Plus

Deze apps moeten het lezen weer leuk maken

Het boek verkeert in zwaar weer. Vernieuwers zeggen dat het tijd is voor innovatie, om het de ontlezende lezer een beetje makkelijker te maken. ‘Het draait erom de lezer het gevoel te geven dat hij controle heeft.’

Renew the Book, een stimuleringsprijs voor innovatie in het boekenvak, wordt eind maart uitgereikt. Beeld Getty Images
Renew the Book, een stimuleringsprijs voor innovatie in het boekenvak, wordt eind maart uitgereikt.Beeld Getty Images

Er is nog hoop, om dan toch maar eens met iets positiefs te beginnen. De om zich heen grijpende ontlezing van de samenleving kan nog tot staan worden gebracht, zeggen de boekvernieuwers. Sterker: het boek, die verbeeldingsvolle drager van de universele behoefte om verhalen te verspreiden, om geïnspireerd en in een staat van vervoering te raken, heeft volop toekomst. Natúúrlijk heeft het boek de toekomst.

Maar het moet wel anders, zegt Martin Voigt, binnen de Groep Algemene Uitgevers verantwoordelijk voor Renew the Book. Deze stimuleringsprijs voor innovatie in het boekenvak wordt op 30 maart uitgereikt aan een van de drie genomineerde initiatieven om lezen aantrekkelijker te maken. “Er worden prachtige boeken gemaakt, daar zijn we heel goed in in Nederland. Maar om te overleven zal de industrie, en daarmee ook het boek als drager van verhalen, zich moeten vernieuwen. Dat heeft de lezer ­nodig. Anders gaat het mis.”

Scannen en wegswipen

Voor wie denkt dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen: de cijfers zijn allesbehalve rooskleurig. Want de lezer sterft uit, kijk maar naar prognoses uit 2018. Ouderen, die lezen het wel. Maar jongeren nauwelijks meer. Onder tieners is er in de periode 2013-2018 sprake van een daling van de leestijd met bijna 40 procent.

Onderzoek toont aan dat elke nieuwe generatie minder leest dan de voorgaande. Voigt: “Er dienen zich nauwelijks nog nieuwe lezers aan. De markt gaat op deze manier over tien, vijftien jaar wel heel, héél klein worden.” Het verhaal is bekend: lezen is ingewikkeld, wordt moeilijk ­gevonden. Lezen vergt een inspanning. En we hebben het al zo druk, we moeten al zo veel. Voigt begrijpt het wel, dat zware weer waarin het boek verkeert. “Op de bank ploffen en Netflix aanzetten kost geen moeite, dat is makkelijk. Ik kan het jongeren, mensen, echt niet kwalijk ­nemen.”

Ons consumptiegedrag is veranderd. Kort en bondig is het. Scannen en wegswipen. Tijd is schaars en leestijd wordt steeds schaarser. Dat vormt een bedreiging voor het boek zoals het is. Maar, zegt Voigt, dat biedt ook mogelijkheden. Als je er maar op inspeelt. “Maar het boekenvak, analoog van nature, is niet vernieuwend. Ik snap dat, het is geen rijke industrie, er wordt ­keihard gewerkt om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Maar kijk naar het boek en je ziet dat het in eeuwen tijd niet wezenlijk is veranderd.”

Scrollboek

De knop moet om en daarom dus die prijs: ­vernieuw het boek. Geef ruimte aan mensen in het vak die het anders willen doen, zegt Voigt. Aan mensen die zich hard maken voor innovatie. De shortlist van de prijs is een afspiegeling van die gedachte: de digitale wereld, die zo’n eind afstaat van het boekenvak, moet worden omarmd.

Neem Joop Akerboom (25) die Scrollbook ontwierp, een platform om de jongere weer aan het boek te krijgen. Zijn doel: bevorder ‘deep reading’. “Dat je helemaal ín een boek zit, in een flow, dat gevoel gun ik iedereen. Als een boek je echt opzuigt. Maar het is voor veel jongeren niet weggelegd. Mijn moeder zei steeds: lees toch een boek. Ik dacht: aaargh! Ik en veel leeftijds­genoten zijn gewend geraakt aan de korte tekst­jes van sociale media. Er wordt wel gelezen, maar niet diep. Als je dan een heel boek voor je kiezen krijgt, dan kan dat too much zijn.”

Met Scrollbook wil hij een platform zijn, met teasers en trailers voor e-books en lezen op een tablet. Om aansluiting te zoeken bij de belevingswereld van jongeren. “Het draait om het behapbaar maken, de lezer het gevoel geven dat hij controle heeft. Maar ook om gevoel te geven aan een boek, verder te gaan dan saaie witte achtergronden. Met vormgeving, typografie en subtiele interactie kan er sfeer meegegeven worden aan boeken om deep reading te creëren.”

Bij de techniek die Akerboom onderzocht en ontwikkelde, ‘enabled reading’, scrolt de gebruiker op eigen tempo, waarbij de tekst van het ­verhaal dan oplicht. “Je kunt het dus zien als ­karaoke om te lezen, maar dan op je eigen leessnelheid.”

Slap aftreksel

Ook genomineerd is Niels ’t Hooft (40), die met zijn bedrijf Immer een leesapp ontwikkelde die het lezen via telefoons en tablets veel prettiger maakt. Lezers kunnen de app downloaden en er honderden boeken in vinden, proberen, kopen en lezen.

’t Hooft is zelf schrijver, hij weet nog dat een van zijn romans ook zou verschijnen als e-book. “Ik dacht: wow, nu gaat het beginnen, ik krijg het allermooiste e-book van de wereld. Omdat ik als journalist veel over games heb geschreven en zag wat er mogelijk is op een scherm had ik hoge verwachtingen. Maar ik werd teleur­gesteld door een slap aftreksel van het papieren boek, vol fouten.”

Terwijl: er is zo veel mogelijk, zegt ’t Hooft. Animatie, geluid, achtergrondkleur. Zonder dat het een kermis wordt natuurlijk. “Extra elementen minimaal inzetten. Alles wat je méér doet, moet in dienst staan van het verhaal, van de overdracht. Het mag nooit afleiden. Maar je kan wel meer doen om grip te krijgen op wat je leest.”

Grip biedt Immer ook door boeken aan te bieden in instelbare sessies, die lezers gemakkelijk in hun dag kunnen passen. En door porties: in plaats van het scherm zo vol mogelijk te zetten, wordt tekst gepresenteerd in prettig leesbare fragmenten, zegt ’t Hooft. “Mensen zeggen vaak dat ze boeken massief en overweldigend vinden. Wij veranderen de tekst niet, maar maken die wel wat behapbaarder.”

Chatbot

Want, zeggen alle genomineerden: jongeren, maar ook ouderen, ontbreekt het niet aan de wil om te lezen. Dit zijn de ‘slapende lezers’. En dat is dan ook precies de groep waarop de derde shortlister, Miriam Martinus (44), zich richt met haar chatbot Boek door Puck. Want als je denkt: ik ga lezen, hoe kom je er dan achter welk boek iets voor jou is?

Aan de hand van een uitgewerkte chat met de lezer en een innovatief achterliggend algoritme, bouwt Boek door Puck een persoonlijk profiel van de lezer op en matcht het aan de hand van zijn persoonlijkheid, smaak en leesmoment met de vijf boeken die het beste passen. “Niet het zoveelste lijstje en dat iedere zoektocht dan leidt naar het nieuwste boek van Kluun. Lees je NRC of De Telegraaf? Ben je een dag­dromer of een verkenner? Aan de hand van ­vragen over wie je bent, kom je uit bij verrassende boeken die je zouden kunnen interesseren.”

Onpersoonlijk? Juist heel persoonlijk, zegt Martinus. “Voor mensen die in de onlinewereld zitten, werkt dit. Ik zeg niet dat boekwinkels geen nut hebben, maar voor veel jonge mensen, millennials, is dat soms wel een beetje het geval. Met Puck bieden wij een dialoog om tot een goede selectie te komen. Nu met corona is er onmiskenbaar een behoefte, mensen hebben echt zin in een goed boek. Laten we vooral proberen hen aan het lezen te krijgen.”

Voor wie dit alles verschrikkelijk voorkomt, voor mensen die graag juist wél een boek vasthouden, zo’n ouderwets stapeltje pagina’s met een kaft eromheen, en die in staat zijn zich op die manier te laten meevoeren: het papieren boek is er natuurlijk ook nog gewoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden