PlusReportage

Dementievriendelijke rondleiding in museum Boerhaave: ‘Mag ik nog een kopje koffie? Zo vaak ben ik niet op pad!’

Om een diverser publiek te trekken, geeft Rijksmuseum Boerhaave in Leiden sinds een jaar dementievriendelijke rondleidingen. ‘Zo, die is wel heel dun,’ zegt een man bij het zien van een skelet.

Jeroen Schmale
Dementievriendelijke rondleiding in Rijksmuseum Boerhaave. De afgebeelde personen hebben toestemming gegeven voor publicatie. Beeld Boerhaave
Dementievriendelijke rondleiding in Rijksmuseum Boerhaave. De afgebeelde personen hebben toestemming gegeven voor publicatie.Beeld Boerhaave

Bij de ontvangst, in een prikkelarme ruimte bij de ingang van Rijksmuseum Boerhaave in Leiden, is er gebak. Brownies en worteltaart. “Jullie mogen je bordje niet aflikken, hoor,” zegt de begeleider van vijf bewoners van het Leidse verpleeghuis Topaz met een grijns. De vijf ouderen lachen. Een van hen, een wat stille mevrouw, heeft moeite met het verorberen van de taart.

Als bewoners en begeleiders van Topaz hebben plaatsgenomen rond een vitrinekast met het instrumentarium van een chirurgijn, veert juist deze mevrouw op. Ze herkent veel uit haar werkzame leven als verpleegkundige en vertelt daarover tegen haar medebewoners, begeleiders en rondleider Gerolf Heida. Ze had veel met longpatiënten te maken. Telkens begint ze over dat orgaan.

De medewerkers van het museum zien vaker mensen met dementie opbloeien zodra ze voorwerpen zien die ze aan vroeger doen herinneren. Boerhaave biedt sinds vorig jaar rondleidingen voor mensen met dementie, onder de noemer Verheugenis. Het is een van de manieren waarop Rijksmuseum Boerhaave inclusiever wil worden, legt educatie-adviseur Desirée Hagens uit. “Zo doen we ook een proef met rondleidingen voor mensen die blind of slechtziend zijn.”

Hagens wijst op andere musea, die zich richten op dove mensen of personen met een autistische stoornis. Het Rembrandthuis in Amsterdam, momenteel langdurig gesloten voor een verbouwing, trekt met creatieve workshops naar verzorgingstehuizen, om daar een publiek te bereiken dat niet meer zelf naar het museum kan komen.

De dementievriendelijke rondleidingen bij Rijksmuseum Boerhaave zijn ook met muziek. Beeld Boerhaave
De dementievriendelijke rondleidingen bij Rijksmuseum Boerhaave zijn ook met muziek.Beeld Boerhaave

De drie vrouwen en twee mannen in Boerhaave kunnen dat met een een begeleider nog wel. “Eindelijk eens een dagje uit,” verzucht een van de mannen. “Mag ik nog een kopje koffie? Zo vaak ben ik niet op pad!” Een vrouw aan de overzijde van de tafel wijst naar hem en zegt dat hij vroeger haar buurman was. “Toen was hij echt een mooie vent. En nu komen we elkaar hier opeens weer tegen.”

De begeleiders van Topaz en het museum gaan er niet al te diep op in. Heida: “We nemen straks een kijkje in de zaal ziekte en gezondheid, we hopen dat u wat dingen herkent.”

Amputaties

Eenmaal in de zaal zegt een bewoner, met een blik op het ‘gereedschap’ van de chirurgijn, dat de zaal beter ‘gevaarlijk’ kan heten. Rondleider Heida legt later uit dat de mensen zich vroeger niet alleen met medische klachten tot de chirurgijn wendden, maar dat hij ook haren knipte, naast de amputaties en de aderlatingen die hij deed. “Als klant moest je duidelijk zeggen wat je wilde, anders kwam je met één been thuis.”

“Slordig,” grinnikt een bewoner, die verderop een skelet ontwaart. “Zo, die is wel heel dun, vind je niet?”

Ook bij hem komen herinneringen terug, tijdens de rondleiding, al had hij geen medisch beroep. Op het vierluik De vier gedaanten van een arts van een onbekende schilder wordt een dokter op vier manieren afgebeeld: als christus, als engel, als mens en als duivel. “Wat valt jullie op?” vraagt Heida zijn toehoorders. “Ze dragen teenslippers,”, zegt dezelfde bewoner. Hij verkocht vroeger schoenen.

Uitleg bij het vierluik De vier gedaanten van een arts. Beeld Boerhaave
Uitleg bij het vierluik De vier gedaanten van een arts.Beeld Boerhaave

Heida en zijn collega’s hebben speciale trainingen gehad. “Vooral om te weten wat er met het brein gebeurt. De verwerkingssnelheid is beperkter, dus behandelen we tijdens deze rondleidingen veel minder onderwerpen dan gebruikelijk. Ik herhaal veel en ik vat telkens samen wat we besproken hebben.”

Soms komen de gasten met dementie emotioneel uit de hoek. Bij een eerdere rondleiding raakte een man hevig geëmotioneerd, nu breekt de eerst zo stille voormalige verpleegkundige helemaal open als ze een oud verpleegstersuniform ziet. “Ja, ja, ja, zo waren ze. En warm joh, niet normaal.” Als Heida daarna een liedje uit Ja zuster, nee zuster opzet, zingen de vijf ouderen het woord voor woord mee.

Heida: “Ook voor ons blijven deze rondleidingen écht bijzonder om mee te maken.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden