Plus

Deze gebouwen maken kans op de Zuiderkerkprijs

De belangrijkste prijzen voor architectuur en renovatie worden donderdag uitgereikt. De nominaties laten zien hoe de stad verandert: een ander uiterlijk en nieuwe beslissers over het karakter van gebouwen.

De Roze Hallen: kroon op collectief opdrachtgeverschap Beeld Eva Plevier

De Amstel Tower, de Roze Hallen en het kavel Cruquius 1.1 zijn dit jaar de drie genomineerden voor de Zuiderkerkprijs die Amsterdam al 21 jaar uitreikt aan de meest geslaagde woningbouw in de stad.

Sociale woningbouw, ooit een belangrijke factor in de stad, komt op die lijst steeds minder voor: het is middelduur of duurder dat de klok slaat, sinds de corporaties in een bijrol zijn gedrongen.

In de praktijk komen steeds minder verbeeldingsvolle of innovatieve projecten tot stand - uitgezonderd de renovatie van bijzondere complexen zoals de Van der Pekbuurt (vorig jaar winnaar van de Geurt Brinkgreve Bokaal) en Het Schip in de Spaarndammerbuurt.

Rijke oogst
In het afgelopen jaar haalde Jeruzalem in de Watergraafsmeer de groslijst maar toch zal ook de ­wisselbokaal gaan naar een van de drie kosmopolitische projecten: het Soho House aan de Spuistraat, Rivier­staete aan de Amstel of de herontwikkeling van het Burgerweeshuis aan het IJsbaanpad.

De periode 2017-2018 leverde een rijke oogst aan innovatieve architectuur op, toevoegingen die de stad hebben verrijkt. Amsterdam schiet de lucht in, van de Zuidas tot de Lelylaan. De hoogbouw in Sluisbuurt komt er nog aan. Opvallende afwezigen bij de nominaties voor de Zuiderkerkprijs zijn de Pontsteiger en het Hyperion Lyceum, die ook de voorselectie niet haalden.

Wie twintig jaar niet in de stad is geweest, schrikt zich een hoedje, en voor sommige Amsterdammers is het nog wennen.

Buurten veranderen, subtiel maar ook grof. De bewoners veranderen mee. Wat we bij de Zuiderkerkprijs zien, is het fraaie topje van de ijsberg, maar wat eronder broeit: het antwoord daarop is misschien pas over vijf of tien jaar te geven.

De Roze Hallen
Van de drie nominaties voor de Zuiderkerkprijs is De Roze Hallen het opvallendst, omdat voor het eerst een coöperatieve vereniging als ­opdrachtgever meedingt. Collectief opdracht­geverschap krijgt hier een beloning op een ­gezichtsbepalende locatie: de Bilderdijkkade op het terrein van de voormalige tramremise. Onder de rook van die remise - nu in gebruik als de zeer succesvolle Hallen - is de afgelopen tien jaar een aangename wijk ontstaan, misschien niet zozeer met verpletterende architectuur, maar met gevoel voor samenhang en historisch besef.

De Roze Hallen - ontworpen door De Werff Architectuur en Joke Vos Architecten - is zoals de naam aangeeft een complex voor lhbt-ouderen die hier met succes geijverd hebben voor een woonformule waar het prettig is samen oud te worden tussen gelijkgestemden en -geaarden.

Bewoners kunnen er zichzelf zijn, hoeven niet bang te zijn voor discriminatie of betutteling zoals in sommige verzorgingshuizen. Daar worden oudere homo's vaak bewust of onbewust terug de kast in geduwd als ze verzorging of verpleging nodig hebben. Dat is een schrikbeeld voor een groep die zich juist heeft ontworsteld aan conventies en familietradities.

Naast deze maatschappelijke aspecten is het complex energieneutraal (zonnepanelen, geen aardgas) en uiterst duurzaam, een van de criteria bij de beoordeling. Als architectonisch fenomeen schikken De Roze Hallen zich in het rijtje 'moderne' pakhuizen dat aan de Bilderdijkkade is ontstaan. Een puntdak aan de voorkant en balkons achter: vergeleken met de naburige pakhuizen is het niet de spectaculairste maar het is niet zozeer de buitenkant die telt als de intentie.

Met het woonblok Cruquius 1.1 geeft Amvest haar visitekaartje af voor het schiereiland Beeld Eva Plevier

De oorspronkelijke drijfveer voor De Roze Hallen is het voorkomen van vereenzaming van homoseksuele ouderen die in de reguliere ouderenopvang op weinig begrip of erkenning kunnen rekenen. Om die reden sloeg de groep OutForever acht jaar geleden de handen ineen. Het collectief kreeg in 2014 een kavel toegewezen.

Hier kan men in een veilige omgeving elkaar ontmoeten, in de gemeenschappelijke woonkamer op de begane grond of gewoon op de kade voor het pand. Vijf stellen en negen alleenstaanden wonen er met de zekerheid dat er geen afkeurende blikken te zien zijn of gekke bekken worden getrokken. Het mag een bijzonderheid worden genoemd dat zo'n initiatief op zo'n prominente plek in Amsterdam van de grond is gekomen. En tegelijkertijd: waar anders, merkte een van de bewoners bij de opening terecht op.

Cruquius 1.1
Nominatie twee, Cruquius 1.1 van het Haagse bureau Geurst & Schulze steekt op het eerste gezicht bleek af bij De Roze Hallen, het is ook het voorlopige anker in de wijk in wording aan de oostkant van de stad, schiereiland Cruquius. Opdrachtgever was ontwikkelaar Amvest die hier ook zijn iconische hoofdkantoor heeft neergezet. Amvest bepaalt trouwens het hele aanzien en het karakter van de wijk in plaats van de dienst Ruimtelijke Ontwikkeling, een nieuwigheid in de stad.

Een eeuw geleden was dit een industrie- en haventerrein vol bedrijvigheid. Kokosolie uit Nederlands-Indië werd hier op- en overgeslagen, de NV Oliefabrieken Insulinde had er zijn hoofdkantoor. Het gebied beleefde tijdens de Tweede Wereldoorlog een grote bloei vanwege de behoefte aan kokosolie.

Op de kades reden kranen heen en weer om schepen te lossen, rails herinneren er nog aan. Ook na de onafhankelijkheid van Indonesië bleef de reuring. De Sigmafabriek streek er neer voor verven en lakken, het afvaldepot van de gemeente nam en neemt er onder meer asbest in ontvangst en wijn werd opgeslagen in een depot dat nu is veranderd in de Harbour Club. Een hotel is in aanbouw.

Geurst & Schulze zijn bekend om hun rustige woningbouw in de stijl van de Haagse School: mooi gemetselde gevels, een horizontaal silhouet en dus brede balkons en vensters. Dat dit project wordt voorgedragen voor de prijs is vooral te danken aan de zorgvuldige combinatie van beslotenheid en openbaarheid.

Bewoners beschikken over gemeenschappelijke binnentuinen die zowel elegant als robuust zijn, wat past bij het karakter van de oude havenbekkens. Zorgvuldig is ook de detaillering in smeedwerk en de toegangen naar de appartementen. Hier wonen dan geen sociale minima, maar architectonisch en stedenbouwkundig zet het eerste kavel van Cruquius wel de toon voor het niveau van de wijk in wording.

De Amstel Tower
Kandidaat drie, de Amstel Tower, voltooit het Koningin Julianaplein ten zuiden van het Amstelstation. Dit was een winderige vlakte met een kiosk en haltes voor de low budget bussen naar Europese bestemmingen. Nu staat er een wand aan de kant van de Omval. Powerhouse Company, de architecten, ontwierp een hotel annex woontoren in opdracht van Provast. Het is van de nieuwste torens in Amsterdam de sierlijkste, want glooiend en draaiend, waardoor de bewoners overal een prachtig uitzicht over de stad hebben.

Een lage vleugel is gereserveerd voor hotel Meininger, een soort luxe jeugdherberg. Die gaat over in de woontoren ernaast, met kleine appartementen, allemaal uitgerust met balkons. Het plattegrond van het complex is een boemerang. De huurprijs van appartementen maakt ze ongeschikt voor starters, een probleem dat voortziekt in de stad, en dat zou je een minpunt kunnen noemen. Tweeverdieners kunnen hier aan hun trekken komen, in listig ingedeelde appartementen. Ze delen ook nog eens een royaal dakterras.

Waarom is deze toren doorgedrongen tot de top 3? Het is een krachtig voorbeeld van integrale architectuur, een voorbeeld van 'van stoel naar stad'. Dat begint met details zoals een kunstwerk in de hal van de woontoren tot de verbinding met de parkeergarage onder het plein waar in de plint ook nog een uitspanning is aangebracht. De houten kap van het bus­station completeert het geheel. De balkons die als vinnen rondom de etages golven, zijn zo'n detail dat de Amsteltoren luchtigheid bezorgt.

Sierlijk glooiend en draaiend torent Amstel Tower boven de stad Beeld Eva Plevier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden