PlusInterview

Debuteren met meeslepend historisch epos: ‘Ik was verbijsterd over wat er allemaal is gebeurd in ons vakantieland van tapas en strand’

Mark H. Stokmans debuteert met een even ambitieuze als meeslepende en aangrijpende roman over Nederlander Herman Kruijssen, die na de Eerste Wereldoorlog zijn thuis vindt in Spanje en als de ‘Blonde Moor’ partij moet kiezen tijdens de Burgeroorlog en het Francoregime.

Marjolijn de Cocq
Spanje besloot nadien te zwijgen over de tijd van de Francodictatuur. ‘Dat laat zijn sporen nog steeds na.’ Beeld Getty Images
Spanje besloot nadien te zwijgen over de tijd van de Francodictatuur. ‘Dat laat zijn sporen nog steeds na.’Beeld Getty Images

Hij heeft door de jaren heen veel romans, geschreven vanuit een interne behoefte, in de la gestopt. Alleen het sciencefictionboek dat hij op zijn dertiende schreef, geïnspireerd op het werk van Asimov en The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy en met alle sf-clichés van dien, zag het licht – omdat zijn vader het had ingebonden.

Maar toen Mark H. Stokmans (de H. staat voor Henry en heeft hij op dringend verzoek van zijn vader, ‘want zo heet je’, toegevoegd) elf jaar geleden begon aan wat het historische epos Land van echo’s zou worden, geprikkeld door de geuren en landschappen van het Spaanse land dat hem zo na aan het hart ligt, voelde hij dat er dit keer meer in zat.

Leren schrappen

Stokmans (47), in het dagelijks leven werkzaam in de sportmarketing, besloot zijn manuscript van ruim 200.000 woorden aan te bieden voor publicatie. En zo is er nu zijn schrijversdebuut, waarbij hij in redactierondes vooral leerde te schrappen. Zo’n twintig procent haalde de toch nog steeds lijvige roman niet. Een tweede verhaallijn is losgetrokken en wordt een vervolg.

“Ik heb heel lang gedacht dat als je iets schreef, dat óf geniaal was óf slecht. Ik ben erachter gekomen dat dat een grote illusie is. Ik heb nu zo veel geleerd over het ambacht. Als ik schrijf, komt er heel veel uit, ik heb soms zes of zeven zinnen nodig om iets te zeggen en dat liet ik allemaal staan. Maar nu weet ik dat het sterker wordt als je dingen weglaat. Zinnen kunnen elkaar in de weg staan.”

Alquería del Moro

Stokmans was nog maar een paar weken oud toen zijn ouders met hun gezin naar het buitenland vertrokken – zijn vader, ingenieur, werd uitgezonden. Eerst naar Indonesië, toen Bangladesh. Van zijn zesde tot zijn elfde woonde hij in Peru. Maar een vaste constante in zijn jeugd waren de lange zomers op de haciënda die zijn grootouders hadden tussen Valencia en Alicante.

“Een groot huis met land eromheen. Toen ze het niet meer konen bijhouden werd het verkocht, ze verhuisden naar een kleiner huisje een vallei verderop, waar mijn oudere broer en zus en ik met onze gezinnen nog altijd naartoe gaan.”

Dat grote huis van toen zou de inspiratie worden voor de Alquería del Moro, het Moorse landgoed waar de getormenteerde Herman Kruijssen zich na lange omzwervingen vestigt en zijn invloed op de streek doet gelden als Don Germán, of el Moro Rubio, de Blonde Moor.

(Tekst loopt verder na de foto.)

 Mark Stokmans. Beeld Ruud Pos
Mark Stokmans.Beeld Ruud Pos

Zachtaardig

“Dat het werd verkocht, brak mijn hart een beetje. Ik heb altijd gezegd: als ik miljonair word, koop ik het terug. Voor mijn boek heb ik het samengevoegd met een leegstaand landhuis aan de overkant van de vallei, gebouwd in Moorse stijl. Zo kon ik er mijn eigen fantasie op loslaten.”

Herman heeft een traumatische relatie tot zijn vader, vecht in de Eerste Wereldoorlog door omstandigheden aan Duitse zijde en doolt daarna met zijn demonen uit de loopgraven door Europa. “Ik wilde mijn roman in Spanje situeren, maar ik heb heel bewust gekozen voor een Nederlandse hoofdpersoon met een moeizame achtergrond.”

“Er zitten karaktertrekken in van mijn opa, van mijn vader en tot zekere hoogte ook van mij. Maar het is een verzonnen personage. Herman was eerst een heel hard karakter. Naarmate ik verder schreef, ging ik hem steeds beter begrijpen en werd hij steeds menselijker. Eigenlijk is hij een zachtaardig man, ondanks het geweld dat hij gebruikt en de kracht de hij uitstraalt.”

Zelfverkozen ‘familie’

Die gelaagdheid komt naar voren in de dagboeknotities van Herman die in het tweede deel van het boek beginnen. Hij, die altijd snelle keuzes maakte en het gekozen pad koppig getrouw bleef, gaat schrijven als toch de twijfel postvat.

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog, waarbij tienduizenden het leven lieten aan beide zijden en die in 1939 met bloedige zuiveringen uitmondde in de dictatuur van Franco, heeft hij zowel ingegrepen als nagelaten. Met de zelfverkozen ‘familie’ in zijn Alquería had hij veel te verliezen.

“Ik heb echt geprobeerd om af te dalen in de karakters. Steeds vroeg ik: waarom? Waarom doet Herman dit? En dat gold ook voor de andere personages; de vrouw die zich ontpopt als kindermoordenares, of Hermans grote liefde Pepa die met een ander trouwt, of Hermans vrouw Beatrijs die als journaliste naar Spanje is gekomen.”

“Je schrijft iets op, dat komt van een voor mij onbekende plek – het fascinerende van schrijven. En dat moet je dan bevragen. Het is een oefening in empathie. En ook al zijn de personages fictief, voor mij werden ze daardoor echt.”

Waar Herman na ‘zijn’ Eerste Wereldoorlog in Spanje vrede zoekt, belandt hij opnieuw in situaties waarin hij geweld moet gebruiken. “Die grijze chaos van oorlog, van goed versus fout, heb ik geprobeerd te schetsen. Wat voor keuzes maak je als je niet weet wat eraan het gebeuren is, als je niet weet wat de eindconclusie zal zijn? Hoe volg je je morele kompas?”

Pact van de vergetelheid

Stokmans baseerde zich onder meer op The Spanish Holocaust van Paul Preston – juist een Britse historicus. “Nadat tijdens de overgang naar de democratie in 1977 de amnestiewet werd uitgevaardigd voor de misdaden tijdens de Francodictatuur, werd het Pacto del Olvido, het pact van de vergetelheid, gesloten. We zwijgen erover, een collectief besluit.”

“Dat laat zijn sporen nog steeds na in Spanje, al zie je dat nu steeds doorbroken worden. Hoe meer ik las, hoe meer verbijsterd ik was over wat er allemaal is gebeurd in ons vakantieland van tapas en paella en strand.”

Hij koos met Xaraque en Benimelha voor fictieve plaatsen, zodat hij gebeurtenissen elders kon gebruiken om Hermans narratief voort te stuwen. “Het boek gaat over de echo’s van oorlogen, maar ook over echo’s binnen families. Wat mij fascineert is de overdraagbaarheid van trauma. Wat geef je door? Waar kun je mee breken? Is het geweld in Herman gevaren vanwege de oorlog? Of leeft het monster van zijn vader in hem? Hij probeert het in ieder geval niet door te geven aan zijn zoon.”

Mache dich, mein Herze, rein

Een belangrijke rol is weggelegd voor muziek, waaronder de aria Mache dich, mein Herze, rein uit de Matthäus-Passion. Voor Herman, tijdens een bezoek aan het Concertgebouw met zijn gezin, een moment van catharsis. Terwijl de muziek van Bach zijn zoon Levi overspoelt als een vloedgolf die bepalend wordt voor diens toekomst. Flamenco is intussen overal op achter- en voorgrond van het boek aanwezig.

Stokmans schrijft ook altijd met muziek, van de stukken van Satie die hij Levi’s moeder Beatrijs op de piano laat spelen tot de versie die Sílvia Pérez Cruz zingt van het door Leonard Cohen als Take this Waltz op muziek gezette gedicht Pequeño Vals Vienés (Een kleine Weense wals).

Hij citeert frases uit de tekst van de in 1936 vermoorde Spaanse dichter Federico García Lorca in het Spaans, zijn liefde voor de taal is diep. “Por el silencio oscuro de tu frente, door de duistere stilte van je oogopslag. Dat vind ik zo waanzinnig sterk, daar zag ik heel erg de boosheid en het vuur van Pepa in. Het boek is doortrokken van een onbedwingbare liefde waarvoor Herman veel moet verliezen.”

Elk verblijf in Spanje leidde de afgelopen jaren tot een schrijfspurt. “Ik heb veel geschreven onder de johannesbroodboom op het terrein, zoals ik die ook beschrijf op de binnenplaats van de Alquería del Moro. Als ik daar ben, ben ik zo gevoelig voor geuren – of het nou de pijnbomen zijn of de amandelbloesem.”

“Zoals Herman zijn plek op de wereld zoekt, geldt dat ook voor mij als expatkind. Ik heb in Doorwerth en Utrecht gewoond, ik woon nu in Driebergen-Zeist. Maar als ik in Spanje kom, adem ik in. Dan zuig ik mijn longen vol, ruik ik het land en weet ik dat ik thuis ben.”

null Beeld

Land van echo’s
Mark H. Stokmans
Ambo Anthos, €24,99
536 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden