Plus Holland Festival

Deze interactieve wereld moet het symbool van oneindigheid zijn

De virtuele wereld van Eight: dromerig en associatief. Beeld Michel Van Der Aa

Voor Eight creëerde componist Michel van der Aa een interactieve virtuele wereld, waarin toeschouwers vrij rond kunnen lopen. ‘Je besef van tijd verdwijnt.’

Michel van der Aa (49) is in de wereld van de eigentijdse muziek een factor van belang. Niet zozeer omdat hij goede muziek schrijft (wat hij doet), maar vooral omdat hij de ­absolute voorhoede vormt van nieuwe technologische ontwikkelingen in combinatie met muziek. 

In de muziekdramatische werken Sunken Garden, Blank Out, The Book of Disquiet en Close-up, de muziekapp The Book of Sand, of het stuk One, waar het ooit allemaal mee begon, werkt hij op een even knappe als evocatieve manier met video- of zelfs 3D-beelden, die hem een unieke stem geven.

Workshopachtig

In zijn nieuwste project Eight, waar hij twee jaar ge­leden al aan begon, zet hij een volgende stap. Eight is te ­omschrijven als een ‘individuele kunstzinnige virtual­reality-ervaring’, waarin de kijker/luisteraar (belever of mee­maker zou een beter woord zijn) gedurende 15 minuten in zijn eentje door een ruimte loopt met een vr-bril plus koptelefoon op.

“We hebben een stichting opgericht, doubleA Lab, met als speerpunt dat we in een workshopachtige omgeving dingen willen uitproberen zonder dat het een einddoel hoeft te hebben. Zo is dit project geboren. Mijn vraag was of je binnen een vr-omgeving visueel-digitale dingen zou kunnen aanraken – dom gezegd: je ziet je handen en als je een muur betast, voel je ook daadwerkelijk een muur. Dat klonk eenvoudig, maar bleek superingewikkeld. Samen met de ontwerper wilde ik een beeld creëren waarin je vrij kunt rondlopen en het verhaal kunt beïnvloeden door nieuwe gebeurtenissen te activeren.”

Die gedachte was nieuw, want bij vr-presentaties zit de ‘belever’ op een stoel en op zijn best kan hij door zijn hoofd te draaien vanuit verschillende hoeken naar bijvoorbeeld een danser kijken. “Dat is altijd vrij passief. Ik wil een stap verder. Ik wil opstaan en een interactie met die danser aangaan.”

Gangenstelsel

Het idee van Eight is eenvoudig, zegt Van der Aa. “Je ontmoet een oude vrouw, gespeeld door Vakil Eelman, die je meeneemt haar leven in, terug in de tijd. Je volgt haar ­fysiek door haar leven. Ze voert je mee door een oneindig gangenstelsel. Op een gegeven moment gaat ze de bocht om en verandert ze in Kate Miller-Heidke, de vrouw in The Book of Sand, en Sunken Garden. Uiteindelijk verandert ze in een achtjarige versie van zichzelf en eindigt het op het punt in de ruimte waar we ook zijn begonnen. We beginnen bij de dood en eindigen bij de geboorte als het ware. Eight is het symbool van de oneindigheid.”

“Er zijn ook momenten waarop de buitenwereld zowel auditief als visueel binnendringt, in de vorm van het ­Nederlands Kamerkoor. Het is droomachtig en associatief, als ik het zou moeten karakteriseren, met een hoge dichtheid aan indrukken. Zo kom je terecht in een grot, in abstracte omgevingen, boven de bomen. Het einde ­verklap ik niet, maar dat wordt bijzonder. Het is in elk geval vervreemdend om wakker in zo’n droomwereld rond te lopen.”

Oneindigheid

Toen Van der Aa ging schrijven en componeren, wilde hij zichzelf geen enkele beperking opleggen. “Ik bedacht wat ik wilde zien. Het begon met beeld, met het verhaal. Zo ontstond iets wat je in het theater nooit op deze manier zou kunnen ervaren. Je bent echt embedded in die virtuele wereld. Je besef van tijd verdwijnt ook helemaal. Ik ben verbaasd hoe realistisch het is geworden.”

Hij heeft voor het project veel onderzoek gedaan naar oneindigheid en uit de literatuur geschikte teksten en gedichten bij elkaar gezocht. “Van Borges, Pessoa en Jung tot medische teksten. Daar vloeiden tien songteksten uit voort, die te maken zouden kunnen hebben met het leven van die vrouw. Het is een abstract stuk, je krijgt geen concreet verhaaltje voorgeschoteld. Ik heb namelijk ­gemerkt dat abstractie me beter past dan concrete verhalen, zoals Sunken Garden – hoe goed ik David Mitchell, die het libretto schreef, ook vind. Mijn nieuwe opera wordt in die zin ook veel vrijer. Dat zijn dingen die je voor jezelf moet ontdekken.”

Popalbum

De liefhebber van het werk van Van der Aa zal allerlei ­momenten van herkenning hebben, want op macro-­niveau laat hij elementen uit eerder stukken terugkeren. De vrouw uit Up-close, de schemerlamp uit Up-close, Kate Miller-Heidke, zijn muze, het rode tafelkleed uit Book of Sand en, uiteraard, het geluid van brekende takken.

De muziek uit Eight wordt op een later moment aan­gevuld met drie tracks uit The Book of Sand. Het bevat ook een aantal gloednieuwe nummers, waar een album uit zal voortkomen, met Miller-Heidke (de zangeres die voor Australië negende werd op het songfestival). “Dat wordt een indiepop-cd; een volgende stap na The Book of Sand. In een platenwinkel zou het in de popbakken terechtkomen, maar wel bij de weirde shit. Heb ik nog net voor mijn vijftigste een popalbum gemaakt, wat al lang een jongensdroom was.”

Eight, Muziekgebouw, 3-24/6, 11.00-23.00 uur (30 minuten pauze).

Michel van der Aa Beeld Priska Ketterer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden