Plus Interview

Deze accordeonist waagde zich aan Bachs integrale Goldberg-variaties

Vincent van Amsterdam speelde als eerste in Nederland Bachs Goldberg-variaties op de accordeon. ‘Uiteindelijk is het een kwestie van smaak natuurlijk.’

Vincent van Amsterdam: ‘Bach was hiermee in zijn nopjes geweest.’ Beeld Merlijn Doomernik

Vincent van Amsterdam is niet alleen de accordeonist met de mooiste achternaam van Nederland, hij is ook nog eens de eerste accordeonist in Nederland die het heeft aangedurfd zich te wagen aan een ­opname van Johann Sebastian Bachs integrale Goldberg-variaties.

“Ik speel mijn hele leven al Bach,” zegt Van Amsterdam in het restaurant van Tivoli/Vredenburg, waar hij zojuist in een andere ruimte opnamen heeft gemaakt voor het televisie­programma Vrije geluiden. 

“Maar dan ging het vooral om delen uit de Engelse en Franse suites. Daar had ik moeiteloos nog wel een tijdje mee kunnen doorgaan, maar om bij the big boys te kunnen horen, vond ik het noodzakelijk eens mijn tanden te zetten in iets substantiëlers en dat werden de Goldberg-variaties. Met als achterliggende gedachte de vraag of ik zo goed zou kunnen zijn als ik hoopte te zijn. Bach stelt je wat dat betreft op de proef. Denk alleen al aan de complexiteit van Bachs polyfonie of aan de gelijkwaardigheid van de handen. Er zijn ook weinig stukken die zo lang zijn en dat stelt eisen aan je overzicht op de architectuur.”

Goed en groots

In Nederland heeft nog niemand zich op accordeon aan de Goldberg-variaties gewaagd. Buiten Nederland zijn er hoogstens twintig opnamen van gemaakt, schat Van Amsterdam.

De onvermijdelijke vraag: waarom Bach op een accordeon? Van Amsterdams antwoord is kort en krachtig. “Waarom niet? In Bachs tijd waren er nog geen accordeons, maar ook nog geen Steinways. Ik voel me trouwens ook niet per se een accordeonist, maar meer een muzikale verhalenverteller die toevallig een accordeon bespeelt. De muziek is zo goed en groots dat ze boven het instrument uit stijgt.”

Bach schreef het stuk voor een klavecimbel met twee manualen, wat bij een uitvoering op een piano voor specifieke moeilijkheden zorgt, met name als de beide handen elkaar moeten kruisen en de vingers elkaar flink in de weg kunnen zitten. Die problemen heeft hij op het accordeon alvast niet. En ook als het aankomt op articulatie en frasering heeft het accordeon zelfs voordelen boven het klavecimbel. 

“Als je in langzame delen bijna hobo-achtige frasen moet spelen, die echt ademen, dan is het accordeon een geëigender instrument dan een piano of vooral een klavecimbel, waarop de toetsen ‘tok’ doen. Als je legatolijnen wilt spelen, heb je op een accordeon meer mogelijkheden. Ik denk dat Bach er wel in zijn nopjes mee zou zijn geweest.”

We spreken het niet tegen. Van Amsterdams kijk op de Goldberg-variaties is verrassend rijk aan kleur en expressiviteit. In de loop van het stuk, dat bijna tachtig minuten duurt en uit dertig variaties op een inleidende langzame aria bestaat, vergroten de unieke registratiekwaliteiten van het accordeon het muzikale genot enorm. 

Het hoogtepunt is variatie nr. 25, de langste van allemaal, waarin de harmonieën door de gekozen timbres een veel melancholieker kwaliteit krijgen dan ooit op een piano of klavecimbel mogelijk zou zijn. En verder: door de evidente hoempa-mogelijkheden van een accordeon krijgen de deeltjes die dat nodig hebben de speelse boertigheid die je op een piano, laat staan een klavecimbel, nooit zou kunnen opwekken.

Mythisch

“Uiteindelijk is het allemaal een kwestie van smaak natuurlijk. Er zijn mensen die zweren bij Glenn Gould, waar je ook van alles op kan aanmerken, al was het maar omdat hij zich niet stoort aan de ongeschreven wetten van de authentieke uitvoeringspraktijk.”

Daar heeft Van Amsterdam zich overigens wel degelijk in verdiept. “Ik ben bijvoorbeeld bij Willem Brons langs geweest, die een diepe kennis heeft van Bach. Hij wees me op de natuurlijke verhoudingen tussen de delen, op motivische samenhang, op de logica van de structuur. Per los deeltje zijn de stukken niet veel lastiger dan van een Franse of Engelse suite, maar de schaal van de Goldberg-variaties maakt het tot een mythisch stuk. Elk derde deel is een canon. Daarvoor zit steeds een toccata, die technisch het meest van je vragen. Ik vind het wel een geruststellende gedachte dat die op piano precies even rot zijn om te spelen.”

Vincent van Amsterdam speelt Bachs Goldberg-­variaties (Odradek Records).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden