PlusAchtergrond

Deze intellectueel en activist bestreed racisme een eeuw geleden met infographics

De zwarte historicus en denker W.E.B. Du Bois – een voorbeeld voor Beyoncé en vele anderen – gebruikte ruim honderd jaar geleden (pseudo)wetenschappelijke infographics om racisme te bestrijden. De tekeningen zijn nu te zien in het Meterhuis op Westergas.

Jan Pieter Ekker
William Edward Dubois Beeld Universal Images Group via Getty
William Edward DuboisBeeld Universal Images Group via Getty

Socioloog, historicus en auteur William Edward Burghardt Du Bois (1868-1963) was een van de belangrijkste zwarte activisten en intellectuelen van de 20ste eeuw; zijn gedachtegoed was van grote invloed op velen, van Martin Luther King tot Beyoncé (zijn citaat ‘Education must not simply teach work – it must teach life’ flitst voorbij in de Netflix-concertfilm Homecoming).

Du Bois studeerde in 1888 af aan Fisk University in Nashville, maar omdat de universiteit van Harvard die titel niet erkende, deed hij een nieuwe bachelorstudie aan Harvard. In 1890 behaalde hij zijn bachelortitel geschiedenis cum laude. Twee jaar later behaalde hij ook zijn master aan Harvard; vervolgens kreeg hij een studiebeurs die hem in staat stelde zijn opleiding te vervolgen in Berlijn. Na zijn terugkeer promoveerde hij aan Harvard – hij was de eerste Afro-Amerikaan die dat voor elkaar kreeg – op een proefschrift over de trans-Atlantische slavenhandel.

Levende dorpen

In 1900 kreeg Du Bois de opdracht om een bijdrage te leveren aan de Exposition Universelle, een Wereldtentoonstelling in Parijs. De tentoonstelling was bedoeld ter verheerlijking van het Franse rijk door het etaleren van technologische prestaties, de banden met andere geïndustrialiseerde landen, en uit de Franse koloniën geroofde objecten. De Exposition Universelle omvatte onder meer ‘levende dorpen’, waarin zwarte mensen als inferieure, exotische objecten werden getoond.

Als een directe aanklacht tegen die vernederende presentatie van de zwarte gemeenschap, maakte Du Bois met een team van studenten van de Universiteit van Atlanta een presentatie waarin hij racistische mythen over zwarte mensen weerlegde met behulp van wetenschappelijke data. Hij noemde het ‘een poging om in een zo systematisch en compact mogelijke vorm de geschiedenis en de huidige situatie van een grote groep mensen weer te geven’.

Confronterend beeld

De handgetekende originelen bevinden zich in de Library of Congress in Washington D.C.. In de Illustratie Ambassade, een platform gewijd aan de kunst van illustratie dat sinds afgelopen voorjaar part-time is gehuisvest in het Meterhuis op Westergas, is nu een kleine, maar fijne presentatie te zien met reproducties: W.E.B. Du Bois: Charting Black Lives.

'Inkomsten en uitgaven van 150 zwarte families in Atlanta.' Beeld W. E. B. Du Bois
'Inkomsten en uitgaven van 150 zwarte families in Atlanta.'Beeld W. E. B. Du Bois

De fraaie presentatie bestaat uit 63 opvallende, radicale infographics; staaf-, cirkel-, en spiraaldiagrammen, grafieken en ingekleurde landkaarten, waarmee een confronterend beeld wordt geschetst van het leven van Afro-Amerikanen gedurende de eerste veertig jaar na de afschaffing van de slavernij in de staat Georgia (36 stuks) en de Verenigde Staten (27). Ze laten het aandeel zien van Afro-Amerikanen in onder meer onderwijs, aangekocht land en het starten van bedrijven – ondanks wijdverbreide discriminatie en onderdrukking. Het was een revolutionair andere benadering om racisme te bestrijden, die de basis legde voor de antiracistische bewegingen in de 20ste en 21ste eeuw.

Amsterdamse connectie

Er is niet alleen aandacht voor de schoonheid van de experimentele, (pseudo)wetenschappelijke infographics van Du Bois; op de entresol van het Meterhuis heeft cultureel centrum The Black Archives een presentatie ingericht waarin zijn ‘Amsterdamse connectie’ uit de doeken wordt gedaan. Du Bois was niet alleen actief in de Verenigde Staten, hij had ook een persoonlijke connectie met twee Nederlandse activisten – Otto en Hermina Huiswoud – en via hen met Vereniging Ons Suriname, de oudste Surinaamse organisatie in Nederland.

'Beroepen van zwarte en witte inwoners van Georgia.' Beeld W. E. B. Du Bois
'Beroepen van zwarte en witte inwoners van Georgia.'Beeld W. E. B. Du Bois

In 1958 gaf Du Bois, die in de loop der jaren steeds verder was losgezongen van zijn ideeën over witte acceptatie, op uitnodiging van Otto en Hermina Huiswoud een lezing in Vereniging Ons Suriname in Amsterdam – destijds een broeinest van intellectuele en antikoloniale activiteiten. ‘Politieke autonomie, onafhankelijkheid zelfs, is niet genoeg,’ hield Du Bois de aanwezigen voor. ‘Waar het om gaat, is economische onafhankelijkheid. De eigendom over eigen rijkdommen. Die zullen ze jullie tot het laatst toe trachten te onthouden.’

W.E.B. Du Bois, Charting Black Lives: t/m 29 december, woensdag t/m zondag van 13.00 uur tot 17.00 uur, in het Meterhuis op Westergas, Pazzanistraat 6.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden