoeiend idee.”

Silverman is journalist voor Buzzfeed en schrijver van het boek Regret the error. Onder diezelfde naam begon Silverman in 2004 een blog, waarop hij fouten van journalisten verzamelde. Vaak waren het stomme vergissingen of grappige tikfouten, maar het blog had ook een serieuze ondertoon.

“Media hebben een controlerende functie en gaan vaak prat op hun nauwkeurigheid. Ik vond het belangrijk dat media, voor zover ze dat niet zelf al deden, ook gecontroleerd werden. Niet om hun positie te ondergraven, maar juist om die te versterken.”

Hoe reageerden journalisten op uw blog?

“Ik was bang voor negatieve reacties, en die kreeg ik ook wel, maar de meeste journalisten begrepen dat transparant zijn over fouten juist bijdraagt aan de betrouwbaarheid van de pers.”

Zou u dit blog in deze tijd ook zijn gestart?

“Goeie vraag, waar ik het antwoord niet zo snel op kan geven. Ik denk dat het sowieso eerder een Twitter- of Facebookaccount zou zijn, de dagen van het bloggen liggen helaas achter ons. Nog steeds denk ik dat constructieve kritiek de media sterker maakt. Helaas wordt transparantie in deze tijd ook genadeloos afgestraft: als nieuwsbedrijven toegeven dat ze een fout hebben gemaakt, wordt dat direct tegen ze gebruikt door mensen die de media in diskrediet willen brengen. Dat zou ik, als ik het blog vandaag zou starten, wel extra benadrukken: het maken van een fout staat niet gelijk aan het verspreiden van nepnieuws. Integendeel zelfs.”

Wat was uw definitie van de term nepnieuws, toen u hem verzon?

“In 2014 was de invloed van Twitter en Facebook op de nieuwsvoorziening al groot. In die tijd bestonden ook websites die onzinnieuws verspreidden. Echt compleet verzonnen verhalen. Die sites waren niet eens politiek gemotiveerd, maar bedoeld om geld mee te verdienen.”

“Tegelijkertijd was 2014 het jaar van de Russische annexatie van de Krim, van de MH17 en de verdwenen Malaysia Airlinesvlucht 370. Daar werd voor het eerst geëxperimenteerd met het verspreiden van gefabriceerd nepnieuws, bedoeld om de publieke opinie te sturen. In 2016, met de verkiezing van Donald Trump, Rodrigo Duterte op de Filipijnen en de brexit, kwam dit allemaal samen, en nog steeds beseffen we niet helemaal hoe groot de impact van nepnieuws is en hoe we dit het beste kunnen bestrijden. Facebook en Twitter hebben maatregelen genomen, maar ook hun mogelijkheden zijn beperkt. Er is geen easy fix.

De betekenis van het begrip nepnieuws is veranderd.

“Nepnieuws is inmiddels zelf onderwerp van nepnieuws geworden. In 2017 keek ik naar een persconferentie van Donald Trump waarin hij tegen een journalist van CNN riep: “You’re fake news”. Ik viel zowat van mijn stoel van verbazing. Sindsdien wordt de term, die ik in het leven riep om legitieme media te beschermen, gebruikt om ze aan te vallen.”

Het bestrijden van nepnieuws, tegengaan van trollen en factchecken van alle leugens van politici staat hoog op de agenda, maar wordt daarmee niet de vorige oorlog uitgevochten? Trump loog al bijna twintigduizend keer, maar zijn achterban lijkt het weinig uit te maken.

“Dat mensen het vermogen hebben om feiten te negeren is van alle tijden. Wel nieuw en verontrustend is dat politici het niet meer uitmaakt als ze op een leugen betrapt worden. Daarom is het belangrijk dat het thema nepnieuws hoog op de agenda blijft staan. Zodra burgers hun interesse verliezen in wat waar is en wat niet wordt het moeilijk om machthebbers verantwoording te laten afleggen.”

Dus u bent er voorlopig nog niet klaar mee.

“Nee, maar ik heb mijn focus wel verbreed. Het ontmaskeren van een leugen die viraal is gegaan vind ik niet meer zo interessant. Dat gebeurt al genoeg. Ik kijk inmiddels ook naar nepinformatie en nepadvertenties. Zoals die advertenties voor bitcoins met bekende mensen, waar ook in Nederland voorbeelden van zijn. Dubieuze bedrijven geven tientallen miljoenen uit om op Facebook en Twitter nep­advertienties te plaatsen. Dat is een indicatie van de gigantische hoeveelheden geld die ermee worden verdiend.”

Waar ligt wat u betreft de verantwoordelijkheid om nepnieuws te bestrijden?

“Die ligt overal en tegelijkertijd nergens, en dat maakt het ook zo ongelooflijk ingewikkeld. Er moet stringente regelgeving komen, tech­bedrijven moeten hun beleid aanscherpen, serieuze media moeten nog transparanter worden en consumenten moeten ‘mediawijs’ worden.”

“Het is een delicate balans, waarbij alle actoren ook invloed op elkaar hebben. Wat het ook niet makkelijker maakt: het is een onderwerp dat niemand echt begrijpt.”

Craig Silverman. De Canadese journalist is in Amsterdam om te praten over nepnieuws.

In levenden lijve

Craig Silverman is journalist bij het online medium Buzzfeed. In 2007 schreef hij het boek Regret the Error: How Media Mistakes Pollute the Press and Imperil Free Speech.

Dinsdag spreekt Silverman in debatcentrum De Balie tijdens de avond Faking Fake News.

Ook journalisten Bette Dam, Shannon Bakker en NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff nemen plaats op het podium. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden